Hoorcollege aantekeningen Introductie gedragswetenschappen ISW 2025/2026

Introductie gedragswetenschappen hoorcolleges




Inhoudsopgave
Hoorcollege 1: Biologisch perspectief.........................................2
Deel 1: biologisch perspectief op gedrag: aanpassing door evolutie,
erfelijkheid en omgeving.................................................................2
Deel 2: visie op persoonlijkheid & welzijn.........................................7
Deel 3: is intelligentie biologisch bepaald?.......................................7
Hoorcollege 2: Psychodynamisch perspectief..............................8
Deel 1: psychodynamisch perspectief op gedrag...............................8
Deel 2: Visie op persoonlijkheid en welzijn........................................9
Deel 3: Aard en verklaringen van motivatie.....................................12
Hoorcollege 3: Behavioristisch perspectief...............................13
Deel 1: behavioristisch perspectief op gedrag.................................13
Deel 2: visie op persoonlijkheid en welzijn......................................16
Deel 3: gewoontes, contect-gedrag associaties...............................17
Hoorcollege 4: Cognitivistisch perspectief................................18
Deel 1: cognitivistisch perspectief op gedrag.................................18
Deel 2: Visie op persoonlijkheid & welzijn.......................................21
Deel 3: Attributie: toeschrijven van oorzaken..................................23
Hoorcollege 5: humanistisch perspectief..................................24
Deel 1: Humanistisch perspectief op gedrag...................................24
Deel 2: visie op persoonlijkheid en welzijn......................................26
Deel 3: moreel redeneren en ontwikkeling......................................30
Hoorcollege 6: Sociocultureel perspectief.................................31
Deel 1: Sociale invloed en de rol van situaties.................................31
Deel 2: Visie op persoonlijkheid & welzijn.......................................33
Deel 3: gehoorzaamheid en groepsdenken......................................34

,Hoorcollege 1: Biologisch perspectief


Deel 1: biologisch perspectief op gedrag: aanpassing door evolutie,
erfelijkheid en omgeving

Visie op de aard van de mens: mens wordt gestuurd door biologische
processen

Oorzaken van gedrag:
 Genetische en evolutionaire invloeden
 Hersen- en biochemische processen

Mensbeeld: de biologisch geprogrammeerde mens

Charles Darwin -> evolutie

Evolutie door natuurlijke selectie: individuen van soort verschillen
biologisch door genetische variatie en mutaties
 Sommige biologische kenmerken -> kans op overleven
 Behoud van variant indien grotere kans op overleving in specifieke
omgeving
 Geleidelijk proces van verandering in de soort als aanpassing aan
omgeving

Ethologie (gedragsleer): studie van het (natuurlijke) gedrag van dieren
(tegenovergesteld van behaviorisme)
 Vast actiepatroon? -> overgeërfde reactie die automatisch wordt
geactiveerd door een stimulus




Ons brein is niet 1 geheel -> meerdere lagen.
 Reptielenbrein -> oudste, gaat om overleven, reageert instinctief
 Zoogdierenbrein -> verbinding met anderen, rol opslaan
herinneringen
 Nieuwe brein/Neocortex -> dit deel maakt ons menselijk, de rem op
je emoties (kunnen beredereren wat eng voelt, of iets gevaarlijk is)

, Evolutionaire psychologie
 Psychologische eigenschappen als biologische aanpassingen aan
uitdagingen in de omgeving
 Eigenschappen die in alle culturen voorkomen
- Behoefte om erbij te horen
- Vermogen om een taal te leren
- Eenvoudige wiskundige taken
- Etc.

Seksuele partnerselectie
 Genen overgedragen door seksuele reproductie

Seksuele strategieën theorie
 Paringsstrategieën weerspiegelen overdragen neigingen, die zijn
gevormd als reactie op verschillende soorten adaptieve problemen
 Geslachtsverschillen in kans op doorgeven genen:
- Mannen: zoveel mogelijk kinderen krijgen met verschillende
partners
- Vrouwen: wijs ipv wijd paren; grotere investering, zekerheid
vaderschap

Alternatieve verklaring voor paringsstrategieën verschil man/vrouw ->
sociale structuurtheorie
 Mannen en vrouwen verschillen in paringsstrategieën vanwege de
uiteenlopende sociale rollen die hen toegekend worden (Eagly &
Wood 1999)

Sommige fysieke kenmerken zijn erfelijk, hoe zit dat met psychologische
kenmerken?

Nature-nurture!
 Nature: aangeboren gedrag
 Nurture: aangeleerd gedrag

Verschil erfelijkheid en omgeving:
 Erfelijkheid: overdracht van informatie tussen generaties via genen
 Omgeving/milieu:
- Postnataal: opvoeding en omstandigheden (stimulatie), sociaal-
cultureel (netwerken), cultureel (normen, waarden)
- Prenataal: hormonen, chemische stoffen (alcohol, stress)

Gedragsgenetica: bestudeert de overerving van gedrag
 Verschillende typen onderzoek vb:
- Samenhang van genoom met kenmerken
- Overeenkomsten biologische adoptie verwanten
- Vergelijken een/twee-eiige tweelingen

,