Recht 4
Jeugdrecht
Hoofdstuk 1: TEJO
Inleiding
Ingrid De Jonghe: oprichtster van TEJO
Jeugdrecht als rechtstak • Als advocaat en criminologe
gespecialiseerd in jeugdrecht
• Schoolde zich in de jaren negen<g om tot
Bescherming, begeleiding en opvoeding van
pedagoog en psycholoog
minderjarigen
• RichRe in 2009 TEJO op,
Doelstellingen: vrijwilligersorganisa<e die psychologische
hulp biedt aan jongeren
• Bescherming van de minderjarigen
• Opvoedkundige en herstelgerichte aanpak
• Preven<e van recidive en criminaliteit
• Herstel van schade en Waar staan TEJO huizen voor?
verantwoordelijkheid
• Recht op een menswaardige ontwikkeling • In 2010: Als antwoord op de wachtlijsten
voor psychologische hulp aan jonge
• Aanslui<ng bij interna<onale
mensen in problemen. Niet ontstaan
kinderrechten
vanuit de overheid of hulpverlening. TEJO
is een burgerini<a<ef (poli<serende ac<e)
Recente ontwikkeling mbt het • Jongeren tussen 10 en 20 jaar kunnen er
terecht voor kosteloze, psychologische
jeugdrecht hulp
• TEJO wordt bemand door vrijwilligers,
• Aanstellen van vertrouwenspersonen voor vooral therapeuten
kinderen in scheidingszaken • Zeer laagdrempelig: geen afspraak, gra<s
• Afschaffing van leeCijdsgrens voor • Anonimiteit
vervolging van jeugddelicten
• Groeiende bezorgdheid over de toename
van dossiers over jeugdbescherming Waar worstelen de TEJO-bezoekers vooral
• Kinderen en jongeren blijven te lang mee:
(noodgedwongen) op voor hen
ongeschikte plaatsen zoals psychiatrie of • Erns<ge rela<eproblemen / serieuze
(gesloten) instellingen conflicten thuis of op school
• Depressie
Hebben voortdurende aandacht voor en • Nega<ef zel\eeld
aanpassingen in het jeugdrecht in België, met • Stress / angstaanvallen
als doel de rechten en welzijn van kinderen en • Zelfverminking
jongeren te beschermen • Suïcidegedachten/pogingen
à Het jeugdrecht gaat voor het grootste deel
over beschermen en VOS
,Recht 4
Hoofdstuk 2: Begin 20ste eeuw
Historiek
• Armoede veroordeelde vele kinderen voor
een leven op de dool (grote kloof arm/rijk)
Het ontstaan van het • Kinderen uit sociaal lagere klassen
verlieten het ‘huis’ en zwierven rond om
jeugdrecht te bedelen en/of te stelen
• Jongeren die bedelend of stelend werden
aangetroffen à landbouwkolonies of
Normoverschrijdend gedrag is van alle <jden bedelaarskolonies samen met volwassen
Het fenomeen ‘jongeren’ is rela<ef nieuw (werden berecht zoals volwassen)
• Later werden dat aparte tehuizen:
Het verleden biedt ons inzicht in het heden:
hervormingsscholen/
• Jongeren die met veel onzekerheden en weldadigheidsscholen waar ook jongeren
onrust te maken krijgen, gaan opnieuw (-16) terechtkwamen die een misdrijf
‘zwerven’ en het te volgen pad verlaten hadden gepleegd. Jongeren bleven er tot
• Dat de vraag of we hulp moeten bieden of 21 jaar (schuldbekwaamheid vanaf 16)
straf moeten opleggen aan deze jongeren • Zeer streng tuchtregime
een gevaarlijk punt blijC • Beroepsopleiding/aanleren van een ‘s<el’
Historische schets In de loop van de 19de eeuw
Middeleeuwen • Staat komt meer en meer tussen in
opvang van jongeren waarmee het
moeilijk gaat
• Weinig verschil tussen • Staat oefent meer en meer controle uit
kinderen/jongeren/volwassenen • Groot aanbod van instellingen
• Kinderen en jongeren par<ciperen aan alle • Tuch<gingrecht van de vader was
‘volwassen’ samenlevingsaspecten onaantastbaar, vaak werd de jongere snel
• 16de eeuw: scheiding volwassenen/ terug aan het gezin toevertrouwd
kinderwereld krijgt eerste discussies over • Pas in 1912 werd deze macht geschrapt
bepaalde ideeën rond kinderen
De Eeuwwisseling 19/20ste eeuw
17 eeuw – 19 eeuw
de de
• Theorievorming over jeugddelinquen<e
• Zorg voor kinderen met psychosociale • Veel vragen over strafrechtelijke
problemen viel samen met zorg voor verantwoordelijkheid
wezen, verlaten kinderen en jonge boebes • Klassieke school vs. School sociaal verweer
à talrijke weeshuizen die al deze kinderen samen
Klassieke school School van het sociaal
opvingen
verweer
• De leefomstandigheden waren minimaal Streng, rechtlijnig consequent Niet over vrije wil beschikken
• Streng regime en uitgaand van een ra5oneel Bestempelde jongeren die
mensbeeld met een volledig feiten pleegden als ‘ziek’ of
vrije wil ‘sociaal ongepast’ à school
om jongeren te behandelen, te
genezen, te heropvoeden, …
• Klemtoon op verbeteringssitua<e
• Kindvriendelijke begeleiding op maat
onbestaande
, Recht 4
• Geen straffen, maar maatregelen van
Kerngedachte bewaring, opvoeding en behoeding
• Bedelen, zwerven, pros<tu<e, ontucht of
Situa<e voor 1912 een klacht van de ouders over wangedrag
• Er is geen aparte kinderrechter of onbuigzaamheid van kinderen kunnen
• Er is schuldbekwaamheid voor aanleiding geven tot de tussenkomst van
minderjarigen met oordeel des de kinderrechter
onderscheids en bestraffing • Kinderrechter spreekt maatregelen uit van
• Hervormingsscholen met streng onbepaalde duur. Kan van berisping tot
tuchtregime plaatsing in een gesloten instelling
• Kinderen hebben geen rechtstatuut in
1912
De eerste wetten op de • Principe van onbeperkte ouderlijke macht
wordt aan banden gelegd door ‘ontzejng
jeugdbescherming uit de ouderlijke macht’ (onwaardige
ouders).
In 1899 wordt ‘Juvenile court’ in Chicago Dit wanneer zij strafrechtelijk veroordeeld
opgericht. De wet van 15 mei 1912 is hierop zijn voor opzeRelijke slagen en
gebaseerd verwondingen bij hun kinderen of
wanneer zij door hun gedrag de veiligheid
van het kind in gevaar brengen
De wet van 15 mei 1912
• De eerste wet op de kinderbescherming in
Eerste evaluatie van de wet
België
• Komt tot stand tegen de sociale Na WOII (1944) stelt men het volgende vast:
achtergrond van de 20ste eeuw: • Aantal zeer langdurige plaatsingen à duur
industrialisering • Economisch klimaat is helemaal veranderd
• De burgers vrezen voor hun veiligheid, de à de problemen met jongeren ook
overheid beslist daarom dat een gerichte • Invloed van de oorlog: men wil de jongere
aanpak van delinquente en verwaarloosde in gevaar uitgebreid opvangen (trauma’s)
kinderen noodzakelijk is • Ontzejng uit ouderlijk gezag en plaatsing
à niet specifiek vanuit het idee dat we dat voor de zijn voor de jongeren niet al<jd de beste
jongeren moeten doen maar vanuit het idee dat er oplossing à opvoedingsbijstand voor
overlast was
ouders wordt voorzien
• Op de eerste plaats: gerechtelijke controle
• Er wordt werk gemaakt van een nieuwe
in gedwongen overheidsmaatregelen en
wetgeving die ‘het belang van het kind’
pas daarna de opvang van kwetsbare
vooropstelt
minderjarigen
Korte inhoud van de wet van De wet van 8 april 1965
15 mei 1912 Betreffende de jeugdbescherming, een nieuwe
basiswetgeving voor de bescherming van
minderjarigen
• Bescherming van de maatschappij staat
à AKA de jeugdbeschermingswet of JBW
voorop
• Kinderrechter doet zijn intrede
Tweedelig:
• Strafrechtelijk ontoerekenbaar (tot 16
1. Buitengerechtelijke sociale bescherming
jaar), gaat uit van schuldONbekwaam zelfs
2. De gerechtelijke bescherming
bij ‘voldoende oordeel des onderscheids’
Jeugdrecht
Hoofdstuk 1: TEJO
Inleiding
Ingrid De Jonghe: oprichtster van TEJO
Jeugdrecht als rechtstak • Als advocaat en criminologe
gespecialiseerd in jeugdrecht
• Schoolde zich in de jaren negen<g om tot
Bescherming, begeleiding en opvoeding van
pedagoog en psycholoog
minderjarigen
• RichRe in 2009 TEJO op,
Doelstellingen: vrijwilligersorganisa<e die psychologische
hulp biedt aan jongeren
• Bescherming van de minderjarigen
• Opvoedkundige en herstelgerichte aanpak
• Preven<e van recidive en criminaliteit
• Herstel van schade en Waar staan TEJO huizen voor?
verantwoordelijkheid
• Recht op een menswaardige ontwikkeling • In 2010: Als antwoord op de wachtlijsten
voor psychologische hulp aan jonge
• Aanslui<ng bij interna<onale
mensen in problemen. Niet ontstaan
kinderrechten
vanuit de overheid of hulpverlening. TEJO
is een burgerini<a<ef (poli<serende ac<e)
Recente ontwikkeling mbt het • Jongeren tussen 10 en 20 jaar kunnen er
terecht voor kosteloze, psychologische
jeugdrecht hulp
• TEJO wordt bemand door vrijwilligers,
• Aanstellen van vertrouwenspersonen voor vooral therapeuten
kinderen in scheidingszaken • Zeer laagdrempelig: geen afspraak, gra<s
• Afschaffing van leeCijdsgrens voor • Anonimiteit
vervolging van jeugddelicten
• Groeiende bezorgdheid over de toename
van dossiers over jeugdbescherming Waar worstelen de TEJO-bezoekers vooral
• Kinderen en jongeren blijven te lang mee:
(noodgedwongen) op voor hen
ongeschikte plaatsen zoals psychiatrie of • Erns<ge rela<eproblemen / serieuze
(gesloten) instellingen conflicten thuis of op school
• Depressie
Hebben voortdurende aandacht voor en • Nega<ef zel\eeld
aanpassingen in het jeugdrecht in België, met • Stress / angstaanvallen
als doel de rechten en welzijn van kinderen en • Zelfverminking
jongeren te beschermen • Suïcidegedachten/pogingen
à Het jeugdrecht gaat voor het grootste deel
over beschermen en VOS
,Recht 4
Hoofdstuk 2: Begin 20ste eeuw
Historiek
• Armoede veroordeelde vele kinderen voor
een leven op de dool (grote kloof arm/rijk)
Het ontstaan van het • Kinderen uit sociaal lagere klassen
verlieten het ‘huis’ en zwierven rond om
jeugdrecht te bedelen en/of te stelen
• Jongeren die bedelend of stelend werden
aangetroffen à landbouwkolonies of
Normoverschrijdend gedrag is van alle <jden bedelaarskolonies samen met volwassen
Het fenomeen ‘jongeren’ is rela<ef nieuw (werden berecht zoals volwassen)
• Later werden dat aparte tehuizen:
Het verleden biedt ons inzicht in het heden:
hervormingsscholen/
• Jongeren die met veel onzekerheden en weldadigheidsscholen waar ook jongeren
onrust te maken krijgen, gaan opnieuw (-16) terechtkwamen die een misdrijf
‘zwerven’ en het te volgen pad verlaten hadden gepleegd. Jongeren bleven er tot
• Dat de vraag of we hulp moeten bieden of 21 jaar (schuldbekwaamheid vanaf 16)
straf moeten opleggen aan deze jongeren • Zeer streng tuchtregime
een gevaarlijk punt blijC • Beroepsopleiding/aanleren van een ‘s<el’
Historische schets In de loop van de 19de eeuw
Middeleeuwen • Staat komt meer en meer tussen in
opvang van jongeren waarmee het
moeilijk gaat
• Weinig verschil tussen • Staat oefent meer en meer controle uit
kinderen/jongeren/volwassenen • Groot aanbod van instellingen
• Kinderen en jongeren par<ciperen aan alle • Tuch<gingrecht van de vader was
‘volwassen’ samenlevingsaspecten onaantastbaar, vaak werd de jongere snel
• 16de eeuw: scheiding volwassenen/ terug aan het gezin toevertrouwd
kinderwereld krijgt eerste discussies over • Pas in 1912 werd deze macht geschrapt
bepaalde ideeën rond kinderen
De Eeuwwisseling 19/20ste eeuw
17 eeuw – 19 eeuw
de de
• Theorievorming over jeugddelinquen<e
• Zorg voor kinderen met psychosociale • Veel vragen over strafrechtelijke
problemen viel samen met zorg voor verantwoordelijkheid
wezen, verlaten kinderen en jonge boebes • Klassieke school vs. School sociaal verweer
à talrijke weeshuizen die al deze kinderen samen
Klassieke school School van het sociaal
opvingen
verweer
• De leefomstandigheden waren minimaal Streng, rechtlijnig consequent Niet over vrije wil beschikken
• Streng regime en uitgaand van een ra5oneel Bestempelde jongeren die
mensbeeld met een volledig feiten pleegden als ‘ziek’ of
vrije wil ‘sociaal ongepast’ à school
om jongeren te behandelen, te
genezen, te heropvoeden, …
• Klemtoon op verbeteringssitua<e
• Kindvriendelijke begeleiding op maat
onbestaande
, Recht 4
• Geen straffen, maar maatregelen van
Kerngedachte bewaring, opvoeding en behoeding
• Bedelen, zwerven, pros<tu<e, ontucht of
Situa<e voor 1912 een klacht van de ouders over wangedrag
• Er is geen aparte kinderrechter of onbuigzaamheid van kinderen kunnen
• Er is schuldbekwaamheid voor aanleiding geven tot de tussenkomst van
minderjarigen met oordeel des de kinderrechter
onderscheids en bestraffing • Kinderrechter spreekt maatregelen uit van
• Hervormingsscholen met streng onbepaalde duur. Kan van berisping tot
tuchtregime plaatsing in een gesloten instelling
• Kinderen hebben geen rechtstatuut in
1912
De eerste wetten op de • Principe van onbeperkte ouderlijke macht
wordt aan banden gelegd door ‘ontzejng
jeugdbescherming uit de ouderlijke macht’ (onwaardige
ouders).
In 1899 wordt ‘Juvenile court’ in Chicago Dit wanneer zij strafrechtelijk veroordeeld
opgericht. De wet van 15 mei 1912 is hierop zijn voor opzeRelijke slagen en
gebaseerd verwondingen bij hun kinderen of
wanneer zij door hun gedrag de veiligheid
van het kind in gevaar brengen
De wet van 15 mei 1912
• De eerste wet op de kinderbescherming in
Eerste evaluatie van de wet
België
• Komt tot stand tegen de sociale Na WOII (1944) stelt men het volgende vast:
achtergrond van de 20ste eeuw: • Aantal zeer langdurige plaatsingen à duur
industrialisering • Economisch klimaat is helemaal veranderd
• De burgers vrezen voor hun veiligheid, de à de problemen met jongeren ook
overheid beslist daarom dat een gerichte • Invloed van de oorlog: men wil de jongere
aanpak van delinquente en verwaarloosde in gevaar uitgebreid opvangen (trauma’s)
kinderen noodzakelijk is • Ontzejng uit ouderlijk gezag en plaatsing
à niet specifiek vanuit het idee dat we dat voor de zijn voor de jongeren niet al<jd de beste
jongeren moeten doen maar vanuit het idee dat er oplossing à opvoedingsbijstand voor
overlast was
ouders wordt voorzien
• Op de eerste plaats: gerechtelijke controle
• Er wordt werk gemaakt van een nieuwe
in gedwongen overheidsmaatregelen en
wetgeving die ‘het belang van het kind’
pas daarna de opvang van kwetsbare
vooropstelt
minderjarigen
Korte inhoud van de wet van De wet van 8 april 1965
15 mei 1912 Betreffende de jeugdbescherming, een nieuwe
basiswetgeving voor de bescherming van
minderjarigen
• Bescherming van de maatschappij staat
à AKA de jeugdbeschermingswet of JBW
voorop
• Kinderrechter doet zijn intrede
Tweedelig:
• Strafrechtelijk ontoerekenbaar (tot 16
1. Buitengerechtelijke sociale bescherming
jaar), gaat uit van schuldONbekwaam zelfs
2. De gerechtelijke bescherming
bij ‘voldoende oordeel des onderscheids’
