ARREST JAAR + INHOUD
COLLEG
E
Marbury vs Amerika BEVOEGDHEID VAN HET HOF OM NA TE GAAN OF WETGEVING IN OVEREENSTEMMING IS MET
Madison ans DE GW
Hoogste
gerechts redenering hof:
hof 1) doel geschreven GW is beperken vd wetgever & andere ohorganen, het is vanzelfsprekend dat
strijdige wetgeving nietig is ander kan de wetgever zich er zomaar langs leggen
2) taak v rechter is conflicten tss grondwetsbepalingen en gewone wetgeving op te lossen -> plicht
rechter GW toe te passen als hiërarchisch hoogste en strijdige wetgeving ongrondwettig te maken
hieruit volgde een foute redenering:
- fout in scheiding der machten: rechter is logischerwijze niet de persoon om deze taak uit te voeren, ied
kan deze opgedragen krijgen
- syllogisme: uit de vaststelling dat GW hoogste norm is enn de ermee strijdige wetgeving ongrw is, volgt
niet noodzakelijk dat het ook aan de rehcter toekomt om die ongwh vast te stellen
pro/contra argumenten voor rechtelijke controle
pro: onafhankelijkheid, expertise, specialisatie, bescherming onpopulaire minderheden
contra: ondemocratiche samenstelling rb, gebrek aan kennis/info, ontbreken van legitimiteit die
noodzakelijk is om maatsch keuzes te maken
diffuus vs centraal stelsel
Arrest Bverfg 2/08 Bundesv De EU is geen echte volwaardige democratische staat, er is geen echt Europees volk (demos) -> het
= kritiek op erfassun europees p is niet volledig representatief (stemmen ongelijk verdeeld tss lidstaten
verdrag van gsgerich
Lissabon t
oplossing:
- spitzenkandidat-systeem = wie wint, levert voorzitter
- europese kieskring: niet alleen Belgisch, maar ook Europees stemmen , Europese lijsten
Van Gend & Loos 1963 HvJ RECHTSTREEKSE TOEPASSLIJKHEID EN DIRECTE WERKING VAN HET EU-RECHT
-> EU-recht is RT en heeft DW in alle lidstaten zolang het voldoende duidelijk, precies en
onvoorwaardelijke geformuleerd is
RT = EU-recht wordt automatisch deel van nationaal recht
DW = kan worden ingeroepen door particulieren voor rechter
context: Hof van Luxemburg moest prejudiciële vragen beantw
Nederland verhoogde invoerheffing, vraag: mag dat volgens EEG-recht?
HvJ zei: nee, burgers/bedrijven mogen zich rechtstreeks op duidelijke EU-regels beroepen (directe
werking)
+ teleologische interpretatiemethode gebruik door HvJ om tot conclusie te komen
Costa vs Enel 1964 HvJ VOORRANG/PLAATS EU-RECHT
Costa weigerde elektriciteitsrekening te betalen, betoogde dat italiaanse nationalisatiewet srijdig was
met EU-recht -> welke voorrang?
= italië dualistisch systeem dus volgens hen nationalisatiewet die voorrang kreeg door lex posterior
beginsel
HvJ -> Het unierecht heeft voorrang op het nationale recht van de lidstaten; dit vloeit voort uit de aard
van het unierecht zelf → de lidstaten hadden immers de bedoeling om met de EU een autonome
rechtsorde op te richten, als deze autonome rechtsorde zijn doel wil realiseren moet het unierecht in
elke lidstaat voorrang krijgen op het nationale recht, anders kan de uniforme toepassing ervan
niet gegarandeerd worden!
Dus: EU-recht heeft voorrang op nationale wet, ongeacht:
- of de nationale wet ouder of nieuwer is
- of het nationale systeem dualistisch of monistisch is
internationale 1970 HvJ ONVOORWAARDELIJK VOORRANG EU-RECHT
Handelsgesellscha Het EU-recht gaat ook voor op de nationale grondwetten en de daarin gewaarborgde grondrechten =>
ft enkel zo kunnen de eenheid en uniforme werking vh Unierecht gegarandeerd worden
-> lidstaten mogen zich niet beroepen op hun eigen grondwet om EU-recht opzij te zetten
Simmenthalarrest 1978 HvJ ELKE NATIONALE RECHTER IS BEVOEGD OM NAT. NORMEN TE TOETSEN AAN EU-RECHT
Indien er een schendig is mogen ze deze ook buiten toepassing laten !!! niet vernietigd
-> regel verliest zijn geldigheid niet en kan dus toepassing vinden in gevallen waarin er geen strijdigheid
is met EU-recht
Ook alle nationale overheidsinstanties zijn eraan onderworpen om dit voorrangsbeginsel toe te passen,
Fratelli Constanzo 1989 HvJ niet alleenr rechters! = betekent dat ze de administratieve strijdige nationale wetgeving buiten
toepassing moet laten
gevolgen voor landen waarbij de gewone rechter traditioneel niet bvh is om wet aan hogere normen te
toetsen -> daar bvh voorbehouden aan centrale instantie vb GwH
IN.CO.GE ’90 1998 HvJ ONDERSCHEID TSS BUITEN TOEPASSING LATEN EN NIETIGHIED VERDUIDELIJKT
context: De Italiaanse onderneming IN.CO.GE '90 en andere bedrijven betwistten een besluit van de
Europese Commissie inzake staatssteun. De vraag rees of een besluit dat mogelijk gebrekkig tot stand
was gekomen, als “niet-bestaand” moest worden beschouwd of formeel moest worden nietig
verklaard door het Hof. Dit onderscheid was van belang voor de rechtszekerheid en voor de
, bevoegdheden van EU-instellingen.
belangrijk want als iets vernietigd is, heeft het nooit rechtskracht, terwijl een buiten toepassing verklaard
besluit wel bestaat maar vanaf dat moment ongeldige werking heeft
arrest Café Jaques 1975 1e VOORBEHOUD OVER DE AANVAARDING VAN DE POSITIE VAN HET EU-RECHT:
Vabre Franse DE GRONDSLAG IS IN DE NATIONALE GRONDWET
HvC !! de ultieme autoriteit komt toe aan de nationale GW en niet het EU-recht
Art. 34 GW
In dit arrest wordt de voorrang gebaseerd op een bepaling uit de eigen GW. Het Franse HvC meende
immers dat voorrang gerechtvaardigd kon worden o.b.v. art 55 van de FR GW, dat bepaalt dat gesloten
internationale verdragen voorrang genieten op de interne wetgeving
-> meeste grondwetten bewaren hier het stilzwijgen over of doen het heeel impliciet in hun GW
Corte 2e VOORBEHOUD OVER DE AANVAARDING VAN DE POSITIE VAN HET EU-RECHT:
Constituzionale VOORRANG GELDT NIET T.A.V. FUNDAMENTELE BEPALINGEN VD GW !
De nationale grondwet laat toe dat machten worden overgedragen aan de EU, maar dat impliceert niet
dat daardoor afbreuk kan worden gedaan aan fundamentele constitutionele principes!
Controlimit = de beperking van de soevereiniteit door het overdragen van machten aan de EU, op grond
van art. 11 van de Italiaanse GW, wordt gelimiteerd door diezelfde Grondwet beschermde fundamentele
waarden, waaronder de grondrechten
= Ja, we mogen bevoegdheden afstaan aan de EU.” Maar er is een grens: de EU mag nooit
fundamentele kernwaarden of grondrechten aantasten
<-> Internationale Handelsgesellschaft (absolute voorrang)
Het Unierecht mag geen afbreuk doen aan de basisstructuur van de Duitse Grondwet, en in het
bijzonder, de daarin opgenomen fundamentele rechten. Het Hof hield het aan zichzelf voor om het EU-
recht aan de Duitse constitutionele rechten te toetsen, zolang op het Europese niveau een gelijkwaardige
grondrechtencatalogus ontbrak. Er is geen grondrechtencatalogus, voor de Europese Unie. Dus zolang er
geen voldoende grondrechtenbescherming bestaat, ging het Duitse GwH, zelf nagaan of het niet in strijd
1974 is met de grondwet
Solange I
Duitse
GwH
Duitse GwH stelde vast dat grondrechtenbescherming van EU niveau volstond en dat het niet meer zelf
het EU recht in individuele gevallen zou toetsen, zolang het door de EU en HvJ gegarandeerde
beschermingsniveau blijft volstaan!
Solange II 1986
Duitse
GwH
Arrest Honeywell 2010 De voorrang van Unierecht vloeit voort uit art 23.1 van de Duitse Grondwet EN uit de aard van het
Bundesv Unierecht zelf (HvJ zijn logica)
erfassun
gsgerich 3E VOORBEHOUD OVER DE AANVAARDING VAN DE POSITIE VAN HET EU-RECHT:
t ULTRA VIRES CONTROLE
Verder heeft het Bundesverfassungsgericht zichzelf bevoegd geacht om ultra vires controle uit te
oefenen op handelingen van instellingen van de EU
!! ze stellen zich wel terughoudend op (enkel marginaal) aangezien dit volgens art 19 VEU in beginsel
taak van HvJ is
Dit mag enkel wanneer de handelingen van de Europese instellingen manifest de aan de Unie
toegewezen bevoegdheden te buiten gaan!!
Smeerkaasarrest 1971 RECHTSTREEKSE TOEPASSELIJKHEID – BE
Franco Suisse Le HvC Monistische visie: internationaal recht (incl. unierecht) heeft voorrang op het interne Belgische recht, het
Ski is rechtstreeks geldig en elke nationale rechter is wat hem betreft bevoegd de nationale normen eraan te
toetsen en, indien nodig, ze buiten toepassing te laten (verplicht)
kan worden gzn
als voorloper context: Aan de orde was de verenigbaarheid van de invoerheffing voor zuivelproducten met art. 12
simmenthal EEG-verdrag (art. 30 VWEU). Bij de oplossing van het conflict tussen de Belgische wet en het Unierecht
nam het HvC afstand van de dualistische visie
side note; VW opdat de primauteit internationaal verdrag over nationaal recht geldig is:
1. Rechtstreekse toepasselijkheid
-> Internationaal in werking getreden
-> Nationaal in werking getreden (ratificatie en bekendmaking)
2. Directe werking
COLLEG
E
Marbury vs Amerika BEVOEGDHEID VAN HET HOF OM NA TE GAAN OF WETGEVING IN OVEREENSTEMMING IS MET
Madison ans DE GW
Hoogste
gerechts redenering hof:
hof 1) doel geschreven GW is beperken vd wetgever & andere ohorganen, het is vanzelfsprekend dat
strijdige wetgeving nietig is ander kan de wetgever zich er zomaar langs leggen
2) taak v rechter is conflicten tss grondwetsbepalingen en gewone wetgeving op te lossen -> plicht
rechter GW toe te passen als hiërarchisch hoogste en strijdige wetgeving ongrondwettig te maken
hieruit volgde een foute redenering:
- fout in scheiding der machten: rechter is logischerwijze niet de persoon om deze taak uit te voeren, ied
kan deze opgedragen krijgen
- syllogisme: uit de vaststelling dat GW hoogste norm is enn de ermee strijdige wetgeving ongrw is, volgt
niet noodzakelijk dat het ook aan de rehcter toekomt om die ongwh vast te stellen
pro/contra argumenten voor rechtelijke controle
pro: onafhankelijkheid, expertise, specialisatie, bescherming onpopulaire minderheden
contra: ondemocratiche samenstelling rb, gebrek aan kennis/info, ontbreken van legitimiteit die
noodzakelijk is om maatsch keuzes te maken
diffuus vs centraal stelsel
Arrest Bverfg 2/08 Bundesv De EU is geen echte volwaardige democratische staat, er is geen echt Europees volk (demos) -> het
= kritiek op erfassun europees p is niet volledig representatief (stemmen ongelijk verdeeld tss lidstaten
verdrag van gsgerich
Lissabon t
oplossing:
- spitzenkandidat-systeem = wie wint, levert voorzitter
- europese kieskring: niet alleen Belgisch, maar ook Europees stemmen , Europese lijsten
Van Gend & Loos 1963 HvJ RECHTSTREEKSE TOEPASSLIJKHEID EN DIRECTE WERKING VAN HET EU-RECHT
-> EU-recht is RT en heeft DW in alle lidstaten zolang het voldoende duidelijk, precies en
onvoorwaardelijke geformuleerd is
RT = EU-recht wordt automatisch deel van nationaal recht
DW = kan worden ingeroepen door particulieren voor rechter
context: Hof van Luxemburg moest prejudiciële vragen beantw
Nederland verhoogde invoerheffing, vraag: mag dat volgens EEG-recht?
HvJ zei: nee, burgers/bedrijven mogen zich rechtstreeks op duidelijke EU-regels beroepen (directe
werking)
+ teleologische interpretatiemethode gebruik door HvJ om tot conclusie te komen
Costa vs Enel 1964 HvJ VOORRANG/PLAATS EU-RECHT
Costa weigerde elektriciteitsrekening te betalen, betoogde dat italiaanse nationalisatiewet srijdig was
met EU-recht -> welke voorrang?
= italië dualistisch systeem dus volgens hen nationalisatiewet die voorrang kreeg door lex posterior
beginsel
HvJ -> Het unierecht heeft voorrang op het nationale recht van de lidstaten; dit vloeit voort uit de aard
van het unierecht zelf → de lidstaten hadden immers de bedoeling om met de EU een autonome
rechtsorde op te richten, als deze autonome rechtsorde zijn doel wil realiseren moet het unierecht in
elke lidstaat voorrang krijgen op het nationale recht, anders kan de uniforme toepassing ervan
niet gegarandeerd worden!
Dus: EU-recht heeft voorrang op nationale wet, ongeacht:
- of de nationale wet ouder of nieuwer is
- of het nationale systeem dualistisch of monistisch is
internationale 1970 HvJ ONVOORWAARDELIJK VOORRANG EU-RECHT
Handelsgesellscha Het EU-recht gaat ook voor op de nationale grondwetten en de daarin gewaarborgde grondrechten =>
ft enkel zo kunnen de eenheid en uniforme werking vh Unierecht gegarandeerd worden
-> lidstaten mogen zich niet beroepen op hun eigen grondwet om EU-recht opzij te zetten
Simmenthalarrest 1978 HvJ ELKE NATIONALE RECHTER IS BEVOEGD OM NAT. NORMEN TE TOETSEN AAN EU-RECHT
Indien er een schendig is mogen ze deze ook buiten toepassing laten !!! niet vernietigd
-> regel verliest zijn geldigheid niet en kan dus toepassing vinden in gevallen waarin er geen strijdigheid
is met EU-recht
Ook alle nationale overheidsinstanties zijn eraan onderworpen om dit voorrangsbeginsel toe te passen,
Fratelli Constanzo 1989 HvJ niet alleenr rechters! = betekent dat ze de administratieve strijdige nationale wetgeving buiten
toepassing moet laten
gevolgen voor landen waarbij de gewone rechter traditioneel niet bvh is om wet aan hogere normen te
toetsen -> daar bvh voorbehouden aan centrale instantie vb GwH
IN.CO.GE ’90 1998 HvJ ONDERSCHEID TSS BUITEN TOEPASSING LATEN EN NIETIGHIED VERDUIDELIJKT
context: De Italiaanse onderneming IN.CO.GE '90 en andere bedrijven betwistten een besluit van de
Europese Commissie inzake staatssteun. De vraag rees of een besluit dat mogelijk gebrekkig tot stand
was gekomen, als “niet-bestaand” moest worden beschouwd of formeel moest worden nietig
verklaard door het Hof. Dit onderscheid was van belang voor de rechtszekerheid en voor de
, bevoegdheden van EU-instellingen.
belangrijk want als iets vernietigd is, heeft het nooit rechtskracht, terwijl een buiten toepassing verklaard
besluit wel bestaat maar vanaf dat moment ongeldige werking heeft
arrest Café Jaques 1975 1e VOORBEHOUD OVER DE AANVAARDING VAN DE POSITIE VAN HET EU-RECHT:
Vabre Franse DE GRONDSLAG IS IN DE NATIONALE GRONDWET
HvC !! de ultieme autoriteit komt toe aan de nationale GW en niet het EU-recht
Art. 34 GW
In dit arrest wordt de voorrang gebaseerd op een bepaling uit de eigen GW. Het Franse HvC meende
immers dat voorrang gerechtvaardigd kon worden o.b.v. art 55 van de FR GW, dat bepaalt dat gesloten
internationale verdragen voorrang genieten op de interne wetgeving
-> meeste grondwetten bewaren hier het stilzwijgen over of doen het heeel impliciet in hun GW
Corte 2e VOORBEHOUD OVER DE AANVAARDING VAN DE POSITIE VAN HET EU-RECHT:
Constituzionale VOORRANG GELDT NIET T.A.V. FUNDAMENTELE BEPALINGEN VD GW !
De nationale grondwet laat toe dat machten worden overgedragen aan de EU, maar dat impliceert niet
dat daardoor afbreuk kan worden gedaan aan fundamentele constitutionele principes!
Controlimit = de beperking van de soevereiniteit door het overdragen van machten aan de EU, op grond
van art. 11 van de Italiaanse GW, wordt gelimiteerd door diezelfde Grondwet beschermde fundamentele
waarden, waaronder de grondrechten
= Ja, we mogen bevoegdheden afstaan aan de EU.” Maar er is een grens: de EU mag nooit
fundamentele kernwaarden of grondrechten aantasten
<-> Internationale Handelsgesellschaft (absolute voorrang)
Het Unierecht mag geen afbreuk doen aan de basisstructuur van de Duitse Grondwet, en in het
bijzonder, de daarin opgenomen fundamentele rechten. Het Hof hield het aan zichzelf voor om het EU-
recht aan de Duitse constitutionele rechten te toetsen, zolang op het Europese niveau een gelijkwaardige
grondrechtencatalogus ontbrak. Er is geen grondrechtencatalogus, voor de Europese Unie. Dus zolang er
geen voldoende grondrechtenbescherming bestaat, ging het Duitse GwH, zelf nagaan of het niet in strijd
1974 is met de grondwet
Solange I
Duitse
GwH
Duitse GwH stelde vast dat grondrechtenbescherming van EU niveau volstond en dat het niet meer zelf
het EU recht in individuele gevallen zou toetsen, zolang het door de EU en HvJ gegarandeerde
beschermingsniveau blijft volstaan!
Solange II 1986
Duitse
GwH
Arrest Honeywell 2010 De voorrang van Unierecht vloeit voort uit art 23.1 van de Duitse Grondwet EN uit de aard van het
Bundesv Unierecht zelf (HvJ zijn logica)
erfassun
gsgerich 3E VOORBEHOUD OVER DE AANVAARDING VAN DE POSITIE VAN HET EU-RECHT:
t ULTRA VIRES CONTROLE
Verder heeft het Bundesverfassungsgericht zichzelf bevoegd geacht om ultra vires controle uit te
oefenen op handelingen van instellingen van de EU
!! ze stellen zich wel terughoudend op (enkel marginaal) aangezien dit volgens art 19 VEU in beginsel
taak van HvJ is
Dit mag enkel wanneer de handelingen van de Europese instellingen manifest de aan de Unie
toegewezen bevoegdheden te buiten gaan!!
Smeerkaasarrest 1971 RECHTSTREEKSE TOEPASSELIJKHEID – BE
Franco Suisse Le HvC Monistische visie: internationaal recht (incl. unierecht) heeft voorrang op het interne Belgische recht, het
Ski is rechtstreeks geldig en elke nationale rechter is wat hem betreft bevoegd de nationale normen eraan te
toetsen en, indien nodig, ze buiten toepassing te laten (verplicht)
kan worden gzn
als voorloper context: Aan de orde was de verenigbaarheid van de invoerheffing voor zuivelproducten met art. 12
simmenthal EEG-verdrag (art. 30 VWEU). Bij de oplossing van het conflict tussen de Belgische wet en het Unierecht
nam het HvC afstand van de dualistische visie
side note; VW opdat de primauteit internationaal verdrag over nationaal recht geldig is:
1. Rechtstreekse toepasselijkheid
-> Internationaal in werking getreden
-> Nationaal in werking getreden (ratificatie en bekendmaking)
2. Directe werking
