Wijsgerige pedagogiek
1
,Inleiding
Pedagogiek historisch: filosofisch (en wetenschappelijk) doordenken van het fenomeen
opvoeden, WP absolute basisdiscipline
Pedagogiek hedendaags: Fundamentele en kritische reflectie op de betekenis van opvoeden,
onderwijzen en vormen (klemtoon empirisch onderzoek 1) met behulp van filosofische begrippen en
auteurs
Pedagogie / Pedagogiek
Pedagogie = alle vormen van opvoedend handelen
Pedagogiek = wetenschappelijke discipline van pedagogie
Engels: pedagogy = onderwijskunde ≠ pedagogiek
Education studies: samenraapsel van toegepaste wetenschappelijke disciplines, maar geen
eigenstandige discipline zoals pedagogische wetenschappen (andere naam bestaat er niet)
Filosofische- en pedagogische vraagstukken:
Wat is een gepaste manier om vorm te geven aan het individuele en collectieve leven? (geen
noodzaak aan de manier hoe we leven, positieve verandering in principe altijd mogelijk –
m.a.w. het kan altijd beter)
Hoe kunnen we een juiste verhouding vinden tussen zelfvorming en vorming door anderen?
(spanningsveld tussen anderen die ons iets trachten bij te brengen en zelfgestuurd proces =
opvoeding2)
Socrates, Plato, Aristoteles: zowel filosoof als pedagoog
Indruk dat mensen hebben over filosofen: filosofen trachten op een originele manier een nieuwe
systematische en abstracte constructie te bedenken (leerstellingen en moraalkritiek), deze trekt
consequenties voor mens en maatschappij en nodigt uit tot een manier van leven en gedragen. Of
het al dan niet effectief is, is van ondergeschikt belang.
<--> filosofie is een levenskunst, een ethos3
Oude Grieken: filosoof zijn = heel bewuste keuze, constant zichzelf opvoeden
Kortom: filosofie is een manier van leven, met klemtoon op:
Opvallende verschuivingen in manier van leven doorheen geschiedenis
De nauwe verwevenheid tussen filosoferen en de kwestie van opvoeden, onderwijzen en
vormen
Richtvraag = WAT IS OPVOEDING? Klaus Mollenhauer en Gert Biesta
1
= Wetenschappelijk onderzoek, met behulp van empirische onderzoeksmethode
2
Geen zelfgestuurd proces = indoctrinatie = het opdringen van een bepaalde mening aan anderen
3
Iets veel ruimer dan wat wij vandaag ethiek noemen, filosofie is ingebed in het leven en wil antwoord bieden
op concrete vragen
2
,Klaus Mollenhauer
Boek: Vergeten Samenhang, begint met verkeerdgelopen opvoedingen
Niet schuld van individuen maar aan het opvoeden zelf
Klinkt vreemd maar we gaan er verkeerdelijk vanuit dat opvoeden een kwestie van
technisch handelen 4 is. (p q, als … dan … - logica)
Is het erg als we niet het gewenste resultaat bekomen? Of geven mislukkingen betekenis
aan ons leven
Knowledge-insertion (gedachtenexperiment): je sluit je brein aan op computer en weet
alles (of vb. manipuleren van de liefde d.m.v. een pil die bedriegen tegengaat)
Opvoeden is een existentieel fenomeen 5
Behaviorisme (John Watson en Burrhus Skinner)
= Opvoeden als technisch handelen
= Leertheorie die stelt dat men via een geprogrammeerd toedienen/afnemen van
positieve/negatieve ervaringen (genot of pijn) om het even wel gedrag kan aanleren/afleren
(= operante conditionering).
Geen verschil tussen mens en dier
Beste opvoeding kan gerealiseerd worden door juiste opvoedende handelingen en
condities.
We moeten opvoedingsmethoden perfectioneren en systematisch toepassen, zo creeëren we
de ideale maatschappij (= maatschappij puur gebaseerd op verstand). Maatschappij is maakbaar
gedreven doordat het ‘geluk’ gedemocratiseerd moet worden.
Watson: iedereen kan alles worden ongeacht zijn/haar talenten.
Sociale media: gebruikt precies deze behavioristische technieken om ons gedrag te sturen en
ons verslaafd te maken
OPMERKING: Bepaalde principes van gedragsconditionering zijn werkzaam (schoolbel), maar
de technische oplossing van opvoeden is misschien wel efficiënt maar gaat niet om échte
opvoeding, ook al zijn we soms verleid om deze toe te passen.
Wat zegt dit over ons begrip waar het in de essentie van opvoeden om gaat?
Skinnerbox: een duif of een rat ontvangt bekrachtiging (positieve/negatieve ervaringen) onder
de vorm van voedsel wanneer het een beoogd (deel)gedrag stelt.
Teaching machines: geprogrammeerd leren door machines, kunnen naar een volgende level als
ze het vorige hebben voltooid. Dergelijke machines maken het mogelijk onderwijs te richtten op
het individueel leren.
Walden II: (Dat is pedagogiek p. 413-426)
Baby’s moeten bij de geboorte weggehaald worden uit gezinnen; lijden honger en hebben koud
(= gerichte manipulatie) leren dit verdragen (daardoor op 6 jaar volwassen) voeden ze op
tot totale zelfbeheersing en perfecte frustratietolerantie.
4
We lossen een probleem op door een beproefd en wetenschappelijk onderbouwd handelingsplan toe te
passen. Oplossen van specifieke problemen is voorbehouden voor mensen met expertise – grote kans op
effectief en efficiënt oplossen. (vb. garagist en auto)
5
Verband houden met het menselijk bestaan, aaneenschakeling van fenomenen
3
, 4
1
,Inleiding
Pedagogiek historisch: filosofisch (en wetenschappelijk) doordenken van het fenomeen
opvoeden, WP absolute basisdiscipline
Pedagogiek hedendaags: Fundamentele en kritische reflectie op de betekenis van opvoeden,
onderwijzen en vormen (klemtoon empirisch onderzoek 1) met behulp van filosofische begrippen en
auteurs
Pedagogie / Pedagogiek
Pedagogie = alle vormen van opvoedend handelen
Pedagogiek = wetenschappelijke discipline van pedagogie
Engels: pedagogy = onderwijskunde ≠ pedagogiek
Education studies: samenraapsel van toegepaste wetenschappelijke disciplines, maar geen
eigenstandige discipline zoals pedagogische wetenschappen (andere naam bestaat er niet)
Filosofische- en pedagogische vraagstukken:
Wat is een gepaste manier om vorm te geven aan het individuele en collectieve leven? (geen
noodzaak aan de manier hoe we leven, positieve verandering in principe altijd mogelijk –
m.a.w. het kan altijd beter)
Hoe kunnen we een juiste verhouding vinden tussen zelfvorming en vorming door anderen?
(spanningsveld tussen anderen die ons iets trachten bij te brengen en zelfgestuurd proces =
opvoeding2)
Socrates, Plato, Aristoteles: zowel filosoof als pedagoog
Indruk dat mensen hebben over filosofen: filosofen trachten op een originele manier een nieuwe
systematische en abstracte constructie te bedenken (leerstellingen en moraalkritiek), deze trekt
consequenties voor mens en maatschappij en nodigt uit tot een manier van leven en gedragen. Of
het al dan niet effectief is, is van ondergeschikt belang.
<--> filosofie is een levenskunst, een ethos3
Oude Grieken: filosoof zijn = heel bewuste keuze, constant zichzelf opvoeden
Kortom: filosofie is een manier van leven, met klemtoon op:
Opvallende verschuivingen in manier van leven doorheen geschiedenis
De nauwe verwevenheid tussen filosoferen en de kwestie van opvoeden, onderwijzen en
vormen
Richtvraag = WAT IS OPVOEDING? Klaus Mollenhauer en Gert Biesta
1
= Wetenschappelijk onderzoek, met behulp van empirische onderzoeksmethode
2
Geen zelfgestuurd proces = indoctrinatie = het opdringen van een bepaalde mening aan anderen
3
Iets veel ruimer dan wat wij vandaag ethiek noemen, filosofie is ingebed in het leven en wil antwoord bieden
op concrete vragen
2
,Klaus Mollenhauer
Boek: Vergeten Samenhang, begint met verkeerdgelopen opvoedingen
Niet schuld van individuen maar aan het opvoeden zelf
Klinkt vreemd maar we gaan er verkeerdelijk vanuit dat opvoeden een kwestie van
technisch handelen 4 is. (p q, als … dan … - logica)
Is het erg als we niet het gewenste resultaat bekomen? Of geven mislukkingen betekenis
aan ons leven
Knowledge-insertion (gedachtenexperiment): je sluit je brein aan op computer en weet
alles (of vb. manipuleren van de liefde d.m.v. een pil die bedriegen tegengaat)
Opvoeden is een existentieel fenomeen 5
Behaviorisme (John Watson en Burrhus Skinner)
= Opvoeden als technisch handelen
= Leertheorie die stelt dat men via een geprogrammeerd toedienen/afnemen van
positieve/negatieve ervaringen (genot of pijn) om het even wel gedrag kan aanleren/afleren
(= operante conditionering).
Geen verschil tussen mens en dier
Beste opvoeding kan gerealiseerd worden door juiste opvoedende handelingen en
condities.
We moeten opvoedingsmethoden perfectioneren en systematisch toepassen, zo creeëren we
de ideale maatschappij (= maatschappij puur gebaseerd op verstand). Maatschappij is maakbaar
gedreven doordat het ‘geluk’ gedemocratiseerd moet worden.
Watson: iedereen kan alles worden ongeacht zijn/haar talenten.
Sociale media: gebruikt precies deze behavioristische technieken om ons gedrag te sturen en
ons verslaafd te maken
OPMERKING: Bepaalde principes van gedragsconditionering zijn werkzaam (schoolbel), maar
de technische oplossing van opvoeden is misschien wel efficiënt maar gaat niet om échte
opvoeding, ook al zijn we soms verleid om deze toe te passen.
Wat zegt dit over ons begrip waar het in de essentie van opvoeden om gaat?
Skinnerbox: een duif of een rat ontvangt bekrachtiging (positieve/negatieve ervaringen) onder
de vorm van voedsel wanneer het een beoogd (deel)gedrag stelt.
Teaching machines: geprogrammeerd leren door machines, kunnen naar een volgende level als
ze het vorige hebben voltooid. Dergelijke machines maken het mogelijk onderwijs te richtten op
het individueel leren.
Walden II: (Dat is pedagogiek p. 413-426)
Baby’s moeten bij de geboorte weggehaald worden uit gezinnen; lijden honger en hebben koud
(= gerichte manipulatie) leren dit verdragen (daardoor op 6 jaar volwassen) voeden ze op
tot totale zelfbeheersing en perfecte frustratietolerantie.
4
We lossen een probleem op door een beproefd en wetenschappelijk onderbouwd handelingsplan toe te
passen. Oplossen van specifieke problemen is voorbehouden voor mensen met expertise – grote kans op
effectief en efficiënt oplossen. (vb. garagist en auto)
5
Verband houden met het menselijk bestaan, aaneenschakeling van fenomenen
3
, 4
