kwaliteit van leven bij mensen met een beperking
H4 personen met een visuele beperking
1. inleiding
2. geschiedenis
3. begrippenkader
2 verschillende manieren om naar een visuele beperking te kijken
1) medische definities
2) functionele definities
1- medische definities
= belangrijke invalshoek, want geeft erkenning aan beperking / handicap
= wanneer erkenning gegeven wordt, krijg je financiële tegemoetkoming, ondersteuning, …
→ 2 criteria om te bepalen of iemand slechtziend is:
- gezichtsscherpte = visus
= de maat voor de kleinste details die iemand nog kan onderscheiden
= test voor verzien gebruikt: snellenschaal
→ resultaat leidt tot een verhouding, een score
→ bij normaalziend iemand: 10/10
→ bij slechtziend iemand: bv.
1/10 = je moet 10 keer zo dichtbij komen om hetzelfde object even scherp
te kunnen waarnemen
5/10 = je moet 2 keer zo dichtbij komen om hetzelfde object even scherp
te kunnen waarnemen
- gezichtsveld
= het totale gebied dat je kunt zien wanneer je het hoofd en de ogen volkomen stilhoudt
= wordt uitgedrukt per oog, in graden
= zowel zijwaarts, als naar boven en onder
lateraal gezichtsveld: normaal 180°
- centraal gezichtsveld = scherp = lezen, …
- perifeer gezichtsveld = onscherp = nodig voor oriëntatie, veiligheid
1
, Wereldgezondheidsorganisatie
Gezichtsscherpte Gezichtsveld
(met optimale brilcorrectie)
& beste oog
Matig slechtziend 3/10 – 1/10 20° rond het centrale
fixatiepunt of minder
Ernstig slechtziend 1/10 – 1/20
Blind 1/20 of minder 10° rond het centrale
fixatiepunt of minder
slechtziendheid = neemt heel veel verschillende vormen aan
= ene heeft bv. kokerzicht, andere ziet bv. alles troebel, …
diagnose: fout bij gezichtsscherpte of bij gezichtsveld
- matig slechtziend
- ernstig slechtziend
blind = wanneer je geen gebruik kunt maken van je gezichtsvermogen om te
functioneren
diagnose: gezichtsscherpte of gezichtsveld
! er zijn nog meer visuele functies dan gezichtsveld en gezichtsscherpte
→ zijn ingedeeld in 2 groepen:
1) lagere visuele functies → oogbewegingen
→ visueel-sensorische functies
o.a gezichtsveld en gezichtsscherpte
probleem? probleem gesitueerd in je oog zelf
bv. oogzenuw, lens, netvlies gescheurd, …
2) hogere visuele functies → begrijpen van visuele informatie
→ visuomotorische functies
probleem? probleem gesitueerd in hersenen
vroeger kreeg je enkel de diagnose blindheid of slechtziendheid op basis van het gezichtsveld
en de gezichtsscherpte ( → op basis van de lagere visuele functies)
laatste 15 jaar beseft men meer en meer dat er ook visuele problemen kunnen ontstaan in die
hogere visuele functies (= visuele cerebrale inperkingen)
CVI
2
,= cerebrale visuele inperking
= belangrijke oorzaak van slechtziendheid (vooral bij kinderen)
= verzamelnaam voor verschillende vormen van slechtziendheid waarbij aantasting van
de hersenen een rol speelt
= kan voorkomen als een geïsoleerde aandoening (= iemand ontwikkelt voor de rest
normaal, maar heeft toch CVI, dus kan moeilijk visuele informatie verwerken),
maar komt regelmatig voor bij mensen met een meervoudige beperking
uiting van CVI op verschillende manieren:
- visuele aandachtsproblemen
= visuele aandacht = vermogen om je aandacht te verdelen over verschillende dingen die
je tegelijk ziet
= voorwaarde om goed te kunnen zien en reageren op wat je ziet
→ bij kinderen blokkeert de visuele aandacht wanneer er teveel informatie tegelijk op
hen afkomt vanuit verschillende zintuigen
- visueel-ruimtelijke problemen
→ moeite met snelle oogbewegingen bv. bij lezen
→ moeite met visueel complexe situaties
= situaties waarin veel info tegelijk wordt aangeboden, of waar je visuele
aandacht steeds moet wisselen tussen voorwerpen, of het herkennen
van voorwerpen vanuit een afwijkend perspectief
bv. vrienden terugvinden op een fuif, ouders terugvinden op de
speelplaats, …
- herkenningsproblemen
→ Problemen met het herkennen van letters, gelijkende vormen, gezichten, …
→ problemen met herkennen van visuele basisattitudes
bv. het niet herkennen van onvolledige vormen (bv. halve bus), of moeite
met herkennen van eigen straat / klas, …
2- functionele definities
= in hoeverre de beperking de participatie in het dagelijks leven bemoeilijkt
= hier richt de orthopedagogische praktijk zich meer op, focus ligt op hoe we personen
met een visuele beperking beter kunnen ondersteunen, niet zozeer op de stoornis op
zich
→ ondersteuningsgerichte benadering van visuele beperking
→ visueel profiel gebruiken; document waar men alle aspecten die te maken hebben met het
zien samenbrengt, vormt een logisch geheel van de mogelijkheden en beperkingen van de
visuele waarneming van een persoon
visueel profiel:
3
, - ziekte of aandoening = is deze persoon slechtziend of blind? Wat zijn de
onderliggende oorzaken?
- functiestoornis = op welke manier is deze persoon slechtziend? kokerzicht,
troebel zicht, …
- activiteiten = Welke activiteit kan iemand wel of niet uitvoeren? en
waar heeft men ondersteuning bij nodig?
- participatie = op welke manier kan deze persoon deelnemen aan de sml, en
kan deze op een inclusieve manier deelnemen aan alle aspecten
van het leven
bv. naar school gaan, job uitoefenen, …
- omgevingsfactoren = de omgeving waar het kind of de volwassene zich in bevindt
op basis van visueel profiel ondervindt men heel veel aanknopingspunten waar men de persoon
kan gaan ondersteunen
4. beeldvorming: ontwikkeling
visuele beperking
= mensen met slechtziendheid, blindheid
= zeer groot spectrum, zeer heterogeen, bij iedereen uniek
medische definiëring = percentages, medische cijfers
functionele definiëring = wat de persoon zelf ervaart, ortho’s gaan eerder hiermee
aan de slag
verschillende ontwikkelingsdomeinen:
1. sensorische ontwikkeling
= zintuiglijke ontwikkeling
= eentje ontbreekt → maken meer gebruik van andere zintuigen
= geen visuele info → gecompenseerd door gehoor, tast, reuk, smaak, geheugen
→ deze zintuigen zijn sterk ontwikkelt
! blinden of slechtzienden kunnen niet persé beter horen, hun gehoor is gewoon
beter ontwikkelt / getraind
tast = belangrijk om vertrouwen te geven aan blind of slechtziend iemand
! maar soms ook tactiele afweer
= tast-ervaringen zijn vervelend of pijnlijk voor het
kind en zorgt voor een terugtrekreactie en
mogelijks een negatief effect op de tast-
ontwikkeling van het kind
2. motorische ontwikkeling
= verloopt trager dan bij ziende kinderen, maar niet perse anders
4
H4 personen met een visuele beperking
1. inleiding
2. geschiedenis
3. begrippenkader
2 verschillende manieren om naar een visuele beperking te kijken
1) medische definities
2) functionele definities
1- medische definities
= belangrijke invalshoek, want geeft erkenning aan beperking / handicap
= wanneer erkenning gegeven wordt, krijg je financiële tegemoetkoming, ondersteuning, …
→ 2 criteria om te bepalen of iemand slechtziend is:
- gezichtsscherpte = visus
= de maat voor de kleinste details die iemand nog kan onderscheiden
= test voor verzien gebruikt: snellenschaal
→ resultaat leidt tot een verhouding, een score
→ bij normaalziend iemand: 10/10
→ bij slechtziend iemand: bv.
1/10 = je moet 10 keer zo dichtbij komen om hetzelfde object even scherp
te kunnen waarnemen
5/10 = je moet 2 keer zo dichtbij komen om hetzelfde object even scherp
te kunnen waarnemen
- gezichtsveld
= het totale gebied dat je kunt zien wanneer je het hoofd en de ogen volkomen stilhoudt
= wordt uitgedrukt per oog, in graden
= zowel zijwaarts, als naar boven en onder
lateraal gezichtsveld: normaal 180°
- centraal gezichtsveld = scherp = lezen, …
- perifeer gezichtsveld = onscherp = nodig voor oriëntatie, veiligheid
1
, Wereldgezondheidsorganisatie
Gezichtsscherpte Gezichtsveld
(met optimale brilcorrectie)
& beste oog
Matig slechtziend 3/10 – 1/10 20° rond het centrale
fixatiepunt of minder
Ernstig slechtziend 1/10 – 1/20
Blind 1/20 of minder 10° rond het centrale
fixatiepunt of minder
slechtziendheid = neemt heel veel verschillende vormen aan
= ene heeft bv. kokerzicht, andere ziet bv. alles troebel, …
diagnose: fout bij gezichtsscherpte of bij gezichtsveld
- matig slechtziend
- ernstig slechtziend
blind = wanneer je geen gebruik kunt maken van je gezichtsvermogen om te
functioneren
diagnose: gezichtsscherpte of gezichtsveld
! er zijn nog meer visuele functies dan gezichtsveld en gezichtsscherpte
→ zijn ingedeeld in 2 groepen:
1) lagere visuele functies → oogbewegingen
→ visueel-sensorische functies
o.a gezichtsveld en gezichtsscherpte
probleem? probleem gesitueerd in je oog zelf
bv. oogzenuw, lens, netvlies gescheurd, …
2) hogere visuele functies → begrijpen van visuele informatie
→ visuomotorische functies
probleem? probleem gesitueerd in hersenen
vroeger kreeg je enkel de diagnose blindheid of slechtziendheid op basis van het gezichtsveld
en de gezichtsscherpte ( → op basis van de lagere visuele functies)
laatste 15 jaar beseft men meer en meer dat er ook visuele problemen kunnen ontstaan in die
hogere visuele functies (= visuele cerebrale inperkingen)
CVI
2
,= cerebrale visuele inperking
= belangrijke oorzaak van slechtziendheid (vooral bij kinderen)
= verzamelnaam voor verschillende vormen van slechtziendheid waarbij aantasting van
de hersenen een rol speelt
= kan voorkomen als een geïsoleerde aandoening (= iemand ontwikkelt voor de rest
normaal, maar heeft toch CVI, dus kan moeilijk visuele informatie verwerken),
maar komt regelmatig voor bij mensen met een meervoudige beperking
uiting van CVI op verschillende manieren:
- visuele aandachtsproblemen
= visuele aandacht = vermogen om je aandacht te verdelen over verschillende dingen die
je tegelijk ziet
= voorwaarde om goed te kunnen zien en reageren op wat je ziet
→ bij kinderen blokkeert de visuele aandacht wanneer er teveel informatie tegelijk op
hen afkomt vanuit verschillende zintuigen
- visueel-ruimtelijke problemen
→ moeite met snelle oogbewegingen bv. bij lezen
→ moeite met visueel complexe situaties
= situaties waarin veel info tegelijk wordt aangeboden, of waar je visuele
aandacht steeds moet wisselen tussen voorwerpen, of het herkennen
van voorwerpen vanuit een afwijkend perspectief
bv. vrienden terugvinden op een fuif, ouders terugvinden op de
speelplaats, …
- herkenningsproblemen
→ Problemen met het herkennen van letters, gelijkende vormen, gezichten, …
→ problemen met herkennen van visuele basisattitudes
bv. het niet herkennen van onvolledige vormen (bv. halve bus), of moeite
met herkennen van eigen straat / klas, …
2- functionele definities
= in hoeverre de beperking de participatie in het dagelijks leven bemoeilijkt
= hier richt de orthopedagogische praktijk zich meer op, focus ligt op hoe we personen
met een visuele beperking beter kunnen ondersteunen, niet zozeer op de stoornis op
zich
→ ondersteuningsgerichte benadering van visuele beperking
→ visueel profiel gebruiken; document waar men alle aspecten die te maken hebben met het
zien samenbrengt, vormt een logisch geheel van de mogelijkheden en beperkingen van de
visuele waarneming van een persoon
visueel profiel:
3
, - ziekte of aandoening = is deze persoon slechtziend of blind? Wat zijn de
onderliggende oorzaken?
- functiestoornis = op welke manier is deze persoon slechtziend? kokerzicht,
troebel zicht, …
- activiteiten = Welke activiteit kan iemand wel of niet uitvoeren? en
waar heeft men ondersteuning bij nodig?
- participatie = op welke manier kan deze persoon deelnemen aan de sml, en
kan deze op een inclusieve manier deelnemen aan alle aspecten
van het leven
bv. naar school gaan, job uitoefenen, …
- omgevingsfactoren = de omgeving waar het kind of de volwassene zich in bevindt
op basis van visueel profiel ondervindt men heel veel aanknopingspunten waar men de persoon
kan gaan ondersteunen
4. beeldvorming: ontwikkeling
visuele beperking
= mensen met slechtziendheid, blindheid
= zeer groot spectrum, zeer heterogeen, bij iedereen uniek
medische definiëring = percentages, medische cijfers
functionele definiëring = wat de persoon zelf ervaart, ortho’s gaan eerder hiermee
aan de slag
verschillende ontwikkelingsdomeinen:
1. sensorische ontwikkeling
= zintuiglijke ontwikkeling
= eentje ontbreekt → maken meer gebruik van andere zintuigen
= geen visuele info → gecompenseerd door gehoor, tast, reuk, smaak, geheugen
→ deze zintuigen zijn sterk ontwikkelt
! blinden of slechtzienden kunnen niet persé beter horen, hun gehoor is gewoon
beter ontwikkelt / getraind
tast = belangrijk om vertrouwen te geven aan blind of slechtziend iemand
! maar soms ook tactiele afweer
= tast-ervaringen zijn vervelend of pijnlijk voor het
kind en zorgt voor een terugtrekreactie en
mogelijks een negatief effect op de tast-
ontwikkeling van het kind
2. motorische ontwikkeling
= verloopt trager dan bij ziende kinderen, maar niet perse anders
4
