Gerechtelijk Recht Samenvatting ALLES | Universiteit Hasselt | 2025/26

Gerechtelijk recht
HC’s en OG’s

Inhoudsopgave
HC 1: Jurisdictionele RH en ABBRB.............................................................................................................................. 8

Jurisdictionele rechtshandeling..........................................................................................................................................8

Behoorlijke rechtsbedeling/eerlijk proces........................................................................................................................10

Boek: Hoofdstuk 1: De jurisdictionele rechtshandeling.............................................................................................. 11

A. Materiële begripsomschrijving....................................................................................................................................11
1. De rechter neemt kennis van een geschil................................................................................................................11
2. Rechtsgeschil............................................................................................................................................................11
3. De rechter “spreekt recht”.......................................................................................................................................11
4. De rechter “beslecht’ het geschil.............................................................................................................................12

B. Organieke en formele begripsomschrijvingen?...........................................................................................................14

C. Onderscheid met andere publiekrechtelijke rechtshandelingen..................................................................................14

OG 1: De jurisdictionele rechtshandeling.................................................................................................................. 14

Boek: Hoofdstuk 3: Bronnen van gerechtelijk recht................................................................................................... 16

A. Wetgeving....................................................................................................................................................................16
1. Het Gerechtelijk Wetboek, gemeen procesrecht?..................................................................................................16
2. De onmiddellijke uitwerking van de nieuwe procedurewet...................................................................................16

B. Algemene rechtsbeginselen.........................................................................................................................................16

HC 2: Gerechtelijke organisatie................................................................................................................................. 17

Hoven en rechtbanken.................................................................................................................................................17
Openbaar ministerie....................................................................................................................................................18
Referendarissen – parketjuristen................................................................................................................................19
Griffie............................................................................................................................................................................19
Balie..............................................................................................................................................................................19
Gerechtsdeurwaarders................................................................................................................................................19

Bevoegdheid I...................................................................................................................................................................19

Boek: Hoofdstuk 4: De gerechtelijke organisatie....................................................................................................... 20

A. Hoven en rechtbanken.................................................................................................................................................20
1. Inrichting..................................................................................................................................................................20
2. Samenstelling – Algemeenheden.............................................................................................................................20
3. Samenstelling – Bijzonderheden..............................................................................................................................21
4. Afdelingen................................................................................................................................................................21
5. Secties......................................................................................................................................................................21
6. Kamers.....................................................................................................................................................................21

1

, 7. De alleenzetelende of alleenrechtsprekende rechter.............................................................................................21
8. Het statuut van de “zittende” magistratuur............................................................................................................22

B. Openbaar Ministerie....................................................................................................................................................23
1. Opdracht in burgerlijke zaken..................................................................................................................................23
2. Inrichting..................................................................................................................................................................23
3. Statuut......................................................................................................................................................................23

C. Referendarissen en parketjuristen...............................................................................................................................24

D. Griffie (Le Greffe).........................................................................................................................................................24

E. Balie (Le barreau).........................................................................................................................................................24
1. Inrichting..................................................................................................................................................................24
2. Statuut......................................................................................................................................................................24

F. Gerechtsdeurwaarders (Huissiers de Justice)...............................................................................................................25

G. Andere actoren van justitie..........................................................................................................................................25

OG 2: Behoorlijke rechtsbedeling.............................................................................................................................. 25

Boek: Hoofdstuk 2: Behoorlijke rechtsbedeling......................................................................................................... 26

A. Begrip...........................................................................................................................................................................26

B. Overzicht......................................................................................................................................................................26
1. Algemene beginselen van behoorlijke rechtsbedeling............................................................................................26
2. Bijzondere beginselen van behoorlijke strafrechtsbedeling...................................................................................28

C. De werkingssfeer van het recht op behoorlijke rechtsbedeling...................................................................................29
1. De internrechtelijke beginselen van behoorlijke rechtsbedeling............................................................................29
2. Art. 6 EVRM..............................................................................................................................................................29

HC 3: Bevoegdheden................................................................................................................................................ 30

Bevoegdheidsgeschillen...................................................................................................................................................32

Rechtsmiddelen................................................................................................................................................................33

Bevoegdheidsexceptie in hoger beroep...........................................................................................................................34

OG 3: De bevoegdheid van de hoven en rechtbanken............................................................................................... 34

Boek: Hoofdstuk 5: De bevoegdheden van de hoven en de rechtbanken (buiten strafzaken).....................................35

A. Begrip...........................................................................................................................................................................35

B. Materiële bevoegdheid................................................................................................................................................36
1. Algemeenheden.......................................................................................................................................................36
2. De vrederechter.......................................................................................................................................................37
3. De politierechtbank..................................................................................................................................................37
4. De rechtbank van eerste aanleg (burgerlijke rechtbank)........................................................................................38
5. De ondernemingsrechtbank....................................................................................................................................38
6. De arbeidsrechtbank................................................................................................................................................39
7. Het hof van beroep..................................................................................................................................................39
8. Het Arbeidshof.........................................................................................................................................................39
9. Het Hof van Cassatie................................................................................................................................................39


2

, C. De territoriale bevoegdheid.........................................................................................................................................39
1. Begrip.......................................................................................................................................................................39
2. Territoriale bevoegdheid van aanvullend recht.......................................................................................................40
3. Territoriale bevoegdheid van dwingend recht........................................................................................................40

D. Prorogatie van bevoegdheid........................................................................................................................................40
1. Begrip.......................................................................................................................................................................40
2. Tussenvorderingen...................................................................................................................................................41
3. Aanhangigheid en samenhang.................................................................................................................................41

E. De beslechting van bevoegdheidsincidenten...............................................................................................................42
1. Exceptie van onbevoegdheid van de verweerder...................................................................................................43
2. Ambtshalve aanvoering van een bevoegdheidskwestie..........................................................................................43
3. Rechtsmiddelen tegen “beslissingen inzake de bevoegdheid”...............................................................................44
4. Verwijzing naar de bevoegde rechter......................................................................................................................44
5. Bevoegdheidsincidenten bij de appelrechter..........................................................................................................44

HC 4: Rechtspleging & geding................................................................................................................................... 45

Rechtspleging – Algemeenheden.....................................................................................................................................45
Theorie van de rechtsvordering...................................................................................................................................45
Substitutie van motieven.............................................................................................................................................46

Sancties............................................................................................................................................................................47
Middelen van onontvankelijkheid...............................................................................................................................47
Procedurele excepties sensu stricto: nietigheid..........................................................................................................47
Termijnen.....................................................................................................................................................................47

OG 4: De rechtspleging in burgerlijke zaken.............................................................................................................. 48

Boek: Hoofdstuk 6: De rechtspleging in burgerlijke zaken – algemeenheden.............................................................49

A. De rechtsvordering.......................................................................................................................................................49
1. Begrip.......................................................................................................................................................................49
2. Ontvankelijkheid ratione materiae..........................................................................................................................50
3. Ontvankelijkheid ratione personae..........................................................................................................................50
4. Ontvankelijkheid ratione temporis..........................................................................................................................51
5. De eis of vordering (in rechte).................................................................................................................................51
6. Het verweer.............................................................................................................................................................52

B. Algemene kenmerken van de burgerlijke rechtspleging..............................................................................................52
1. Goeddeels schriftelijke procedure...........................................................................................................................52
2. Accusatoire (geen inquisitoire) procedure..............................................................................................................52
3. Ambtshalve substitutie van motieven.....................................................................................................................53

C. De sancties in het burgerlijk procesrecht.....................................................................................................................54
1. Vooraf.......................................................................................................................................................................54
2. Miskenning van de bestaans- geldigheids- of uitoefeningsvoorwaarden van de rechtsvordering: de middelen van
niet-ontvankelijkheid...................................................................................................................................................54
3. Miskenning van vormvoorschriften sensu stricto nietigheid...................................................................................55
4. Miskenning van termijnen: nietigheid of verval......................................................................................................56
5. Misbruik van procesrecht........................................................................................................................................57

D. Taalgebruik in rechtszaken..........................................................................................................................................57


3

,HC 5: Geding en Tussengeschillen............................................................................................................................. 57

Geding..............................................................................................................................................................................58
Gedinginleiding............................................................................................................................................................58
Gerechtelijke procedure..............................................................................................................................................58

Tussengeschillen...............................................................................................................................................................60
Excepties......................................................................................................................................................................60

Boek: Hoofdstuk 8: Tussengeschillen........................................................................................................................ 61

A. Excepties......................................................................................................................................................................61

B. Tussenvorderingen.......................................................................................................................................................61
1. Begrip.......................................................................................................................................................................61
2. Nieuwe vordering.....................................................................................................................................................61
3. Aanvullende vordering.............................................................................................................................................61
4. Tegenvordering........................................................................................................................................................61
5. Vordering tot tussenkomst......................................................................................................................................62

C. Maatregelen alvorens recht te doen............................................................................................................................62
1. Begrip.......................................................................................................................................................................62
2. Procedure.................................................................................................................................................................62

D. Hervatting van het geding...........................................................................................................................................62
1. Begrip.......................................................................................................................................................................62
2. Rechtspleging...........................................................................................................................................................62

E. Afstand (van geding)....................................................................................................................................................63
1. Begrip.......................................................................................................................................................................63

F. Wraking........................................................................................................................................................................63

G. Onttrekking van de zaak aan de rechter.....................................................................................................................63

H. Ontkentenis van proceshandelingen...........................................................................................................................63

I. Incidenten met betrekking tot het bewijs.....................................................................................................................64
1. Gerechtelijke bewijsregels.......................................................................................................................................64

OG 5: Het geding...................................................................................................................................................... 64

Boek: Hoofdstuk 7: Het geding.................................................................................................................................. 65

A. Vóór de procedure.......................................................................................................................................................65
1. Consultatie van de advocaat....................................................................................................................................65
2. Ingebrekestelling......................................................................................................................................................65
3. (Poging tot) minnelijke schikking.............................................................................................................................66

B. Instelling van de vordering (introduction de la demande)...........................................................................................66
1. Dagvaarding.............................................................................................................................................................66
2. Contradictoir verzoekschrift....................................................................................................................................67
3. Eenzijdig verzoekschrift............................................................................................................................................67
4. Vrijwillige verschijning.............................................................................................................................................68
5. Keuze tussen dagvaarding (sensu stricto) en (contradictoir) verzoekschrift?.........................................................68
6. Gevolgen van de (geldige) instelling van de vordering............................................................................................68

C. Organisatie van de procedure......................................................................................................................................68

4

, 1. Inschrijving van de zaak op de rol (art. 711-719).....................................................................................................68
2. Dossier van de rechtspleging (art. 720-725bis).......................................................................................................68
3. Inleidingszitting en verschijning van de partijen......................................................................................................69

D. Ingereedheidbrenging van de zaak (mise en état de l’affaire)....................................................................................70
1. Stukken.....................................................................................................................................................................70
2. Conclusies.................................................................................................................................................................71
3. Conclusiekalender....................................................................................................................................................71

E. Terechtzitting...............................................................................................................................................................73
1. Bepaling van de rechtsdag.......................................................................................................................................73
2. Algemeenheden.......................................................................................................................................................73
3. Mogelijke scenario’s van de terechtzitting..............................................................................................................73
4. Neerlegging van de dossiers....................................................................................................................................74
5. Sluiting van de debatten..........................................................................................................................................74

F. Advies van het openbaar ministerie.............................................................................................................................74

G. Beraad (délibéré).........................................................................................................................................................75
1. Begrip en procedure................................................................................................................................................75
2. Duur..........................................................................................................................................................................75
3. Heropening van de debatten...................................................................................................................................75

H. Uitspraak (prononcé)...................................................................................................................................................75
1. Soorten vonnissen sensu lato..................................................................................................................................75
2. Vormvoorschriften...................................................................................................................................................76
3. Betekening en kennisgeving....................................................................................................................................76
4. Uitlegging, verbetering en herstel...........................................................................................................................76
5. Bijzonderheden over het veroordelend vonnis.......................................................................................................77

HC 6: Rechtsmiddelen............................................................................................................................................... 78

Algemeen.........................................................................................................................................................................78

Hoger beroep...................................................................................................................................................................78
A. Enkele begrippen i.v.m. hoger beroep....................................................................................................................78
B. Ontvankelijkheid hoger beroep...............................................................................................................................79
C. Gevolgen hoger beroep...........................................................................................................................................80
D. Rechtspleging hoger beroep....................................................................................................................................82

Verzet...............................................................................................................................................................................82

Cassatie............................................................................................................................................................................82

Andere buitengewone rechtsmiddelen............................................................................................................................82

OG 6: Rechtsmiddelen.............................................................................................................................................. 83

Boek: Hoofdstuk 9: Rechtsmiddelen......................................................................................................................... 83

A. Algemeenheden...........................................................................................................................................................83
1. Begrip.......................................................................................................................................................................83
2. Gewone en buitengewone rechtsmiddelen............................................................................................................83
3. Algemene uitsluitingen............................................................................................................................................84
4. Rechtspleging, algemeenheden...............................................................................................................................84

B. Verzet (opposition).......................................................................................................................................................84

5

, 1. Begrip.......................................................................................................................................................................84
2. Bijzondere uitsluitingen...........................................................................................................................................84
3. Termijn.....................................................................................................................................................................85
4. Bevoegdheid............................................................................................................................................................85
5. Rechtspleging...........................................................................................................................................................85
6. Schorsende werking.................................................................................................................................................85

C. Hoger beroep (appel)...................................................................................................................................................85
1. Begrip.......................................................................................................................................................................85
2. Soorten hoger beroep..............................................................................................................................................85
3. Grondrecht op dubbele aanleg?..............................................................................................................................86
4. Ontvankelijkheid van hoger beroep........................................................................................................................86
5. Gevolgen van het hoger beroep..............................................................................................................................89
6. Rechtspleging...........................................................................................................................................................90

D. Voorziening in cassatie................................................................................................................................................91
1. Begrip.......................................................................................................................................................................91
2. Rechtspleging...........................................................................................................................................................91
3. Termijn.....................................................................................................................................................................91
4. “Pourvoi sur pourvoi ne vaut”.................................................................................................................................91
5. Procedure na cassatie met verwijzing.....................................................................................................................92

E. Derdenverzet (tierce opposition)..................................................................................................................................92

F. Herroeping van het gewijsde (requête civile)...............................................................................................................92

G. Verhaal op de rechter (prise á partie).........................................................................................................................92

H. Vordering tot intrekking (demande de rétractation)...................................................................................................92

I. Heropening van de rechtspleging (réouverture de la procédure).................................................................................92

HC 7: Kosten en juridische bijstand, Snelrecht, Eigenrichting.....................................................................................93

Kosten en juridische bijstand...........................................................................................................................................93

Snelrecht...........................................................................................................................................................................93
De bespoediging van het gewone geding....................................................................................................................93
Het kort geding............................................................................................................................................................94
Procedures op eenzijdig verzoekschrift.......................................................................................................................95
Procedures zoals in kort geding...................................................................................................................................95

Eigenrichting....................................................................................................................................................................95

Boek: Hoofdstuk 10: Snelrecht.................................................................................................................................. 96

A. De bespoediging van het gewoon geding....................................................................................................................96
1. Verkorting van de dagvaardingstermijn..................................................................................................................96
2. Provisioneel vonnis..................................................................................................................................................96
3. Korte debatten.........................................................................................................................................................96
4. Schriftelijke behandeling..........................................................................................................................................97

B. Het kort geding............................................................................................................................................................97
1. Begrip.......................................................................................................................................................................97
2. “Bevoegdheid”.........................................................................................................................................................97
3. Voorwaarden...........................................................................................................................................................97
4. De rechtsmacht van de voorzitter, vervolg. “Uitspraak bij voorraad”....................................................................98

6

, 5. Rechtspleging...........................................................................................................................................................99

C. Procedures “zoals in kort geding”..............................................................................................................................100

Boek: Hoofdstuk 11: Kosten en juridische bijstand.................................................................................................. 100

A. Gerechtskosten..........................................................................................................................................................100
1. Overzicht van de gerechtskosten...........................................................................................................................100
2. De rechtsplegingsvergoeding.................................................................................................................................100
3. Verwijzing in de kosten..........................................................................................................................................100
4. Vereffening van de kosten.....................................................................................................................................100

B. Juridische bijstand......................................................................................................................................................100
1. Rechtsbijstand........................................................................................................................................................100
2. Juridische bijstand sensu stricto (“pro deo”).........................................................................................................100

Boek: Hoofdstuk 12: Vormen van eigenrichting....................................................................................................... 101

A. Algemeenheden.........................................................................................................................................................101

B. Dading en minnelijke schikking..................................................................................................................................101
1. Begrip.....................................................................................................................................................................101
2. Vorm.......................................................................................................................................................................101
3. Totstandkoming.....................................................................................................................................................101

C. Arbitrage....................................................................................................................................................................101
1. Begrip.....................................................................................................................................................................101
2. Voor- en nadelen...................................................................................................................................................101
3. Wettelijke regeling.................................................................................................................................................102
4. Arbitrageovereenkomst.........................................................................................................................................102
5. Rechtsmiddelen.....................................................................................................................................................102
6. Rechtsgevolgen van de arbitrale beslissing...........................................................................................................102
7. Tenuitvoerlegging van de arbitrale beslissing.......................................................................................................102

D. Bindende derdenbeslissing........................................................................................................................................102
1. Begrip.....................................................................................................................................................................102

E. Alternatieve geschillenoplossing................................................................................................................................102
1. Bemiddeling...........................................................................................................................................................102




HC 1: Jurisdictionele RH en ABBRB
Jurisdictionele rechtshandeling
= rechtspraak (gerechtelijk recht = manier waarop we tot een uitspraak komen)
 Regels toepasselijk op rechtspraak (regels voor rechter, advocaat... maar ook andere instanties, terwijl
het niet zo lijkt op het eerste gezicht, bv. beslissing van de examencommissie aanvechten  raad voor
studiebetwistingen in het Ministerie  ook rechters, ook al zitten ze gewoon in een vergaderzaal)

Onderscheid?  Definitie van rechtspraak
Specifiek: rechters stellen (jurisdictionele) rechtshandelingen als ze iets beslissen

7

,Hangt samen met dubbel onderscheid:
- Rechterlijke macht in organieke zin:  HvC, HvB & Arbeidshoven, Eerste Aanleg, Ondernemings &
arbeidsrechtbank, vredegerecht & politierechtbank
o In Grondwet: “de hoven en rechtbanken”, art. 40 GW
o Je kunt niet zomaar zeggen: rechtspraak is hetgeen wat deze hoven doen
 Niet alles wat zij doen is rechtspraak (wel het meeste, maar ook andere taken
 bv. beheren van verkiezingen
 bv. gezin komt in een auto-ongeluk & ouders overlijden & kind heeft
operatie nodig  toelating van ouders nodig  voogd wordt aangesteld
door vrederechter, maar is niet beëindigen van geschillen = eigenlijk geen
rechtspraak, maar eerder een administratieve functie 
oneigenlijke/willige rechtspraak  rechters nemen beslissingen die strikt
gezien geen geschillen beëindigen (valt ook onder rechterlijke macht in
organieke zin)
 Niet enkel zij doen rechtspraak: ook instanties die buiten de piramide vallen
 Bv. Grondwettelijk Hof, RvS, administratieve rechtscolleges (zoals Raad voor
Vergunningsbetwistingen)
- Rechterlijke macht in functionele zin:  alle instanties die rechtsgeschillen beslechten, aan
rechtspraak doen, ongeacht of ze in de rechterlijke macht in organieke zin zitten
o Wet verwijst vaak naar ‘de rechterlijke macht’  onderscheid welke rechterlijke macht ze
bedoelen (enkel in piramide, of ook daarbuiten?)

Jurisdictionele rechtshandeling = rechtshandeling waarbij je rechtsgeschillen beslecht:
- Geschil: degene die deze handeling stelt, moet kunnen kennisnemen van een geschil
o Geldt dus énkel voor geschillen  er moeten tegenstrijdige aanspraken zijn tussen
rechtssubjecten (indien eerder beleid of delicaat proces =/ geschil (willige rechtspraak), bv.
aanstellen voogd, adoptie)
o Rechters zullen nooit ambtshalve van een geschil kennisnemen  mensen moeten naar hen
komen, rechter kan nooit zelf de procedure straffen (= beschikkingsbeginsel)
o Rechters, indien de procedure bezig is, kunnen nooit beslissen wat de cliënt zal vorderen
(=ultra petita-beginsel)  mag nooit méér toekennen dan wat gevorderd is
o Rechter is WEL verplicht om te beslissen (kan er niet zomaar niet op ingaan) (= verbod op
rechtsweigering, art. 5 Ger. W., art. 1140, 4° Ger. W.)



- Rechtsgeschil: het geschil moet juridisch zijn, niet feitelijk
o Rechters hebben enkel la bouche de la loi  in dienst van de wetgever, doen enkel uitspraak
over:
 Rechtsfeiten in ruime zin/sensu lato: alle feiten die juridisch relevant zijn (hetgeen
determineert wat de uitkomst gaat zijn)
 Toepasselijke recht
 Rechtsgevolgen
o Elk rechtsgeschil heeft dus materieelrechtelijke basis (nooit uitsluitend over formeel recht)
- Recht spreken: kijkend naar het abstracte, objectieve recht

8

, oRechter kan niet zomaar uit de buik spreken (= verbod op opportuniteitscontrole: rechter
mag nooit bij een geschil de opportuniteit van het handelen van de partijen mag nemen als
basis van de uitkomst, of iets goed of slecht, of iemand opportuun is of niet)  altijd
terugvallen op juridische basis
 Ook indien t.a.v. de overheid uitspraak doen: verbod is een uiting van de scheiding
der machten (bv. Vlaamse overheid verplichten in te grijpen tegen Gaza  rechter
mag zich niet politiek instellen of het schandalig vinden, maar moet kijken naar
internationaal/oorlogsrecht)
o Verbod om bij wege van algemene en als regel geldende beschikking uitspraak te doen (art. 6
Ger. W.)  rechters mogen niet zelf wetten maken (>< VK)  op beslissingen van rechters
mag niet worden teruggevallen door nagaande rechters (nooit: “iets is zo omdat het HvC dat
beslist heeft”, maar: “iets is zo omdat het zo in de wet staat en daarbij heeft HvC dat
beslist”)
- Beslechten: finaliteit  het geschil wordt beëindigd met een uitkomst die opgelegd wordt aan de
partij & daarmee is het geschil ten einde  dan pas sprake van rechtspraak ( rechtszekerheid)
o >< bestuur: beslissingen kunnen altijd teruggedraaid worden (bij rechtspraak kan enkel
beroep gesteld worden op een uitspraak met rechtsmiddelen, maar kan niet teruggedraaid
worden)
o Beslechten =/ oplossen  bemiddelen is niet beslechten! Een bemiddelaar is géén rechter
o Gevolg: door het feit dat de rechter een beslechting doet, heeft deze beslissing gezag van
gewijsde (art. 23-25 Ger. W.)
 Rechter & alle andere rechters mogen er niét meer op terugkomen
 >< uitputting van rechtsmacht (art. 19 Ger. W.): anders machtsoverschrijding
(verhoogde vorm van gezag van gewijsde)
Gezag van gewijsde: (rechtsmiddelen zijn uitzonderingen)  4 voorwaarden in de wet (art. 23 Ger. W.)
- Vaak discussies over de voorwaarden  toch is de uitspraak de uitspraak zolang de feiten dezelfde
waren, ook al heb je ondertussen nieuwe juridische argumenten
- Exceptie van gewijsde opwerpen = wapen om je je te verweren indien er sprake is van gezag van
gewijsde: rechter kan niét terugkomen op een rechterlijke beslissing, ongeacht de ingeroepen
rechtsgrond
o =/ van openbare orde (art. 27 Ger. W.)  partijen moeten dit inroepen, rechters kunnen dit
niet (behalve indien het gaat om de rechter die dit geschil zelf al heeft beslecht ><
machtsoverschrijding is wél van openbare orde, art. 19 Ger. W.)
o Soms kun je wel een vonnis gebruiken als bewijsstuk, want wordt (weerlegbaar) vermoed
rechtmatig te zijn1
Behoorlijke rechtsbedeling/eerlijk proces
Rechtstaat: ordening waar al het gedrag geregeld wordt door abstracte normen, inclusief de staat/overheid
zelf  procesrecht: als je regels oplegt, moet je ze kunnen afdwingen, MAAR als zij niet op een eerlijke
manier worden afgedwongen, zullen mensen hun vertrouwen in de rechtstaat verliezen
- We geven iedereen de garantie dat iedereen op dezelfde manier behandeld zal worden  geen
uitzonderingen hiervoor
Soorten bronnen: interne en supranationale bronnen



1
Verhoogde bewijswaarde indien niet meer vatbaar voor verzet/hoger beroep  kracht van gewijsde

9

, - Algemene rechtsbeginselen: niet letterlijk in de wet, maar ongeschreven beginselen, en toch recht
(kan altijd worden ingeroepen)
- Supranationaal: EVRM & protocollen, IVBPR, Handvest Grondrechten EU
 Hiërarchie der normen (verdragen hebben directe werking, EVRM, IVBPR + ruimste werking prevaleert,
DUS indien EVRM een bescherming geeft & grondwet breidt deze uit, heeft de grondwet wél voorrang!!)

Werkingssfeer van bronnen:
- ARB in de strikte zin zijn enkel toepasselijk op de rechterlijke macht in functionele zin (dus al wie aan
rechtspraak doet)  gelden heel breed, voor alle rechtscolleges
- Beginselen & normen die in de Grondwet staan, gelden enkel voor de rechterlijke macht in
organieke zin (niet voor degene buiten de piramide)
o Maar ook beginselen zowel in de grondwet als ARB sensu stricto  toepasselijk voor alle
rechtscolleges (dus ook administratiefrechtelijke)
Algemene rechtsbeginselen sensu lato: alle beginselen van behoorlijke rechtsbedeling
Algemene rechtsbeginselen sensu stricto: toegang tot de rechter, onafhankelijke & onpartijdige rechter,
recht van verdediging, rechterlijke motiveringsplicht & redelijke termijn in straf- en tuchtzaken

Verdragen: basis eerlijk proces = art. 6 EVRM (art. 14 IVBPR, maar geen rechtscollege die het afdwingt 
EHRM kan dit wel)
Onderscheid: procedural due process >< substantive due process 2
- Arrest Golder: bankovervaller zat in gevangenis met streng regime  rel zorgt voor zwaargewonde cipier
 iedereen wordt opgepakt en moeten verschijnen bij directeur om tuchtstraf te horen. Maar cipier zei
dat Golder er niet bij betrokken was, dus hij mocht terug  Golder krijgt later weigering tot
vrijheidstelling, want ‘betrokken bij rellen’. Golder wil dat dit uit zijn dossier wordt gehaald, maar gaat
niet  laster?  Er bestaat geen rechtbank die dit soort zaken behandelt  EHRM: echte fout is niet dat
ze hem hebben opgepakt, maar dat hij niet terechtkon bij een rechtbank om dat uit zijn dossier te laten
halen  Golder vroeg om substantive due process, maar men ging ervan uit dat art. 6 enkel procedural
bescherming gaf (als je bij een rechter komt, zul je een eerlijk proces hebben) >< substantive: recht op
toegang tot de rechter. Maar substantive stond NIET in het verdrag  omzeiling van principe van art. 6??
 EHRM: art. 6 bevat OOK substantive due process
o Enkel mogelijk indien het betrekking heeft op een burgerlijk recht van de partij
 art. 6 EVRM in burgerlijke zaken: geldt voor alle geschillen over rechten & plichten waarvan de uitslag
determinerend is voor rechten die burgerlijk zijn (van hoofdzakelijk privaatrechtelijke aard) 3

Boek: Hoofdstuk 1: De jurisdictionele rechtshandeling
A. Materiële begripsomschrijving
Jurisdictionele rechtshandeling = de beslissing waarbij de rechterlijke macht een rechtsgeschil beslecht
 3 wezenselementen: geschil, rechtsgeschil, beslechten




2
Procedural due process: behoorlijke rechtsbedeling voor geschillen die bij de rechter terecht kunnen
Substantive due process: behoorlijke rechtsbedeling voor alle geschillen, dus ook “recht op een rechter”
3
Ook sociale, administratieve of tuchtrechtelijke geschillen kunnen onder het toepassingsgebied van art. 6.1 EVRM
vallen als zij bepalend zijn voor een “burgerlijk” recht

10