WIJSGERIGE PEDAGOGIEK DEEL 2
INTRODUCTIE
PRAKTISCHE ZAKEN
‘Leraar zijn’ behandelt alle thema’s die we in de les behandelen, maar blijft aan de oppervlakte. HC en andere
teksten dus ook belangrijk.
THEMA 1: VORMING
= een mogelijk antwoord op de vraag naar de essentie van opvoeding (prof. Vlieghe zijn antwoord)
KLASSIEKE VISIES
1. AUTONOMIE 2. AUTHENCITEIT
Kant, Langeveld Rogers lezing Rousseau
Iemand zijn is jezelf in vrijheid kunnen bepalen en Iemand zijn is jezelf en wel je diepste zelf tot
niet langer speelbal zijn van affecten, driften, uitdrukking kunnen en durven brengen; daarbij
egoïstische drijfveren,… vertrouw je op de goedheid van een diepere natuur
Vrijheid is je neigingen overstijgen, zodat je jezelf die in ieder verscholen zit.
kan bepalen (Kant) Mensen moeten volledig zichzelf zijn, en
moeten durven op ontdekkingstocht te gaan
Opvoeden = cultiveren: mens verheffen tot cultuur om hun leven dan vorm te geven vanuit wie
door de natuur te leren beheersen/onderdrukken. ze echt zijn.
Het is de cultuur die ons egoïstisch maakt,
wanneer we diep teruggaan zien we dat
mensen eigenlijk heel sociaal zijn
Opvoeden = tot wasdom brengen van een meer
oorspronkelijk en natuurlijk zelf dat door de
zogenaamde cultuur is onderdrukt.
Vb.: de drang van mensen om lui te zijn, waardoor je Vb.: Cola is iets wat ons door de cultuur is
niks productiefs kan doen aangepraat dat dit lekker is, wanneer je dit een paar
jaar niet drinkt merk je hoe vies dit is
Vb.: van nature zijn mensen egoïstisch, je kan pas
echt mens zijn wanneer je dit aan de kant zet t.v.v.
de maatschappij
3. EXPRESSIVISME:
Autonomie en authenciteit worden verzoend, we geloven hierbij dat we echt autonoom en vrij staan.
We moeten onze diepste ‘ik’ tot uiting laten komen.
Wanneer authenciteit en autonomie worden ervaren als synoniemen => de tirannie van “Me
Unlimited” => iemand zijn = ik ben volstrekt de auteur van mijn eigen leven en wil dit op absolute
wijze erkend zien
o OPM.: victimisering als perverse spiegel in een meritocratische maatschappij
o Dit is een mooi ideaal, maar dit kan niet. Het is gewoon onmogelijk (te weinig bronnen,
welvaart,…) in onze meroticratische maatschappij1. (niet iedereen kan dokter worden,
elke mens is op een manier slachtoffer)
1
= Iedereen krijgt gelijke kansen, ook mensen in ongelijke posities.
, Op een dieper niveau zijn autonomie en authenciteit misschien toch de keerzijde van één en
dezelfde medaille en dus toch verzoenbaar als opvoedingsdoel, namelijk ONTWIKKELING en
TRANSPARANTIE
o De afwikkeling van een reeds bestaande kern in interactie met een milieu. Daardoor is er
een duidelijk begin- en eindpunt = ONTWIKKELING
o Glashelder criterium om goede van slechte opvoeding te onderscheiden: opvoeden moet
plaatsvinden in condities van inzichtelijkheid en communiceerbaarheid =
TRANSPARANTIE
Zowel bij autonomie als authenciteit als expressivisme staat vast wie we zijn en moeten worden. De kern ligt
bij alle drie de stromingen vast
<-> VORMING (BEGEGNUNG)
Begegnung und bulding tekst
Ontmoeten is iemand geheel toevallig tegenkomen waar men het niet had verwacht, het is als een
verrassing (afspreken is geen ontmoeting)
Ervaring = nooit transparant en gebeurtenis = vormende ontmoeting
GEBEURTENIS
Etymologie: “geboren worden”: radicaal onvoorspelbare, volstrekte nieuwheid, fundamentele
verandering (transformatie), ‘het onmogelijke mogelijk maken’
Niet-transparant: we staan passief tegenover wat ons overkomt, maar het maakt wel een groot verschil
dat het ons overkomt
Film Le Fils
ERVARING (in de sterke betekenis van het woord)
Duits: ‘Erfahrung’ (= ervaring => transformerend) en ‘Erlebnis’ (= belevenis => zelfbestendigheid)
o Vandaag de dag leven we niet alleen in een expressivistische tijd waarin ‘Me Unlimited’ de
hoogste toon voert, we leven ook in een tijd van ‘belevenskapitalisme’ waarin we gretig zoeken
naar ‘Erlebnisse’ (= oppervlakkige sensaties die ons eigenlijk niet raken, maar die ons afschermen
van een echt contact met de wereld)
o ‘Erfahrung’ = uit ons lood worden geslagen door iets dat ons levenspad kruist, écht geraakt
worden door de ‘Begegnung’, ook al brengt dit discomfort en pijn met zich mee, of een gebrek
aan transparantie (<-> Erlebnisse)
In vorming gaat het over Ervaring en niet over belevenis (in ons leven gaat alles over belevenissen,
zoeken naar oppervlakte sensaties die ons niks doen)
o Een ervaring raakt ons echt, het is een ontmoeting die je kan vormen
Soms brengt dit ook discomfort met zich mee
o Het gaat bij ons enkel over de sensatie en de bevrediging, maar niet over datgene waarmee we
botsen en wat ons fundamenteel kan veranderen.
Goede literaire beschrijving = brief van Franz Kafka
VORMEN vs LEREN
Leren = kennis/vaardigheden opdoen in de context van een traject dat is gericht op een versterking van
onszelf – en bij uitbreiding van de hele samenleving
, Vormen = onderbreking van dit traject, omdat men geraakt is door iets van waarde dat ons vraagt om
het te bestuderen en onszelf te vormen in relatie tot wat ons heeft geraakt; dat wat ons raakt kan ingaan
tegen de belangen van de samenleving.
o Vorming is ook altijd zelfvorming: dus niet zoals een ‘beeldhouder’ die het naar zijn smaak kaptµ
Gert Biesta: “learnification” = alles wordt uitgedrukt in termen van leren
Vb.: intelligente stofzuiger (Gert Biesta): Deze intelligente stofzuigers leren de ruimte kennen, zodat ze
nergens tegen botsen. Het is een adaptief systeem, het LEERT niet tegen de muur botsen. Een stofzuiger
wordt absoluut niet gevormd (hiervoor moet je geraakt worden door iets)
Vorming gaat niet alleen over leren, het gaat ook altijd over het “ik” waardoor die “ik” beter wordt
o Dat zelf breid zich verder uit door het leren
BESLUIT VORMING
Vorming = een onvoorspelbare transformatie van ons zelf door het meemaken van een (soms onaangename en
pijlijke) confrontatie (‘gebeuren’, ‘Begegnung’) met iets in de wereld dat ons doet ervaren ‘dat we ons leven
moeten veranderen’ (onderbreken van de ‘ontplooiing’ en ‘afwikkeling’ van een reeds vaststaande kern)
Vorming heeft meer te maken met het botsen
OPM.: dit alles houdt geen ontkenning in van het evidente feit dat we in opvoeding en onderwijs veel
kunnen leren. Het gaat er me om dat we opvoeden en onderwijzen niet kunnen herleiden tot leren
alleen.
Er is dus iets in het leven waarmee we moeten botsen om ons leven te veranderen => wat is dat “iets”?
, THEMA 2: ZAAKGERICHTHEID
Deze notie is bedoeld voor een oude discussie binnen de pedagogiek:
Moet de student centraal staan?
Of moet de leraar centraal staan?
Antwoord zal zijn dat ‘het ding’ centraal zal staan, maar volgt nog
Centrale tekst binnen de pedagogiek: ‘De crisis in de opvoeding’
Heel oude tekst die nagenoeg nog steeds zeer relevant is!
Zij schrijft deze tekst tegen de achtergrond van bepaalde maatschappelijke kwesties. Schrijven is geen
activiteit, maar een antwoord op zeer maatschappelijke problemen.
o Incident in Little Rock: Hannah Arendt mengde zich in allerlei maatschappelijk debatten, dit debat
ging over de discriminatie van de African Americans (Civil Rights Mouvement). De overheid neemt
een heleboel maatregelen, een daarvan om de scholen te desegregeren (zwarte en witte kinderen
konden (moesten) terug samen naar een school). Zwarte studente die naar voormalige witte
scholen gaan werden uitgescholden, er hing een heel grimmige sfeer. Hannah Arendt geeft
daardoor kritiek op de desegregatie van scholen: zij stelt dat dit een zeer slecht idee is om die
desegregatie te dwingen. Hierdoor werden er veel mensen boos (de veronderstelling heerste
daarna dat Hannah Arendt toch niet voor gelijke rechten streeft), na deze kritiek schrijft ze de tekst
‘Crisis in education’
o In haar tekst schrijft ze dat het hier gaat over een ontoelaatbare vermenging van opvoeding en
politiek. De zwarte studente (en dus de scholen) worden gebruikt voor een politiek doel, er
moeten duidelijke grenzen getrokken worden tussen de school/opvoeding en de politiek.
o Die discussie komt vandaag terug: moet de school gewoon school zijn of moet die er ook
toedienen voor politieke doelstellingen.
Tekst Hannah Arendt Education in Crisis
Gaat over dat educatie in Amerika te politiek gericht, het gaat hier niet over een probleem (of een crisis)
in het leren zelf (vb.: Johnny can’t read) maar over meer dan dat.
In Amerika concrete en specifieke situatie waardoor politiek meer ingezet wordt in school:
1. Amerika is een land van immigranten (een nieuw land) om al deze verschillende entiteiten samen
te brengen kan dit alleen via school (Americanization of the immigrants)
2. “A New Order of the World” Alles is nieuw, alles kan nog
a. Wie de jeugd heeft, kan zogezegd alles beginnen => grote misvatting, je kan pas iets nieuws
beginnen als antwoord op iets oud + zo beginnen alle dictatoren
b. In politiek moeten we werken met die die al opgevoed zijn
3. Amerika had al jaren de traditie van child-centerdness
4. Amerika heeft een zeer progressieve manier van lesgeven, lln en lkr zijn vanaf dag 1 gelijken.
Iedereen neemt dit gewoon aan, niemand staat hier kritisch tegenover.
a. Gelijkheid tussen lln en lkr kan enkel bereikt worden door in te boeten aan de autoriteit van
de lkr. (Geen pleidooi voor teacher-centerdness, noch voor child-centerdnes)
3 oorzaken achter de crisis:
1. Vanuit de beste bedoelingen (progressieve, ‘child-centered’ pedagogie) sluiten we kinderen op in
hun eigen wereld
a. Er is maar 1 wereld, en die wereld ligt buiten ons (want we kunnen hiertegen botsen)
b. Kinderen worden overgeleverd aan ‘tirannie van de meerderheid’ => hun kans wordt
ontnomen om zichzelf te ervaren als lid van een nieuwe generatie gevolg: conformisme
en blind geweld
INTRODUCTIE
PRAKTISCHE ZAKEN
‘Leraar zijn’ behandelt alle thema’s die we in de les behandelen, maar blijft aan de oppervlakte. HC en andere
teksten dus ook belangrijk.
THEMA 1: VORMING
= een mogelijk antwoord op de vraag naar de essentie van opvoeding (prof. Vlieghe zijn antwoord)
KLASSIEKE VISIES
1. AUTONOMIE 2. AUTHENCITEIT
Kant, Langeveld Rogers lezing Rousseau
Iemand zijn is jezelf in vrijheid kunnen bepalen en Iemand zijn is jezelf en wel je diepste zelf tot
niet langer speelbal zijn van affecten, driften, uitdrukking kunnen en durven brengen; daarbij
egoïstische drijfveren,… vertrouw je op de goedheid van een diepere natuur
Vrijheid is je neigingen overstijgen, zodat je jezelf die in ieder verscholen zit.
kan bepalen (Kant) Mensen moeten volledig zichzelf zijn, en
moeten durven op ontdekkingstocht te gaan
Opvoeden = cultiveren: mens verheffen tot cultuur om hun leven dan vorm te geven vanuit wie
door de natuur te leren beheersen/onderdrukken. ze echt zijn.
Het is de cultuur die ons egoïstisch maakt,
wanneer we diep teruggaan zien we dat
mensen eigenlijk heel sociaal zijn
Opvoeden = tot wasdom brengen van een meer
oorspronkelijk en natuurlijk zelf dat door de
zogenaamde cultuur is onderdrukt.
Vb.: de drang van mensen om lui te zijn, waardoor je Vb.: Cola is iets wat ons door de cultuur is
niks productiefs kan doen aangepraat dat dit lekker is, wanneer je dit een paar
jaar niet drinkt merk je hoe vies dit is
Vb.: van nature zijn mensen egoïstisch, je kan pas
echt mens zijn wanneer je dit aan de kant zet t.v.v.
de maatschappij
3. EXPRESSIVISME:
Autonomie en authenciteit worden verzoend, we geloven hierbij dat we echt autonoom en vrij staan.
We moeten onze diepste ‘ik’ tot uiting laten komen.
Wanneer authenciteit en autonomie worden ervaren als synoniemen => de tirannie van “Me
Unlimited” => iemand zijn = ik ben volstrekt de auteur van mijn eigen leven en wil dit op absolute
wijze erkend zien
o OPM.: victimisering als perverse spiegel in een meritocratische maatschappij
o Dit is een mooi ideaal, maar dit kan niet. Het is gewoon onmogelijk (te weinig bronnen,
welvaart,…) in onze meroticratische maatschappij1. (niet iedereen kan dokter worden,
elke mens is op een manier slachtoffer)
1
= Iedereen krijgt gelijke kansen, ook mensen in ongelijke posities.
, Op een dieper niveau zijn autonomie en authenciteit misschien toch de keerzijde van één en
dezelfde medaille en dus toch verzoenbaar als opvoedingsdoel, namelijk ONTWIKKELING en
TRANSPARANTIE
o De afwikkeling van een reeds bestaande kern in interactie met een milieu. Daardoor is er
een duidelijk begin- en eindpunt = ONTWIKKELING
o Glashelder criterium om goede van slechte opvoeding te onderscheiden: opvoeden moet
plaatsvinden in condities van inzichtelijkheid en communiceerbaarheid =
TRANSPARANTIE
Zowel bij autonomie als authenciteit als expressivisme staat vast wie we zijn en moeten worden. De kern ligt
bij alle drie de stromingen vast
<-> VORMING (BEGEGNUNG)
Begegnung und bulding tekst
Ontmoeten is iemand geheel toevallig tegenkomen waar men het niet had verwacht, het is als een
verrassing (afspreken is geen ontmoeting)
Ervaring = nooit transparant en gebeurtenis = vormende ontmoeting
GEBEURTENIS
Etymologie: “geboren worden”: radicaal onvoorspelbare, volstrekte nieuwheid, fundamentele
verandering (transformatie), ‘het onmogelijke mogelijk maken’
Niet-transparant: we staan passief tegenover wat ons overkomt, maar het maakt wel een groot verschil
dat het ons overkomt
Film Le Fils
ERVARING (in de sterke betekenis van het woord)
Duits: ‘Erfahrung’ (= ervaring => transformerend) en ‘Erlebnis’ (= belevenis => zelfbestendigheid)
o Vandaag de dag leven we niet alleen in een expressivistische tijd waarin ‘Me Unlimited’ de
hoogste toon voert, we leven ook in een tijd van ‘belevenskapitalisme’ waarin we gretig zoeken
naar ‘Erlebnisse’ (= oppervlakkige sensaties die ons eigenlijk niet raken, maar die ons afschermen
van een echt contact met de wereld)
o ‘Erfahrung’ = uit ons lood worden geslagen door iets dat ons levenspad kruist, écht geraakt
worden door de ‘Begegnung’, ook al brengt dit discomfort en pijn met zich mee, of een gebrek
aan transparantie (<-> Erlebnisse)
In vorming gaat het over Ervaring en niet over belevenis (in ons leven gaat alles over belevenissen,
zoeken naar oppervlakte sensaties die ons niks doen)
o Een ervaring raakt ons echt, het is een ontmoeting die je kan vormen
Soms brengt dit ook discomfort met zich mee
o Het gaat bij ons enkel over de sensatie en de bevrediging, maar niet over datgene waarmee we
botsen en wat ons fundamenteel kan veranderen.
Goede literaire beschrijving = brief van Franz Kafka
VORMEN vs LEREN
Leren = kennis/vaardigheden opdoen in de context van een traject dat is gericht op een versterking van
onszelf – en bij uitbreiding van de hele samenleving
, Vormen = onderbreking van dit traject, omdat men geraakt is door iets van waarde dat ons vraagt om
het te bestuderen en onszelf te vormen in relatie tot wat ons heeft geraakt; dat wat ons raakt kan ingaan
tegen de belangen van de samenleving.
o Vorming is ook altijd zelfvorming: dus niet zoals een ‘beeldhouder’ die het naar zijn smaak kaptµ
Gert Biesta: “learnification” = alles wordt uitgedrukt in termen van leren
Vb.: intelligente stofzuiger (Gert Biesta): Deze intelligente stofzuigers leren de ruimte kennen, zodat ze
nergens tegen botsen. Het is een adaptief systeem, het LEERT niet tegen de muur botsen. Een stofzuiger
wordt absoluut niet gevormd (hiervoor moet je geraakt worden door iets)
Vorming gaat niet alleen over leren, het gaat ook altijd over het “ik” waardoor die “ik” beter wordt
o Dat zelf breid zich verder uit door het leren
BESLUIT VORMING
Vorming = een onvoorspelbare transformatie van ons zelf door het meemaken van een (soms onaangename en
pijlijke) confrontatie (‘gebeuren’, ‘Begegnung’) met iets in de wereld dat ons doet ervaren ‘dat we ons leven
moeten veranderen’ (onderbreken van de ‘ontplooiing’ en ‘afwikkeling’ van een reeds vaststaande kern)
Vorming heeft meer te maken met het botsen
OPM.: dit alles houdt geen ontkenning in van het evidente feit dat we in opvoeding en onderwijs veel
kunnen leren. Het gaat er me om dat we opvoeden en onderwijzen niet kunnen herleiden tot leren
alleen.
Er is dus iets in het leven waarmee we moeten botsen om ons leven te veranderen => wat is dat “iets”?
, THEMA 2: ZAAKGERICHTHEID
Deze notie is bedoeld voor een oude discussie binnen de pedagogiek:
Moet de student centraal staan?
Of moet de leraar centraal staan?
Antwoord zal zijn dat ‘het ding’ centraal zal staan, maar volgt nog
Centrale tekst binnen de pedagogiek: ‘De crisis in de opvoeding’
Heel oude tekst die nagenoeg nog steeds zeer relevant is!
Zij schrijft deze tekst tegen de achtergrond van bepaalde maatschappelijke kwesties. Schrijven is geen
activiteit, maar een antwoord op zeer maatschappelijke problemen.
o Incident in Little Rock: Hannah Arendt mengde zich in allerlei maatschappelijk debatten, dit debat
ging over de discriminatie van de African Americans (Civil Rights Mouvement). De overheid neemt
een heleboel maatregelen, een daarvan om de scholen te desegregeren (zwarte en witte kinderen
konden (moesten) terug samen naar een school). Zwarte studente die naar voormalige witte
scholen gaan werden uitgescholden, er hing een heel grimmige sfeer. Hannah Arendt geeft
daardoor kritiek op de desegregatie van scholen: zij stelt dat dit een zeer slecht idee is om die
desegregatie te dwingen. Hierdoor werden er veel mensen boos (de veronderstelling heerste
daarna dat Hannah Arendt toch niet voor gelijke rechten streeft), na deze kritiek schrijft ze de tekst
‘Crisis in education’
o In haar tekst schrijft ze dat het hier gaat over een ontoelaatbare vermenging van opvoeding en
politiek. De zwarte studente (en dus de scholen) worden gebruikt voor een politiek doel, er
moeten duidelijke grenzen getrokken worden tussen de school/opvoeding en de politiek.
o Die discussie komt vandaag terug: moet de school gewoon school zijn of moet die er ook
toedienen voor politieke doelstellingen.
Tekst Hannah Arendt Education in Crisis
Gaat over dat educatie in Amerika te politiek gericht, het gaat hier niet over een probleem (of een crisis)
in het leren zelf (vb.: Johnny can’t read) maar over meer dan dat.
In Amerika concrete en specifieke situatie waardoor politiek meer ingezet wordt in school:
1. Amerika is een land van immigranten (een nieuw land) om al deze verschillende entiteiten samen
te brengen kan dit alleen via school (Americanization of the immigrants)
2. “A New Order of the World” Alles is nieuw, alles kan nog
a. Wie de jeugd heeft, kan zogezegd alles beginnen => grote misvatting, je kan pas iets nieuws
beginnen als antwoord op iets oud + zo beginnen alle dictatoren
b. In politiek moeten we werken met die die al opgevoed zijn
3. Amerika had al jaren de traditie van child-centerdness
4. Amerika heeft een zeer progressieve manier van lesgeven, lln en lkr zijn vanaf dag 1 gelijken.
Iedereen neemt dit gewoon aan, niemand staat hier kritisch tegenover.
a. Gelijkheid tussen lln en lkr kan enkel bereikt worden door in te boeten aan de autoriteit van
de lkr. (Geen pleidooi voor teacher-centerdness, noch voor child-centerdnes)
3 oorzaken achter de crisis:
1. Vanuit de beste bedoelingen (progressieve, ‘child-centered’ pedagogie) sluiten we kinderen op in
hun eigen wereld
a. Er is maar 1 wereld, en die wereld ligt buiten ons (want we kunnen hiertegen botsen)
b. Kinderen worden overgeleverd aan ‘tirannie van de meerderheid’ => hun kans wordt
ontnomen om zichzelf te ervaren als lid van een nieuwe generatie gevolg: conformisme
en blind geweld
