Examen Recht en Samenleving Samenvatting | UGent

Examen recht en samenleving
Inleiding
Les 1

Recht en samenleving




 Recht en samenleving staan in co-constitutieve verhouding : geven elkaar tegelijk
vorm, beïnvloeden elkaar (is niet alleen in de ene richting)


Sociale genese vs sociale werking
 Wisselwerking tussen recht en maatschappij
 Het recht wordt opgevat als een sociaal verschijnsel, als een product van menselijke
interactie = tweerichtingsverkeer
o 1) Recht wordt gevormd door sociale verhoudingen  sociale genese
 Kan het niet los zien v elkaar
o 2) Recht beïnvloedt ook sociale verhoudingen  sociale werking
 Sociale genese : ontstaan/wijziging regels obv veranderende
opvattingen/maatschappelijke transities
o Bv. roken : vroeger rookte men op tv  nu mag er op veel plaatsen niet
gerookt w
o Bv. wat verstaan we als ‘gezin’?  vroeger : mama, papa en kindje
 Nu : same seks koppels  door verandering in wet kunnen sinds 2003
mensen v zelfde geslacht trouwen  door evoluties in de
maatschappij kunnen koppels v zelfde geslacht kinderen adopteren
 Sociale werking : welke invloed heeft het recht op menselijk handelen?
o Vertrekt vanuit 2 aannames (rechtsstaat) :
 De burger kent de wet
 De burger gehoorzaamt de wet
o Voorbeeld : de milieubox
 Eind jaren 1990, Vlaamse gezinnen
 Opslagdoos voor klein gevaarlijk afval  veel mensen wisten niet hoe
ze het moesten opendoen dus werd het niet gebruikt
o Vervormend effect (distortion) vh recht op de maatschappij : dit is de regel
dus dan zal die ook wel zo uitgevoerd w  is niet altijd zo

, o Contraproductieve effecten vh recht op de maatschappij : het
tegenovergestelde gebeurt v wat je had gewild (rechtsregel aangenomen met
bepaalde bedoeling maar omgekeerde effect)




 Critical legal studies : hoe kan op een kritische manier nr recht w gekeken?
 Interdisciplinaire velden : verschillende wetenschappelijke disciplines werken samen
om recht beter te begrijpen
 Socio-legal studies : combineert recht met sociale wetenschappen



Socio-legal studies
Juridisch-dogmatisch vs sociaalwetenschappelijk (antropologisch/sociologisch)
onderzoek
Onderzoeksdoel
 Juridisch-dogmatisch onderzoek :
o Normatief
o In kaart brengen v wetgeving, analyse v rechtspraak  wetswijzigingen
voorstellen
o Maar ook beschrijvend bv. rechtsvergelijking
o Kijken wat de regels zijn
 Sociaalwetenschappelijk onderzoek :
o Hoe gaan mensen daarmee om
o Beschrijvend en/of verklarend
o Ipv vertrekken vanuit regels gaat men vertrekken v hoe het gebeurt in het
recht en hoe mensen daarmee omgaan
o Beschrijven v praktijken, verklaren v percepties vh publiek
o Maar ook normatief : bv. critical legal studies
o Kijken wat er in het echt gebeurt met de regels



Perspectief

,  Juridisch-dogmatisch onderzoek :
o Intern perspectief
 Als je binnen het recht blijft en niet kijkt nr de samenleving om te zien
of mensen die regels respecteren ( = externe perspectief) dan weet je
niet wat dat doet in de praktijk
o Accuratere jurisdische conceptualisering
o Juridische categorieën = essentieel
 Sociaalwetenschappelijk onderzoek :
o Extern perspectief
o Beter begrip van menselijke ervaring (+ implementatie van recht in praktijk)
o Erkennen van beperkingen van juridische categorieën (bv. ‘vluchteling’)
 Conceptualisering :
o Juridische concepten : begrippen die binnen het recht zelf w ontwikkeld
 Ook : interne coherentie (past alles samen) en consistentie (geen
tegenstrijdigheden)?
 Bv. Eenheid van rechtssysteem? Rechtszekerheid? Voorspelbaarheid?
o Empirische concepten (sociaal-wetenschappelijk) : komen uit onderzoek nr de
echte wereld en menselijke ervaringen
 Reflecteren van multipliciteit van menselijke ervaringen / complexiteit
van de realiteit  mensen ervaren en gebruiken het recht niet
allemaal op dezelfde manier


Methodologie

 Juridisch-dogmatisch onderzoek :
o Vaak impliciet
o Tekstanalyse
 Sociaalwetenschappelijk onderzoek :
o Expliciet aan de slag gaan met dat invloed v wie je bent op het onderzoek
 Wie dat je bent, gaat invloed hebben op de manier dat je onderzoek
doet
o Onderscheid data en theoretisch kader
o Ook reflecties over positionaliteit



Temporaliteiten
 Juridisch-dogmatisch onderzoek :
o Bureau-onderzoek: relatief gemakkelijke toegang tot bronnen
o  veel tijd voor analyse

,  Antropologisch onderzoek : neemt veel meer tijd in beslag want veldwerk  moet
eerst vertrouwen winnen bij de mensen  iemand die juridisch onderzoek doet kan
veel sneller beginnen schrijven dus verschil v temporaliteit
o (ethnografisch) veldwerk bv. 2j veldwerk en dan beginnen schrijven
o (interviews, observaties, toevallige ontmoetingen)
o Toegang tot het veld en vertrouwen winnen
  minder tijd voor analyse


Combinatie
 “De combinatie van juridische en antropologische onderzoeksmethoden en -
concepten belooft onderzoeksresultaten op te leveren die een dieper begrip van de
sociale context integreren in juridische redeneringen, met inbegrip van de concrete
effecten van wettelijke normen in de praktijk en de belangrijkste onderliggende
sociale en politieke factoren die juridische ontwikkelingen sturen.”
  Juridisch concepten die beter empirische realiteit weergeven
  Adequate vertaling van empirische concepten naar rechtsleer nodig
  Betere rechtsregels en grotere legitimiteit van rechtssysteem


Quid als jurist?
 Vertrouwd worden met en openstaan voor relevante inzichten uit de
sociaalwetenschappelijke studie van het recht (+ beleid obv inzichten uit
wetenschappelijk onderzoek)




Rechtsantropologie
Antropologie
 Studie vd mens
 Verschil met geneeskunde : kijken bij antropologie nr het gedrag v mensen, hoe
mensen samenleven
 Het mens zijn bestuderen en hoe we met elkaar in interactie gaan
 “menskunde”, bestudeert de mens in al zijn aspecten
 Discipline = manier van kijken
 “elucidation of the human condition” (Donovan) : het verhelderen of beter begrijpen
vd menselijke conditie