ONDERWIJS AAN HET JONGE KIND
INHOUD
Examen .................................................................................................................................................... 2
Hoorcollege 1: Inleiding........................................................................................................................... 4
James Heckman ................................................................................................................................... 4
Paul Leseman....................................................................................................................................... 5
Margaret Burchinal ............................................................................................................................. 7
Wat betekend kleuteronderwijs voor gelijke kansen?........................................................................ 8
Beleid ................................................................................................................................................. 13
Hoorcollege 2: Kwaliteit meten ............................................................................................................. 15
Structurele en proceskwaliteit .......................................................................................................... 15
Bekende observatieinstrumenten ..................................................................................................... 20
Twee inzichten vanuit onderzoek met de CLASS .............................................................................. 24
Kritiek (op de CLASS) ......................................................................................................................... 26
Na dit college ..................................................................................................................................... 27
Hoorcollege 3: De kwaliteit van het Vlaams kleuteronderwijs ............................................................. 28
Rapport inspectie .............................................................................................................................. 28
Ongelijke kansen in de peuterklas .................................................................................................... 29
Reader ............................................................................................................................................... 31
Hoe kan het beter? Verschillende visies op (kwaliteitsverbetering in) kleuteronderwijs ................ 31
Hoorcollege 4: Andere visies (vervolg) .................................................................................................. 40
De kloof verkleinen ........................................................................................................................... 47
Verdieping: Op zoek naar gelijkenissen en verschillen ..................................................................... 47
Verbreding ......................................................................................................................................... 49
De Holistische benadering van kleuteronderwijs.......................................................................... 49
Hoorcollege 5: Academische vaardigheden .......................................................................................... 52
De plaats van academische vaardigheden ........................................................................................ 52
Kennisrijke benadering van kleuteronderwijs................................................................................... 59
Hoorcollege 6: De plaats van spel ......................................................................................................... 64
De ontwikkeling van spel................................................................................................................... 64
Visies op spel ..................................................................................................................................... 65
Empirisch onderzoek naar de meerwaarde ...................................................................................... 67
Hoe begeleiden?................................................................................................................................ 70
1
,Gastcollege: Belonging in de kleuterklas............................................................................................... 73
Introductie ......................................................................................................................................... 73
Video poppenhuis: ............................................................................................................................ 73
Literatuur ........................................................................................................................................... 75
De stem van kleuters ......................................................................................................................... 78
Take Home......................................................................................................................................... 78
Rol van de leerkracht......................................................................................................................... 78
Take Home......................................................................................................................................... 81
Gastcollege deel 2: De kracht van spel.................................................................................................. 82
Waar leerkracht en kinderen elkaar ontmoeten .............................................................................. 82
Hoorcollege 8: Transitie naar de lagere school ..................................................................................... 87
Doorkleuteren of niet? ...................................................................................................................... 88
Theorie rond schoolrijpheid en transitie ........................................................................................... 91
Testen, screenen ............................................................................................................................... 94
Zittenblijven voorkomen? ................................................................................................................. 97
EXAMEN
• Inhoud colleges: zie studietips op Toledo
• Artikels uit de reader: zie studietips aan het begin van de reader.
• Filmpjes, casussen => verwerk ik wel eens in het examen
• Geslotenboekexamen
• Open en gesloten vragen
• Toepassings- en kennisvragen
Voorbeeldexamenvragen:
• We willen voor een onderzoek in kleuterklassen observeren om na te gaan in hoeverre de
proceskwaliteit de taalontwikkeling van de kleuters ondersteunt. Beargumenteer op basis van
wetenschappelijke argumenten waarom we wel/niet voor de CLASS zouden kiezen (zie leerstof
colleges).
• Het grootste doembeeld van de ontwikkelaars van de KOALA screening is dat dit gebruikt zou
worden bij de beslissing om te blijven zitten. Beschrijf eerst het doel en de doelgroep van de
KOALA-screening. Leg vervolgens uit waarom de ontwikkelaars zo oordelen. Verbind jouw
antwoord met relevante visies op schoolrijpheid zoals Rimm-Kaufman & Pianta (206 00) deze
bespreken
• Hieronder lees je een fragment uit een toespraak van Vivian Gussin Paley, een Amerikaanse
kleuterleerkracht die beroemd werd met haar ideeën en methodieken om spel te stimuleren.
2
, Analyseer dit fragment kritisch op basis van de onderzoeksinzichten uit de reader en het
college over spel bij kleuters. (6 punten)
“Every species of mammal practices being young: running, crawling, jumping, climbing,
bumping, pushing, pulling and pouncing. These are necessary survival skills. And to these,
human children must add another survival skill: imaginative play. They must practice
pretending to be someone else in another place, making up character plot and dialogue for
the stories they invent. (…)
• Volgens de econoom ………………………….. brengen investeringen in het jonge kind veel op op
lange termijn. Dit idee verspreidt hij onder de naam …………………….. Hij baseert zich hiervoor
op het beroemde …………………………. experiment uit de jaren 60, dat positieve gevolgen toont
van kleuteronderwijs van hoge kwaliteit voor kinderen in extreme armoede.
3
, HOORCOLLEGE 1: INLEIDING
Te kennen:
• De Heckman curve: inhoud, onderliggende redenering, Heckman Equation
• Het model van Burchinal met directe en indirecte effecten op ouders en kinderen
• De onderzoeksvragen, de aanpak en de belangrijkste conclusies van de twee grote studies
(Perry Preschool, EPPE) over de meerwaarde van kleuteronderwijs om kinderen gelijke kansen
te geven
• Grote conclusies bij dia over empirisch onderzoek naar universele benaderingen (dia 47)
• Algemene inzichten over universele benaderingen en doelgroepgerichte benaderingen van
kleuteronderwijs (zie ook artikel 1 in reader)
• Vergeet de bijhorende artikels uit de reader niet. Volg daarbij de lees- en studeertips uit de
reader.
Denkers met een missie – Kennismaking met toponderzoekers en hun verwachtingen ten aanzien van
het kleuteronderwijs:
JAMES HECKMAN
= Econoom: Praat over onderwijs vanuit een economisch- en beleidsperspectief
Interview James Heckman:
• Education is at the start of the modern economy, importance of a good start
• High return of investment (high economic rate of return)
• Hij ziet kleuteronderwijs om arme kinderen extra kansen te bieden, zo kunnen zij ook bijdragen
aan de economie
Verwachtingen van Heckman?
• Heckman vindt het belangrijk dat de ontwikkeling van kinderen bevordert wordt
• Hij legt sterk het belang op kwetsbare kleuters, kleuters uit armoede-situatie
Heckman curve
4
INHOUD
Examen .................................................................................................................................................... 2
Hoorcollege 1: Inleiding........................................................................................................................... 4
James Heckman ................................................................................................................................... 4
Paul Leseman....................................................................................................................................... 5
Margaret Burchinal ............................................................................................................................. 7
Wat betekend kleuteronderwijs voor gelijke kansen?........................................................................ 8
Beleid ................................................................................................................................................. 13
Hoorcollege 2: Kwaliteit meten ............................................................................................................. 15
Structurele en proceskwaliteit .......................................................................................................... 15
Bekende observatieinstrumenten ..................................................................................................... 20
Twee inzichten vanuit onderzoek met de CLASS .............................................................................. 24
Kritiek (op de CLASS) ......................................................................................................................... 26
Na dit college ..................................................................................................................................... 27
Hoorcollege 3: De kwaliteit van het Vlaams kleuteronderwijs ............................................................. 28
Rapport inspectie .............................................................................................................................. 28
Ongelijke kansen in de peuterklas .................................................................................................... 29
Reader ............................................................................................................................................... 31
Hoe kan het beter? Verschillende visies op (kwaliteitsverbetering in) kleuteronderwijs ................ 31
Hoorcollege 4: Andere visies (vervolg) .................................................................................................. 40
De kloof verkleinen ........................................................................................................................... 47
Verdieping: Op zoek naar gelijkenissen en verschillen ..................................................................... 47
Verbreding ......................................................................................................................................... 49
De Holistische benadering van kleuteronderwijs.......................................................................... 49
Hoorcollege 5: Academische vaardigheden .......................................................................................... 52
De plaats van academische vaardigheden ........................................................................................ 52
Kennisrijke benadering van kleuteronderwijs................................................................................... 59
Hoorcollege 6: De plaats van spel ......................................................................................................... 64
De ontwikkeling van spel................................................................................................................... 64
Visies op spel ..................................................................................................................................... 65
Empirisch onderzoek naar de meerwaarde ...................................................................................... 67
Hoe begeleiden?................................................................................................................................ 70
1
,Gastcollege: Belonging in de kleuterklas............................................................................................... 73
Introductie ......................................................................................................................................... 73
Video poppenhuis: ............................................................................................................................ 73
Literatuur ........................................................................................................................................... 75
De stem van kleuters ......................................................................................................................... 78
Take Home......................................................................................................................................... 78
Rol van de leerkracht......................................................................................................................... 78
Take Home......................................................................................................................................... 81
Gastcollege deel 2: De kracht van spel.................................................................................................. 82
Waar leerkracht en kinderen elkaar ontmoeten .............................................................................. 82
Hoorcollege 8: Transitie naar de lagere school ..................................................................................... 87
Doorkleuteren of niet? ...................................................................................................................... 88
Theorie rond schoolrijpheid en transitie ........................................................................................... 91
Testen, screenen ............................................................................................................................... 94
Zittenblijven voorkomen? ................................................................................................................. 97
EXAMEN
• Inhoud colleges: zie studietips op Toledo
• Artikels uit de reader: zie studietips aan het begin van de reader.
• Filmpjes, casussen => verwerk ik wel eens in het examen
• Geslotenboekexamen
• Open en gesloten vragen
• Toepassings- en kennisvragen
Voorbeeldexamenvragen:
• We willen voor een onderzoek in kleuterklassen observeren om na te gaan in hoeverre de
proceskwaliteit de taalontwikkeling van de kleuters ondersteunt. Beargumenteer op basis van
wetenschappelijke argumenten waarom we wel/niet voor de CLASS zouden kiezen (zie leerstof
colleges).
• Het grootste doembeeld van de ontwikkelaars van de KOALA screening is dat dit gebruikt zou
worden bij de beslissing om te blijven zitten. Beschrijf eerst het doel en de doelgroep van de
KOALA-screening. Leg vervolgens uit waarom de ontwikkelaars zo oordelen. Verbind jouw
antwoord met relevante visies op schoolrijpheid zoals Rimm-Kaufman & Pianta (206 00) deze
bespreken
• Hieronder lees je een fragment uit een toespraak van Vivian Gussin Paley, een Amerikaanse
kleuterleerkracht die beroemd werd met haar ideeën en methodieken om spel te stimuleren.
2
, Analyseer dit fragment kritisch op basis van de onderzoeksinzichten uit de reader en het
college over spel bij kleuters. (6 punten)
“Every species of mammal practices being young: running, crawling, jumping, climbing,
bumping, pushing, pulling and pouncing. These are necessary survival skills. And to these,
human children must add another survival skill: imaginative play. They must practice
pretending to be someone else in another place, making up character plot and dialogue for
the stories they invent. (…)
• Volgens de econoom ………………………….. brengen investeringen in het jonge kind veel op op
lange termijn. Dit idee verspreidt hij onder de naam …………………….. Hij baseert zich hiervoor
op het beroemde …………………………. experiment uit de jaren 60, dat positieve gevolgen toont
van kleuteronderwijs van hoge kwaliteit voor kinderen in extreme armoede.
3
, HOORCOLLEGE 1: INLEIDING
Te kennen:
• De Heckman curve: inhoud, onderliggende redenering, Heckman Equation
• Het model van Burchinal met directe en indirecte effecten op ouders en kinderen
• De onderzoeksvragen, de aanpak en de belangrijkste conclusies van de twee grote studies
(Perry Preschool, EPPE) over de meerwaarde van kleuteronderwijs om kinderen gelijke kansen
te geven
• Grote conclusies bij dia over empirisch onderzoek naar universele benaderingen (dia 47)
• Algemene inzichten over universele benaderingen en doelgroepgerichte benaderingen van
kleuteronderwijs (zie ook artikel 1 in reader)
• Vergeet de bijhorende artikels uit de reader niet. Volg daarbij de lees- en studeertips uit de
reader.
Denkers met een missie – Kennismaking met toponderzoekers en hun verwachtingen ten aanzien van
het kleuteronderwijs:
JAMES HECKMAN
= Econoom: Praat over onderwijs vanuit een economisch- en beleidsperspectief
Interview James Heckman:
• Education is at the start of the modern economy, importance of a good start
• High return of investment (high economic rate of return)
• Hij ziet kleuteronderwijs om arme kinderen extra kansen te bieden, zo kunnen zij ook bijdragen
aan de economie
Verwachtingen van Heckman?
• Heckman vindt het belangrijk dat de ontwikkeling van kinderen bevordert wordt
• Hij legt sterk het belang op kwetsbare kleuters, kleuters uit armoede-situatie
Heckman curve
4
