LES 1: INTRODUCTIE – MENSTRUELE CYCLUS
Gezondheidspromotie
Gezondheidspromotie = proces om mensen in staat te stellen om de controle over de gezondheid te doen
toenomen en de gezondheid te verbeteren
Vb; aanmoedigen de trap te nemen, rookvrije omgeving, gevarieerd eten,…
Taak vroedvrouw: empowerment
vrouwen + partner in staat stellen controle te krijgen over eigen (bevallings)ervaring en ontwikkeling
van vaardigheden in dagelijks leven
Power of midwifery
- Assistentie bevalling
- Deskundige en meelevende zorg zwangere vrouwen
- Pasgeboren baby’s/ gezinnnen gedurende het hele traject van pre-zwangerschap, zwangerschap,
bevalling, postpartum en eerste weken leven
Needs of childbearing woman and newborn infants
- Respectvolle, klinische competente zorg
- Goede communicatie
- Hoogwaardige info
- Gevoel van controle
- Mogelijkheid deel nemen aan hun zorg en keuzes maken
Inleiding
Richtlijn voor goede medische praktijkvoering, Domus Medica
Doelgroep: bestemd voor wie in eerstelijn de opvolging van een normale zwangerschap tussen conceptie
en 42 weken doet (preventie is belangrijk voor opvolging)
doelpopulatie: zwangere vrouwen met laag verloskundig risico die bevallen tussen 37-42w
(bevalling met zwangerschapsduur van < 37w of > 42w wordt niet als normaal beschouwd
tweedelijn)
Normale zwangerschap = 40w of 280d
Definities en begrippen
Eerstelijnszorg = zorg aangeboden door zorgverstrekkers waarbij cliënten een beroep doen voor een
eerste deskundige opvang, behandeling of continue begeleiding van gezondheidsproblemen
Vb; arts, apotheker, vroedvrouw, verpleegkundige,…
vroedvrouw en huisarts kunnen de begeleiding van een zwangerschap in eerstelijn doen, in
samenwerking met gyneacoloog
- Laagrisico zwangerschap
- Normale geboorte
,Risicoprofiel van de vrouw = aan- en/ of afwezigheid van risicofactoren
Laagrisicoprofiel = afwezigheid van elke identificeerbaar risico dat bijkomende zorg of maatregelen
noodzaakt
Normale geboorte:
- Geboorte begint spontaan
- Laagrisisco tijden arbeid en bevalling
- Eerlinggeboorte tussen 37 en 42w
- Na geboorte: moeder en kind in gezonde conditie
Geboorte = geboorte van 1 kind, levend of dood, van >/= 500 gr of van >/= 22w bij een onbekend
geboortegewicht
Vroeggeboorte = bevalling voor de 37e zwangerschapsweek
Laag geboortegewicht = GG < dan 2500gr
Tienerzwangerschap = zwangerschap bij vrouwen tussen 15-19jaar of jonger dan 20jaar
Menstruele cyclus
Regeling vd menstruele cyclus verloopt via een terugkoppelingsmechanisme
slechts 1 follikel komt to ovulatie
eicel wordt bevrucht in eileider (tuba)
na enkele dagen innesteling in baarmoeder (=uturus) als blastocyst
vrouw zwanger
Betrokken organen
- Centraal: cortex cerebi, hypothalamus en hypofyse
- Doelorgaan: ovaria
- Eindorgaan: uturus, cervix, vagina
Hypothalamus: regeling temp, emotie, dorst, slaap, hormonale balans
Hypofyse: kleine klier die hormonen produceert en reguleert die essentieel zijn voor groei, stofwisseling,
voortplanting en waterhuishouding.
,Betrokken hormonen
- Follikelstimulerend hormoon (FSH)
o Aanmaak in hypofysevoorkwab oestradiol wordt aangemaakt in de groeiende follikels
- Luteïniserend hormooon (LH)
o Door hypofyse ovulatie
- Oestradiol
- Progesteron
Verloop hormonen op foto (bij normale cyclys van 28d, met als startdag de eerste dag vd menstruatie)
1. Begin cyclus: FSH-spiegel om enkele follikels te laten rijpen
Productie oestradiol aangezet
= hormoon dat geproduceerd wordt door de groeiende follikels
2. In hypothalamus en hypofyse wordt de oestradiolspiegel ‘gemeten’
FSH spiegel om te voorkomen dat er meer dan 1 follikel kan
Doorgroeien
Oestradiol is verantwoordelijk voor opbouw van endometrium en
productie cervixslijm
Cervixslijm heeft net voor ovulatie aantal eigenschappen waardoor
zaadcellen hierin +48u kunnen overleven
3. Door snel stijgende oestradiolspiegen ontstaat uitstoot van hormoon LH
Deze LH-piek zet laatste fase vd follikel-en eicelrijping in gang
Proces van ‘verslijming’: eicel komt los te liggen id follikel (cf. bladval id herfst)
Bij barsten vd follikelwand kan eicel vrijkomen
LH-piek kort (24-36u), nadien rustfase LH- en FSH-spiegels
4. Productie progesteron komt op gang
Wanneer een eicel vrijkomt tijdens de ovulatie, barst de follikel (het blaasje waarin de eicel zat)
open. Wat overblijft, verandert in het gele lichaam (corpus luteum). Dit gele lichaam
begint progesteron te produceren.
Na eisprong gaat gele lichaam overwegend progesteron produceren
Progeseron = hormoon dat endometrium en rest v lichaam in gereedheid brengt voor een
zwangerschap – stelt het temperatuurcentrum vh lichaam +- 0,5°C hoger in
o Verhoogde temp laat aantal biologische processen sneller en efficienter verlopen
zodat bevruchte eicel zoveel mogelijk kans heeft op innesteling
Corpus luteam heeft voorgeprogrammeerde levensduur v +- 12 dagen
Nieuwe cyclus of zwangerschap
FSH-spiegel als progesteron- en oestrogeenspiegels => follikels voor volgende cyclus worden aangezet
tot groei
bij zwangerschap => corpus luteum gered door hormoon humane choriongonadotrofine (HCG)
(geproduceerd door trofoblas vd ontwikkeling zwangerschap)
levensduur corpus luteum verlengd en productie progesteron en oestradiool wordt voortgezet zodat
zwangerschap zich verder kan ontwikkelen
, LES 2: PRECONCEPTIEZORG
(gezond) zwanger worden
- Goede basis voor gezonde zwangerschap
- Gezonde levensstijl
= voorbereidingsperiode zwangerschap maatregelen ter bevordering v gezondheidstoestand
= preconceptiezorg
Definities
Preconceptionele consultatie
Specifiek consult voor elke vrouw (of koppel) dat in nabije toekomst een zwangerschap plant
(= zwangerschapswens)
Preconceptiezorg
Elke vorm van preconceptionele zorg binnen gewone consultaties (huisarts, vrvr, gyneacoloog,
fertilieitscentra)
Doel = preconceptioneel informeren + uitvoeren of voorschrijven van bepaalde handelingen
Interconceptionele consultatie
Preconceptionele consultatie NA de bevalling
Incidenten overlopen van de 1ste zwangerschap (diabetes, dreigende vroeggeboorte,...)
volgende zwangerschap beter plannen en begeleiden
Interconceptionele zorg
Bij postnataal onderzoek: analyse zwangerschap en partus
conclusie trekken voor volgende zwangerschap
Primaire preventie
Elke actie met als doel: verlagen van incidentie van de ziekte (vb; foliumzuur, leefstijlinterventie,
medicatieadvies,…)
Secundaire preventie
Elke actie met als doel: verminderen van prevalentie van de ziekte
Opsporing in asymptomatisch stadium + ingrijpen in vroeg stadium => gevolgen beperken! (vb;
medicatiecheck, screening op infecties, bloedonderzoek,…)
Belang van preconceptiezorg
eerste 8w
Organen zijn het kwestbaarst (voor 1ste prenataal consult)
15e zwangerschapsweek
Belangrijkse vitale organen, centraal zenuwstelsel, zintuigelijke organen volgroeid
Schadelijke gevolgen (infectieziekten, toxische stoffen tekorten voedingsstoffen,…) vermijden door pre-
conceptionele consultatie
Zenuwstelsel gevoeligst voor nutritionele tekorten (foliumzuur), virussen (rubella, varicella) of toxische
stoffen (drugs, alcohol)
Tussen 6de en 10e week
Gezondheidspromotie
Gezondheidspromotie = proces om mensen in staat te stellen om de controle over de gezondheid te doen
toenomen en de gezondheid te verbeteren
Vb; aanmoedigen de trap te nemen, rookvrije omgeving, gevarieerd eten,…
Taak vroedvrouw: empowerment
vrouwen + partner in staat stellen controle te krijgen over eigen (bevallings)ervaring en ontwikkeling
van vaardigheden in dagelijks leven
Power of midwifery
- Assistentie bevalling
- Deskundige en meelevende zorg zwangere vrouwen
- Pasgeboren baby’s/ gezinnnen gedurende het hele traject van pre-zwangerschap, zwangerschap,
bevalling, postpartum en eerste weken leven
Needs of childbearing woman and newborn infants
- Respectvolle, klinische competente zorg
- Goede communicatie
- Hoogwaardige info
- Gevoel van controle
- Mogelijkheid deel nemen aan hun zorg en keuzes maken
Inleiding
Richtlijn voor goede medische praktijkvoering, Domus Medica
Doelgroep: bestemd voor wie in eerstelijn de opvolging van een normale zwangerschap tussen conceptie
en 42 weken doet (preventie is belangrijk voor opvolging)
doelpopulatie: zwangere vrouwen met laag verloskundig risico die bevallen tussen 37-42w
(bevalling met zwangerschapsduur van < 37w of > 42w wordt niet als normaal beschouwd
tweedelijn)
Normale zwangerschap = 40w of 280d
Definities en begrippen
Eerstelijnszorg = zorg aangeboden door zorgverstrekkers waarbij cliënten een beroep doen voor een
eerste deskundige opvang, behandeling of continue begeleiding van gezondheidsproblemen
Vb; arts, apotheker, vroedvrouw, verpleegkundige,…
vroedvrouw en huisarts kunnen de begeleiding van een zwangerschap in eerstelijn doen, in
samenwerking met gyneacoloog
- Laagrisico zwangerschap
- Normale geboorte
,Risicoprofiel van de vrouw = aan- en/ of afwezigheid van risicofactoren
Laagrisicoprofiel = afwezigheid van elke identificeerbaar risico dat bijkomende zorg of maatregelen
noodzaakt
Normale geboorte:
- Geboorte begint spontaan
- Laagrisisco tijden arbeid en bevalling
- Eerlinggeboorte tussen 37 en 42w
- Na geboorte: moeder en kind in gezonde conditie
Geboorte = geboorte van 1 kind, levend of dood, van >/= 500 gr of van >/= 22w bij een onbekend
geboortegewicht
Vroeggeboorte = bevalling voor de 37e zwangerschapsweek
Laag geboortegewicht = GG < dan 2500gr
Tienerzwangerschap = zwangerschap bij vrouwen tussen 15-19jaar of jonger dan 20jaar
Menstruele cyclus
Regeling vd menstruele cyclus verloopt via een terugkoppelingsmechanisme
slechts 1 follikel komt to ovulatie
eicel wordt bevrucht in eileider (tuba)
na enkele dagen innesteling in baarmoeder (=uturus) als blastocyst
vrouw zwanger
Betrokken organen
- Centraal: cortex cerebi, hypothalamus en hypofyse
- Doelorgaan: ovaria
- Eindorgaan: uturus, cervix, vagina
Hypothalamus: regeling temp, emotie, dorst, slaap, hormonale balans
Hypofyse: kleine klier die hormonen produceert en reguleert die essentieel zijn voor groei, stofwisseling,
voortplanting en waterhuishouding.
,Betrokken hormonen
- Follikelstimulerend hormoon (FSH)
o Aanmaak in hypofysevoorkwab oestradiol wordt aangemaakt in de groeiende follikels
- Luteïniserend hormooon (LH)
o Door hypofyse ovulatie
- Oestradiol
- Progesteron
Verloop hormonen op foto (bij normale cyclys van 28d, met als startdag de eerste dag vd menstruatie)
1. Begin cyclus: FSH-spiegel om enkele follikels te laten rijpen
Productie oestradiol aangezet
= hormoon dat geproduceerd wordt door de groeiende follikels
2. In hypothalamus en hypofyse wordt de oestradiolspiegel ‘gemeten’
FSH spiegel om te voorkomen dat er meer dan 1 follikel kan
Doorgroeien
Oestradiol is verantwoordelijk voor opbouw van endometrium en
productie cervixslijm
Cervixslijm heeft net voor ovulatie aantal eigenschappen waardoor
zaadcellen hierin +48u kunnen overleven
3. Door snel stijgende oestradiolspiegen ontstaat uitstoot van hormoon LH
Deze LH-piek zet laatste fase vd follikel-en eicelrijping in gang
Proces van ‘verslijming’: eicel komt los te liggen id follikel (cf. bladval id herfst)
Bij barsten vd follikelwand kan eicel vrijkomen
LH-piek kort (24-36u), nadien rustfase LH- en FSH-spiegels
4. Productie progesteron komt op gang
Wanneer een eicel vrijkomt tijdens de ovulatie, barst de follikel (het blaasje waarin de eicel zat)
open. Wat overblijft, verandert in het gele lichaam (corpus luteum). Dit gele lichaam
begint progesteron te produceren.
Na eisprong gaat gele lichaam overwegend progesteron produceren
Progeseron = hormoon dat endometrium en rest v lichaam in gereedheid brengt voor een
zwangerschap – stelt het temperatuurcentrum vh lichaam +- 0,5°C hoger in
o Verhoogde temp laat aantal biologische processen sneller en efficienter verlopen
zodat bevruchte eicel zoveel mogelijk kans heeft op innesteling
Corpus luteam heeft voorgeprogrammeerde levensduur v +- 12 dagen
Nieuwe cyclus of zwangerschap
FSH-spiegel als progesteron- en oestrogeenspiegels => follikels voor volgende cyclus worden aangezet
tot groei
bij zwangerschap => corpus luteum gered door hormoon humane choriongonadotrofine (HCG)
(geproduceerd door trofoblas vd ontwikkeling zwangerschap)
levensduur corpus luteum verlengd en productie progesteron en oestradiool wordt voortgezet zodat
zwangerschap zich verder kan ontwikkelen
, LES 2: PRECONCEPTIEZORG
(gezond) zwanger worden
- Goede basis voor gezonde zwangerschap
- Gezonde levensstijl
= voorbereidingsperiode zwangerschap maatregelen ter bevordering v gezondheidstoestand
= preconceptiezorg
Definities
Preconceptionele consultatie
Specifiek consult voor elke vrouw (of koppel) dat in nabije toekomst een zwangerschap plant
(= zwangerschapswens)
Preconceptiezorg
Elke vorm van preconceptionele zorg binnen gewone consultaties (huisarts, vrvr, gyneacoloog,
fertilieitscentra)
Doel = preconceptioneel informeren + uitvoeren of voorschrijven van bepaalde handelingen
Interconceptionele consultatie
Preconceptionele consultatie NA de bevalling
Incidenten overlopen van de 1ste zwangerschap (diabetes, dreigende vroeggeboorte,...)
volgende zwangerschap beter plannen en begeleiden
Interconceptionele zorg
Bij postnataal onderzoek: analyse zwangerschap en partus
conclusie trekken voor volgende zwangerschap
Primaire preventie
Elke actie met als doel: verlagen van incidentie van de ziekte (vb; foliumzuur, leefstijlinterventie,
medicatieadvies,…)
Secundaire preventie
Elke actie met als doel: verminderen van prevalentie van de ziekte
Opsporing in asymptomatisch stadium + ingrijpen in vroeg stadium => gevolgen beperken! (vb;
medicatiecheck, screening op infecties, bloedonderzoek,…)
Belang van preconceptiezorg
eerste 8w
Organen zijn het kwestbaarst (voor 1ste prenataal consult)
15e zwangerschapsweek
Belangrijkse vitale organen, centraal zenuwstelsel, zintuigelijke organen volgroeid
Schadelijke gevolgen (infectieziekten, toxische stoffen tekorten voedingsstoffen,…) vermijden door pre-
conceptionele consultatie
Zenuwstelsel gevoeligst voor nutritionele tekorten (foliumzuur), virussen (rubella, varicella) of toxische
stoffen (drugs, alcohol)
Tussen 6de en 10e week
