Introductie: geschiedenis en
architectuur
Zuil = basiselement van architectuur
-> symboliseert waar het heel vaak in architectuur over gaat:
overdracht van massa naar de grond, rechthouden van een gebouw
Architectuur -> creëert soort gebouw dat dient voor iets (=functie) of symbolische functie
Interactie tussen architectuur en de mens -> mens zorgt voor ontstaansredenen van
architectuur
Waar heeft architectuur geschiedenis mee te maken?
- Geschiedenis van constructie van gebouw van verschillende fasen waarin ontwerp van
gebouw is ontstaan -> geschiedenis van een omhulsel
- Reconstrueert het leven van al die ontastbare elementen die het gebouw doordringen (bv:
taal van symbolen die het gebouw ooit bezet hebben, financieringswijze,..) -> aandacht op
grote delen van maatschappelijke geschiedenis
We spreken automatisch over maatschappij, politiek, religieuze context, wetenschap,
materialen waarin architectuur tot stand is gekomen
Architectuurgeschiedenis is interdisciplinair -> architecten
ontleden/adopteren/aanpassen/verbeteren ideeën van anderen
Waarom we architectuurgeschiedenis onderwijzen?
- Je kijkt altijd naar geschiedenis vanuit eigen standpunt, vanuit eigen tijd en probeert te
interpreteren wat er gebeurt
- Relaties tussen dingen helpen ons gebouwen te begrijpen
- Om te weten waar we zijn en waar we naar toe willen, moeten we begrijpen wat er voor ons
is gebeurt
Verwachtingen van architect: 2 verschillende types van projecten
➔ architectonisch project: start van heden en kijkt naar toekomst -> geschiedenis = analytisch
en architectuur = utopisch
➔ historiografische project: start van heden en kijkt naar verleden
Historici vertellen verhalen -> verhaal dat we construeren uit alle gegevens die we kunnen
verzamelen
,Wat zijn de mogelijkheden van de historische constructie?
Geschiedenis = is iets dat voor einde 17e eeuw nooit geweest was, ooit verhaal over daden en lijden
van mensen, over gebeurtenissen die hun levens bepaalden
Moderne geschiedenis = gebaseerd op gedachten dat geschiedenis gemaakt wordt door de mens,
samen met moderne wetenschap -> onderzoek van het hoe ipv zoektocht naar het wat ->
verschuiving van kennen van de dingen naar het kennen van de processen
Moderne historicus = voorbij kleine doelstellingen van handelende mens kijken om zich te
concentreren op die grote doelstellingen die zich achter die rug van de kleine mensen aan het
voltrekken zijn -> geschiedenis als continue progressie/vooruitgang
geschiedenis als één continuïteit: 2 grote ideeën
1. geschiedenis volgt haar eigen regels, bepaalde lotsbestemming volgt waarop je als
individu geen invloed hebt -> negatie van elke mogelijkheid tot transformatie
2. omdat geschiedenis continue worden is/transformatie en vooruitgang is, is het onze
uitdaging om haar te projecteren in de toekomst -> utopie = toekomst kan gedomineerd
worden, toekomst kan ontworpen worden
Poging van het ontwerpen van de toekomst – of over ‘nuttige’
geschiedenis
Als geschiedenis iets is wat je construeert -> dan is er een moment waarop de geschiedenis af is
= eindpunt van geschiedenis
geschiedenis met een doel waar we allemaal naartoe moeten -> politieke actie doelen
welk doel heeft geschiedenis? GEEN
‘Negatieve rol’ van geschiedenis
Als geschiedenis ergens toe kan dienen: brengen van verontrusting, ons doen verontrusten over een
te snel en te eenduidig geformuleerde gedacht om tegenover blinde overtuiging en absolute
zekerheden complexiteit te tonen
,DEEL 1
architecturale moderniteit als langetermijnbeweging: de architecten van
de renaissance en de barok 1420-1680
De Renaissance in Firenze: Brunelleschi
en Alberti
De Duomo van Firenze
begin van Renaissance valt samen met start van constructie van de bouw van de koepel van Duomo
in Firenze in 1420
-> soort ‘bang’ in architectuurgeschiedenis en bestaan van mensheid (beter het leven van
Florentijnen)
-> tot op vandaag een wonder is door schaal dat daar plots is gerealiseerd
-> koepel meteen voorgesteld in iconografie van die tijd (bv: op fresco koepel duidelijk aanwezig
naast figuur van Dante Alighieri = stichter Italiaans als literaire taal)
op deze schaal wordt belang van koepel gezien
bouw van koepel was lang een probleem:
50 jaar had constructie van kerk daar gestaan zonder koepel -> aangezet als Gotische werf met
Giotto als schilder -> ambitie van project was te groot en niemand had nodige kennis voor oplossing
financieel probleem: te duur om stellingen rond koepel te bouwen vr stabiliteit tijdens bouw
oplossing: internationale oproep tot ingenieurs in EU om oplossing te bedenken voor koepel
voorstellen: met aarde en geldstukken en dan de burgers de aarde laten weggraven omdat ze de
geldstukken willen -> oplossing kwam van Filippo Brunelleschi
Brunelleschi’s voorstel voor de koepel:
, - Constructie van opklimmende stellingen/structuur die mee opklimt met bouwen van koepel
➢ delen van koepel zijn zelfdragend voor koepel af is
- Dubbelschalige structuur (= binnen- en buitenschaal)
➢ technieken v Gotische werf verbindt met technieken v Romeinse grootse bouwwerken
- Visgraatmetselwerk (Romeinse baksteentechniek)
➢ Bakstenen worden gelegd in visgraat patroon -> bakstenen krijgen stabiliteit waardoor
hele koepel kan worden opgebouwd in twee schalen en gestut (= lokale stellingen)
Verschillende technieken combineert uit verschillende tijdsperioden
De koepel overspant 40m en is 56m hoog
Eerste koepel die gerealiseerd werd na de bouw van het Pantheon
BRUNELLESCHI
- humanistisch geschoold -> veel wetenschappelijke en intellectuele
kennis
- één van eerste renaissance architecten
- zoon van een rijke, respecteerde notaris -> hierdoor de mogelijkheid om te studeren
- in eerste instantie was hij goudsmid (kunstenaar!). (Hij doet mee aan een wedstrijd voor het
ontwerp van bronze poort van Battistero.)(Een van belangrijkste wedstrijden v 15e eeuw in
Firenze)
- volgt opleiding in mechanica (wiskunde) en gaat artistieke kennis die hij verzameld heeft in
opleiding als goudsmid combineren met die intellectuele, meer theoretische kennis van
mechanische kunsten
vermenging vrije kunsten en mechanische kunsten en op die manier karakteristieke
competentie uitbouwen die karakteristiek wordt voor ontwikkelen van
renaissancekunstenaar
Renaissance
= ‘begin van moderniteit’, moment van nieuwe, moderne tijd volgens boek van Jacob Burckhardt
-> verschil tussen middeleeuwen en renaissance benadrukken
= hergeboorte van antieke tijd/oudheid/tijd voor middeleeuwen
-> aandacht voor antieke monumenten van Romeinse tijd
terugkeer naar Renaissance sterk aanwezig in werk van Brunelleschi
men kijkt terug (over de ME, over the dark ages) naar de Griekse en Romeinse bouwkunst van de
Klassieke Oudheid -> hergebruikt Gotische, Romaanse tradities
geen volledige breuk met voorgaande periode!
COMBINATIE van elementen van eigen tijd, het recente verleden en klassieke elementen
renaissencehumanist wil aantal zaken verzoenen en harmoniseren:
- antieke wereld met eigen daagse tijd -> cultuur terug opnemen in tijd waarin ze leven
- niet-christelijke filosofie van Romeinen verbinden met christelijke theologie
- wetenschap en geloof samenbrengen
architectuur
Zuil = basiselement van architectuur
-> symboliseert waar het heel vaak in architectuur over gaat:
overdracht van massa naar de grond, rechthouden van een gebouw
Architectuur -> creëert soort gebouw dat dient voor iets (=functie) of symbolische functie
Interactie tussen architectuur en de mens -> mens zorgt voor ontstaansredenen van
architectuur
Waar heeft architectuur geschiedenis mee te maken?
- Geschiedenis van constructie van gebouw van verschillende fasen waarin ontwerp van
gebouw is ontstaan -> geschiedenis van een omhulsel
- Reconstrueert het leven van al die ontastbare elementen die het gebouw doordringen (bv:
taal van symbolen die het gebouw ooit bezet hebben, financieringswijze,..) -> aandacht op
grote delen van maatschappelijke geschiedenis
We spreken automatisch over maatschappij, politiek, religieuze context, wetenschap,
materialen waarin architectuur tot stand is gekomen
Architectuurgeschiedenis is interdisciplinair -> architecten
ontleden/adopteren/aanpassen/verbeteren ideeën van anderen
Waarom we architectuurgeschiedenis onderwijzen?
- Je kijkt altijd naar geschiedenis vanuit eigen standpunt, vanuit eigen tijd en probeert te
interpreteren wat er gebeurt
- Relaties tussen dingen helpen ons gebouwen te begrijpen
- Om te weten waar we zijn en waar we naar toe willen, moeten we begrijpen wat er voor ons
is gebeurt
Verwachtingen van architect: 2 verschillende types van projecten
➔ architectonisch project: start van heden en kijkt naar toekomst -> geschiedenis = analytisch
en architectuur = utopisch
➔ historiografische project: start van heden en kijkt naar verleden
Historici vertellen verhalen -> verhaal dat we construeren uit alle gegevens die we kunnen
verzamelen
,Wat zijn de mogelijkheden van de historische constructie?
Geschiedenis = is iets dat voor einde 17e eeuw nooit geweest was, ooit verhaal over daden en lijden
van mensen, over gebeurtenissen die hun levens bepaalden
Moderne geschiedenis = gebaseerd op gedachten dat geschiedenis gemaakt wordt door de mens,
samen met moderne wetenschap -> onderzoek van het hoe ipv zoektocht naar het wat ->
verschuiving van kennen van de dingen naar het kennen van de processen
Moderne historicus = voorbij kleine doelstellingen van handelende mens kijken om zich te
concentreren op die grote doelstellingen die zich achter die rug van de kleine mensen aan het
voltrekken zijn -> geschiedenis als continue progressie/vooruitgang
geschiedenis als één continuïteit: 2 grote ideeën
1. geschiedenis volgt haar eigen regels, bepaalde lotsbestemming volgt waarop je als
individu geen invloed hebt -> negatie van elke mogelijkheid tot transformatie
2. omdat geschiedenis continue worden is/transformatie en vooruitgang is, is het onze
uitdaging om haar te projecteren in de toekomst -> utopie = toekomst kan gedomineerd
worden, toekomst kan ontworpen worden
Poging van het ontwerpen van de toekomst – of over ‘nuttige’
geschiedenis
Als geschiedenis iets is wat je construeert -> dan is er een moment waarop de geschiedenis af is
= eindpunt van geschiedenis
geschiedenis met een doel waar we allemaal naartoe moeten -> politieke actie doelen
welk doel heeft geschiedenis? GEEN
‘Negatieve rol’ van geschiedenis
Als geschiedenis ergens toe kan dienen: brengen van verontrusting, ons doen verontrusten over een
te snel en te eenduidig geformuleerde gedacht om tegenover blinde overtuiging en absolute
zekerheden complexiteit te tonen
,DEEL 1
architecturale moderniteit als langetermijnbeweging: de architecten van
de renaissance en de barok 1420-1680
De Renaissance in Firenze: Brunelleschi
en Alberti
De Duomo van Firenze
begin van Renaissance valt samen met start van constructie van de bouw van de koepel van Duomo
in Firenze in 1420
-> soort ‘bang’ in architectuurgeschiedenis en bestaan van mensheid (beter het leven van
Florentijnen)
-> tot op vandaag een wonder is door schaal dat daar plots is gerealiseerd
-> koepel meteen voorgesteld in iconografie van die tijd (bv: op fresco koepel duidelijk aanwezig
naast figuur van Dante Alighieri = stichter Italiaans als literaire taal)
op deze schaal wordt belang van koepel gezien
bouw van koepel was lang een probleem:
50 jaar had constructie van kerk daar gestaan zonder koepel -> aangezet als Gotische werf met
Giotto als schilder -> ambitie van project was te groot en niemand had nodige kennis voor oplossing
financieel probleem: te duur om stellingen rond koepel te bouwen vr stabiliteit tijdens bouw
oplossing: internationale oproep tot ingenieurs in EU om oplossing te bedenken voor koepel
voorstellen: met aarde en geldstukken en dan de burgers de aarde laten weggraven omdat ze de
geldstukken willen -> oplossing kwam van Filippo Brunelleschi
Brunelleschi’s voorstel voor de koepel:
, - Constructie van opklimmende stellingen/structuur die mee opklimt met bouwen van koepel
➢ delen van koepel zijn zelfdragend voor koepel af is
- Dubbelschalige structuur (= binnen- en buitenschaal)
➢ technieken v Gotische werf verbindt met technieken v Romeinse grootse bouwwerken
- Visgraatmetselwerk (Romeinse baksteentechniek)
➢ Bakstenen worden gelegd in visgraat patroon -> bakstenen krijgen stabiliteit waardoor
hele koepel kan worden opgebouwd in twee schalen en gestut (= lokale stellingen)
Verschillende technieken combineert uit verschillende tijdsperioden
De koepel overspant 40m en is 56m hoog
Eerste koepel die gerealiseerd werd na de bouw van het Pantheon
BRUNELLESCHI
- humanistisch geschoold -> veel wetenschappelijke en intellectuele
kennis
- één van eerste renaissance architecten
- zoon van een rijke, respecteerde notaris -> hierdoor de mogelijkheid om te studeren
- in eerste instantie was hij goudsmid (kunstenaar!). (Hij doet mee aan een wedstrijd voor het
ontwerp van bronze poort van Battistero.)(Een van belangrijkste wedstrijden v 15e eeuw in
Firenze)
- volgt opleiding in mechanica (wiskunde) en gaat artistieke kennis die hij verzameld heeft in
opleiding als goudsmid combineren met die intellectuele, meer theoretische kennis van
mechanische kunsten
vermenging vrije kunsten en mechanische kunsten en op die manier karakteristieke
competentie uitbouwen die karakteristiek wordt voor ontwikkelen van
renaissancekunstenaar
Renaissance
= ‘begin van moderniteit’, moment van nieuwe, moderne tijd volgens boek van Jacob Burckhardt
-> verschil tussen middeleeuwen en renaissance benadrukken
= hergeboorte van antieke tijd/oudheid/tijd voor middeleeuwen
-> aandacht voor antieke monumenten van Romeinse tijd
terugkeer naar Renaissance sterk aanwezig in werk van Brunelleschi
men kijkt terug (over de ME, over the dark ages) naar de Griekse en Romeinse bouwkunst van de
Klassieke Oudheid -> hergebruikt Gotische, Romaanse tradities
geen volledige breuk met voorgaande periode!
COMBINATIE van elementen van eigen tijd, het recente verleden en klassieke elementen
renaissencehumanist wil aantal zaken verzoenen en harmoniseren:
- antieke wereld met eigen daagse tijd -> cultuur terug opnemen in tijd waarin ze leven
- niet-christelijke filosofie van Romeinen verbinden met christelijke theologie
- wetenschap en geloof samenbrengen
