VROEG CHRISTELIJKE EN
BYZANTIJNSE ARCHITECTUUR
VROEG CHRISTELIJK ARCHITECTUUR (300-)
3e eeuw in Romeinse Rijk: politieke instabiliteit, eco verval, oorlogen, ontevredenheid met
heidendom
ontstaan onvrede met Romeinse godencultus, want godsdienst biedt zekerheid
reeks nieuwe religies ontstaan: belofte van verlossing + persoonlijke identificatie met God
-> Christendom is één va die vele nieuwe religies
1e eeuw na dood apostelen: trage ontwikkeling van Christendom die verboden was in Italiê,
maar er was een behoorlijke tolerantie, aangezien de golovigen maar de proletariërs waren
(die niet veel te zeggen hebben)
tegen 250: in Klein Azië (Turkije, Palestina,…) -> ½ Christenen
tegen 250: in Rome -> ca 50.000 Chirstenen
VROEG CHRISTELIJKE BEGRAAFPLAATSEN
eerste Christelijke architectuur = bescheiden
(want verboden/illegale godsdienst) -> altaren in
appi’s
meer bekend: vroeg-christelijke begraafplaatsen =
catacomben -> zijn ondergronds als gevolg van
dure grondprijzen -> armere mensen hadden
daar geen geld voor -> gaan uitgravingen doen
ROME
DE BASILIEK, ROME
312: Keizer Constantijn de Grote krijgt visioen v kruis (kruis wordt symbool Christendom) ->
overwinning -> bekeert zich tot Christendom -> Rome wordt christelijk met Constantijn als hoofd van
Christelijke religie
330: Constantijn verplaats hoofdstad Roomse rijk naar Constantinopel (Istanbul) splitsing Oost- en
West-Romeinse rijk
begin 300: christendom wordt staatsgodsdienst -> bisschoppen krijgen politieke macht + kerk wordt
een machtsinstituut men had keizerlijke gebouwen nodig (kerken)
welke architecturale uitdrukking geven we aan deze staatsgodsdienst?
1) de tempel: niet echt geschikt vr christelijke rituelen want verbonden met cultuur die
1
, christendom vervangde, cultus was buiten (christendom speelt zich binnen af) en kleine
binnenruimte
2) de basilica: grote centrale ruimte vr priester, zijbeuk vr gelovigen
Men bouwde voort op basis van wat men al kende. Er werden gewoon kleine dingen aangepast en
toegevoegd volgens de functie. Zo werd de basilica nagemaakt, maar dan volgens de funcies van het
geloof.
SANT GIOVANNI IN LATERANO, CONSTANTIJN (313)
eerste monumentale christelijke kerk/kathedraal in Rome
Constantijn schenkt de bisschop van Rome een keizerlijk paleis
- centrale middengang die door kolommen gescheiden was van
kleinere zijgangen
- functionele logica: de bisschop komt binnen, stapt door San Giovanni
Typisch Romeins
tot het altaar terwijl de rest van de zijkant toekijkt balsilica
- het is typische Romeinse basiliek, geherorganiseerd
volgens het Christendom -> een mix van oud en nieuw
- tribune voor rechtspraak wordt de plek van de bisschop (=paus) ,… maar architecturaal een
standaardbasiliek -> rood in schema
S.Giovanni = archetype van de ‘standaard’ christelijke basiliek
-> belangrijkste voor komende honderden jaren: schip, centrum, zijbeuken, abscis en iets dan op
transept lijkt liggen al vast
SINT PIETERS BASILIEK, CONSTANTIJN (333)
belangrijkste werk van Constantijn
- op heuvel v Vaticaan en tegenover begraafplaats van Petrus
- soort van overdekte begraafplaats
- een 5-gangen-structuur, 5 gangen door kolommen gescheiden: ritueel om aan abscis te
geraken , ingang voor gelovigen
- toevoeging van dwarsbeuk zorgt vr iets theatraal/scene
- honderden tombes (financiert kost van kerk, rijken wouden er begraven worden)
- altaar met verschillende doelen om relieken te vereren
- priester eindigt in een triomfboog
- zeer dramatisch lichtspel: donkere raamloze gangen/zijbeuken, weinig ramen -> alle licht was
theatraal gericht op altaar en relieken + dramatisch licht gaat samen met de complexiteit van
het plan
2
BYZANTIJNSE ARCHITECTUUR
VROEG CHRISTELIJK ARCHITECTUUR (300-)
3e eeuw in Romeinse Rijk: politieke instabiliteit, eco verval, oorlogen, ontevredenheid met
heidendom
ontstaan onvrede met Romeinse godencultus, want godsdienst biedt zekerheid
reeks nieuwe religies ontstaan: belofte van verlossing + persoonlijke identificatie met God
-> Christendom is één va die vele nieuwe religies
1e eeuw na dood apostelen: trage ontwikkeling van Christendom die verboden was in Italiê,
maar er was een behoorlijke tolerantie, aangezien de golovigen maar de proletariërs waren
(die niet veel te zeggen hebben)
tegen 250: in Klein Azië (Turkije, Palestina,…) -> ½ Christenen
tegen 250: in Rome -> ca 50.000 Chirstenen
VROEG CHRISTELIJKE BEGRAAFPLAATSEN
eerste Christelijke architectuur = bescheiden
(want verboden/illegale godsdienst) -> altaren in
appi’s
meer bekend: vroeg-christelijke begraafplaatsen =
catacomben -> zijn ondergronds als gevolg van
dure grondprijzen -> armere mensen hadden
daar geen geld voor -> gaan uitgravingen doen
ROME
DE BASILIEK, ROME
312: Keizer Constantijn de Grote krijgt visioen v kruis (kruis wordt symbool Christendom) ->
overwinning -> bekeert zich tot Christendom -> Rome wordt christelijk met Constantijn als hoofd van
Christelijke religie
330: Constantijn verplaats hoofdstad Roomse rijk naar Constantinopel (Istanbul) splitsing Oost- en
West-Romeinse rijk
begin 300: christendom wordt staatsgodsdienst -> bisschoppen krijgen politieke macht + kerk wordt
een machtsinstituut men had keizerlijke gebouwen nodig (kerken)
welke architecturale uitdrukking geven we aan deze staatsgodsdienst?
1) de tempel: niet echt geschikt vr christelijke rituelen want verbonden met cultuur die
1
, christendom vervangde, cultus was buiten (christendom speelt zich binnen af) en kleine
binnenruimte
2) de basilica: grote centrale ruimte vr priester, zijbeuk vr gelovigen
Men bouwde voort op basis van wat men al kende. Er werden gewoon kleine dingen aangepast en
toegevoegd volgens de functie. Zo werd de basilica nagemaakt, maar dan volgens de funcies van het
geloof.
SANT GIOVANNI IN LATERANO, CONSTANTIJN (313)
eerste monumentale christelijke kerk/kathedraal in Rome
Constantijn schenkt de bisschop van Rome een keizerlijk paleis
- centrale middengang die door kolommen gescheiden was van
kleinere zijgangen
- functionele logica: de bisschop komt binnen, stapt door San Giovanni
Typisch Romeins
tot het altaar terwijl de rest van de zijkant toekijkt balsilica
- het is typische Romeinse basiliek, geherorganiseerd
volgens het Christendom -> een mix van oud en nieuw
- tribune voor rechtspraak wordt de plek van de bisschop (=paus) ,… maar architecturaal een
standaardbasiliek -> rood in schema
S.Giovanni = archetype van de ‘standaard’ christelijke basiliek
-> belangrijkste voor komende honderden jaren: schip, centrum, zijbeuken, abscis en iets dan op
transept lijkt liggen al vast
SINT PIETERS BASILIEK, CONSTANTIJN (333)
belangrijkste werk van Constantijn
- op heuvel v Vaticaan en tegenover begraafplaats van Petrus
- soort van overdekte begraafplaats
- een 5-gangen-structuur, 5 gangen door kolommen gescheiden: ritueel om aan abscis te
geraken , ingang voor gelovigen
- toevoeging van dwarsbeuk zorgt vr iets theatraal/scene
- honderden tombes (financiert kost van kerk, rijken wouden er begraven worden)
- altaar met verschillende doelen om relieken te vereren
- priester eindigt in een triomfboog
- zeer dramatisch lichtspel: donkere raamloze gangen/zijbeuken, weinig ramen -> alle licht was
theatraal gericht op altaar en relieken + dramatisch licht gaat samen met de complexiteit van
het plan
2
