Gedragsneurowetenschappen
Conceptueel neurowetenschappelijk kader
De hersenen zijn onderdeel van het zenuwstelsel om ons zo alert te
reageren op prikkels
o Zorgt dat er veranderingen plaatsvinden in ons lichaam
o Is ook een informatie-verwerkend systeem MAAR heeft wel zijn
beperkingen
Neuronen - zenuwcellen = zijn de bouwstenen van onze hersenen die worden
omringd door steuncellen
o Steuncellen = deze zorgen voor de bescherming en ondersteuning
van de neuronen
Elk organisme heeft een bepaalde verschijningsvorm = fenotype dit
hangt af van de genetische opmaak = genotype – endogenotype –
endogeen EN van de omgeving = exofenotype – exogeen
Endogene processen = alles wat binnen de hersenen gebeurt
Exogene processen = alle elementen die te maken hebben met de omgeving
De tijd = daarmee bedoelen we dat het brein constant onderhevig is aan
veranderingen van moment tot moment
De reactie van neuronen komt enerzijds door de opbouw maar anderzijds
ook door de beïnvloeding van tijd en omgeving
Fenotypisch kan een organisme opgedeeld worden in verschillende
componenten
o Eiwitten
o Cellen
o Weefsels
o Organen
o Orgaanstelsels
Deze worden opgebouwd volgens een systeem van
‘toenemende complexiteit’ = systeem-biologisch beschrijven
met betrekking tot het zenuwstelsel:
Zenuwcel (biologische realiteit) = de hele moleculaire
opbouw deze vormen samen neurale circuits
(biologische realiteit) maken deel uit van ons
orgaansysteem (fysische
realiteit) deze neurale circuits
komen veel voor in onze
hersenen (fysische realiteit)
door onze hersenfuncties uiten
wij bepaald gedrag (psychische
realiteit) = de motoriek –
cognitie en emotie van je gedrag
hierdoor kunnen wij bepaalde
activiteiten uitvoeren om op
die manier te participeren aan de samenleving
1
, (sociaal-maatschappelijke realiteit) = bio-psychosociaal
model is een hiërarchisch continuüm dmv evolutie
waarbij de mens zich heeft aangepast aan zijn
omgeving door deze adaptatie worden wij steeds
flexibeler om ons aan te passen
Soorten tijdsafhankelijke veranderingen
o Fylogenese = verandering over generaties heen
o Ontogenese = verandering tijdens de individuele levensloop
o Plasticiteit = verandering van moment tot moment
Neurale circuits = zorgen ervoor dat informatie uit de omgeving steeds verder
wordt verwerkt zodat de mens op die manier flexibel kan reageren op zijn
omgeving
De bouw – structuur en de werking – functie van het ZS zijn met elkaar
verbonden
o Neuroanatomie = de wetenschap die zich richt op de structuur en
de organisatie van het zenuwstelsel
o Neurofysiologie = de wetenschap die zich bezighoudt met het
bestuderen van het functioneren of de werking van alle onderdelen
van het ZS
o Neuropathologie = de wetenschap die kijkt naar de veranderingen
van vormen en functies die zijn ontstaan door bepaalde
ziekteprocessen in het ZS
Systeem-biologisch gaat het verder dan enkel de structuur en
de werking maar wordt er ook gekeken naar de dynamische
interacties
Het bio-psychosociaal kader voor het begrijpen van aandoeningen aan het
ZS
o Er kunnen 2 soorten problemen zijn
Aangeboren
Geleidelijk of plots beschadigd raken
o Gevolgen van een aandoening onderzoeken en hoe we deze kunnen
linken aan het model
Is de oorzaak intern of extern
Intern = dan ligt de oorzaak van het ziekteproces bij de
persoon zelf
(bv. hersenbloeding, tumor, herseninfarct…)
Extern = dan ligt de oorzaak van het ziekteproces
buiten het individu
(bv. traumatisch hersenletsel dmv een ongeval,
bijwerkingen van medicatie…)
Niveau van de stoornis
Cellulaire stoornissen = stoornis in de structuur en/of
het functioneren van de zenuwcellen
Stoornissen in de neurale circuits = structurele
beschadiging van de hersenen of het functioneren van
de hersenen en zijn neurale circuits
o Aard en de ernst zijn afhankelijk van de plaats en
grootte van de beschadiging
2
, o Deze worden vastgesteld via soorten
beeldvormingstechnieken
Stoornissen in de gedragsfuncties = directe gevolgen
van een hersenletsel op het ZS en het gedrag
o Worden vastgesteld adhv nauwkeurige
observaties en gedragstesten
Beperkingen in het uitvoeren van activiteiten = iedere
vermindering of afwezigheid van de mogelijkheid tot
een voor de mens normale activiteit in het dagelijks
functioneren
Problemen met de maatschappelijke participatie = een
nadelige positie van een persoon als gevolg van een
stoornis of beperking in vergelijking van een ‘normaal’
persoon gezien de leeftijd, geslacht en achtergrond
!!! zolang dat er geen testen worden uitgevoerd zit je op activiteitsniveau en niet
op gedragsniveau !!!
Interne of externe modulerende factoren
Interne = zijn voornamelijk de persoonlijkheids- en
motivationele factoren
(bv. interesses, faalangst, coping stijl…)
Externe = worden bepaald door de sociale en
pedagogische factoren
(bv. opvoedingsstijl, gezinsstructuur…)
Factor tijd speelt ook een zeer grote rol = eenzelfde
hersenletsel kan een verschillend effect en verloop hebben
naargelang het moment waarop de beschadiging in de
levensloop plaatsvindt
o Het aanpassingsvermogen van de hersenen en de neuroplasticiteit
= zelfs na een hersenletsel reageren onze hersenen nog steeds op
informatie uit de omgeving waardoor ze nog steeds onderhevig is
aan alles soorten veranderingen
(bv. zenuwcellen die niet meer werkte die door plasticiteit opeens
terug beginnen te werken)
3
, Cellulaire neuroanatomie
Zenuwweefsel = vormt een communicatienetwerk in het lichaam, op die manier
wordt informatie van binnen = intern of buiten = extern het lichaam verzameld
en wordt na integratie en verwerking doorgestuurd naar de spieren en de klieren
= effectoren
o De morfologische eenheid bestaat uit 2 soorten cellen:
Neuronen – zenuwcellen = prikkelbare cellen die
verantwoordelijk zijn voor het opvangen en doorsturen van
prikkels naar de hersenen, het ordenen en interpreteren van
al deze informatie en het voorbereiden voor het uitsturen van
instructie naar de organen, spieren en klieren
Neuroglia – steuncellen = niet-prikkelbare cellen die
verantwoordelijk zijn voor het helpen van de neuronen bij het
uitoefenen van hun
informatieverwerkingstaak
Neuronen
o Celstructuur
Cellichaam – soma
Onderdelen
o Celkern –
nucleus = zorgt
voor de opslag
van de
genetische
informatie betreffende de bouw en de werking
van het hele organisme
o Cytoplasma = een waterige oplossing waarin
zich een diversiteit van enkelvoudige moleculen
en meer complexe organellen bevinden waar
zich de fysische en chemische activiteiten in de
cel afspelen
Bevat verschillende soorten stoffen
Organische
Anorganische
De organellen zijn omringd door het
plasmamembraan en bevatten specifieke
enzymen met elk een bepaalde functie
(deze verschillende soorten moeten we niet
kennen)
o Nissl substantie = wordt vaak gebruikt om
neuronen te identificeren dmv de Nissl-kleuring
Functie
o Cel metabolisme = belangrijk voor het overleven
van de cel – energieproductie en aanmaak vaan
stoffen die nodig zijn voor de cel overdracht
o Informatieverwerking = het cellichaam is
verantwoordelijk voor het ontvangen van
4
Conceptueel neurowetenschappelijk kader
De hersenen zijn onderdeel van het zenuwstelsel om ons zo alert te
reageren op prikkels
o Zorgt dat er veranderingen plaatsvinden in ons lichaam
o Is ook een informatie-verwerkend systeem MAAR heeft wel zijn
beperkingen
Neuronen - zenuwcellen = zijn de bouwstenen van onze hersenen die worden
omringd door steuncellen
o Steuncellen = deze zorgen voor de bescherming en ondersteuning
van de neuronen
Elk organisme heeft een bepaalde verschijningsvorm = fenotype dit
hangt af van de genetische opmaak = genotype – endogenotype –
endogeen EN van de omgeving = exofenotype – exogeen
Endogene processen = alles wat binnen de hersenen gebeurt
Exogene processen = alle elementen die te maken hebben met de omgeving
De tijd = daarmee bedoelen we dat het brein constant onderhevig is aan
veranderingen van moment tot moment
De reactie van neuronen komt enerzijds door de opbouw maar anderzijds
ook door de beïnvloeding van tijd en omgeving
Fenotypisch kan een organisme opgedeeld worden in verschillende
componenten
o Eiwitten
o Cellen
o Weefsels
o Organen
o Orgaanstelsels
Deze worden opgebouwd volgens een systeem van
‘toenemende complexiteit’ = systeem-biologisch beschrijven
met betrekking tot het zenuwstelsel:
Zenuwcel (biologische realiteit) = de hele moleculaire
opbouw deze vormen samen neurale circuits
(biologische realiteit) maken deel uit van ons
orgaansysteem (fysische
realiteit) deze neurale circuits
komen veel voor in onze
hersenen (fysische realiteit)
door onze hersenfuncties uiten
wij bepaald gedrag (psychische
realiteit) = de motoriek –
cognitie en emotie van je gedrag
hierdoor kunnen wij bepaalde
activiteiten uitvoeren om op
die manier te participeren aan de samenleving
1
, (sociaal-maatschappelijke realiteit) = bio-psychosociaal
model is een hiërarchisch continuüm dmv evolutie
waarbij de mens zich heeft aangepast aan zijn
omgeving door deze adaptatie worden wij steeds
flexibeler om ons aan te passen
Soorten tijdsafhankelijke veranderingen
o Fylogenese = verandering over generaties heen
o Ontogenese = verandering tijdens de individuele levensloop
o Plasticiteit = verandering van moment tot moment
Neurale circuits = zorgen ervoor dat informatie uit de omgeving steeds verder
wordt verwerkt zodat de mens op die manier flexibel kan reageren op zijn
omgeving
De bouw – structuur en de werking – functie van het ZS zijn met elkaar
verbonden
o Neuroanatomie = de wetenschap die zich richt op de structuur en
de organisatie van het zenuwstelsel
o Neurofysiologie = de wetenschap die zich bezighoudt met het
bestuderen van het functioneren of de werking van alle onderdelen
van het ZS
o Neuropathologie = de wetenschap die kijkt naar de veranderingen
van vormen en functies die zijn ontstaan door bepaalde
ziekteprocessen in het ZS
Systeem-biologisch gaat het verder dan enkel de structuur en
de werking maar wordt er ook gekeken naar de dynamische
interacties
Het bio-psychosociaal kader voor het begrijpen van aandoeningen aan het
ZS
o Er kunnen 2 soorten problemen zijn
Aangeboren
Geleidelijk of plots beschadigd raken
o Gevolgen van een aandoening onderzoeken en hoe we deze kunnen
linken aan het model
Is de oorzaak intern of extern
Intern = dan ligt de oorzaak van het ziekteproces bij de
persoon zelf
(bv. hersenbloeding, tumor, herseninfarct…)
Extern = dan ligt de oorzaak van het ziekteproces
buiten het individu
(bv. traumatisch hersenletsel dmv een ongeval,
bijwerkingen van medicatie…)
Niveau van de stoornis
Cellulaire stoornissen = stoornis in de structuur en/of
het functioneren van de zenuwcellen
Stoornissen in de neurale circuits = structurele
beschadiging van de hersenen of het functioneren van
de hersenen en zijn neurale circuits
o Aard en de ernst zijn afhankelijk van de plaats en
grootte van de beschadiging
2
, o Deze worden vastgesteld via soorten
beeldvormingstechnieken
Stoornissen in de gedragsfuncties = directe gevolgen
van een hersenletsel op het ZS en het gedrag
o Worden vastgesteld adhv nauwkeurige
observaties en gedragstesten
Beperkingen in het uitvoeren van activiteiten = iedere
vermindering of afwezigheid van de mogelijkheid tot
een voor de mens normale activiteit in het dagelijks
functioneren
Problemen met de maatschappelijke participatie = een
nadelige positie van een persoon als gevolg van een
stoornis of beperking in vergelijking van een ‘normaal’
persoon gezien de leeftijd, geslacht en achtergrond
!!! zolang dat er geen testen worden uitgevoerd zit je op activiteitsniveau en niet
op gedragsniveau !!!
Interne of externe modulerende factoren
Interne = zijn voornamelijk de persoonlijkheids- en
motivationele factoren
(bv. interesses, faalangst, coping stijl…)
Externe = worden bepaald door de sociale en
pedagogische factoren
(bv. opvoedingsstijl, gezinsstructuur…)
Factor tijd speelt ook een zeer grote rol = eenzelfde
hersenletsel kan een verschillend effect en verloop hebben
naargelang het moment waarop de beschadiging in de
levensloop plaatsvindt
o Het aanpassingsvermogen van de hersenen en de neuroplasticiteit
= zelfs na een hersenletsel reageren onze hersenen nog steeds op
informatie uit de omgeving waardoor ze nog steeds onderhevig is
aan alles soorten veranderingen
(bv. zenuwcellen die niet meer werkte die door plasticiteit opeens
terug beginnen te werken)
3
, Cellulaire neuroanatomie
Zenuwweefsel = vormt een communicatienetwerk in het lichaam, op die manier
wordt informatie van binnen = intern of buiten = extern het lichaam verzameld
en wordt na integratie en verwerking doorgestuurd naar de spieren en de klieren
= effectoren
o De morfologische eenheid bestaat uit 2 soorten cellen:
Neuronen – zenuwcellen = prikkelbare cellen die
verantwoordelijk zijn voor het opvangen en doorsturen van
prikkels naar de hersenen, het ordenen en interpreteren van
al deze informatie en het voorbereiden voor het uitsturen van
instructie naar de organen, spieren en klieren
Neuroglia – steuncellen = niet-prikkelbare cellen die
verantwoordelijk zijn voor het helpen van de neuronen bij het
uitoefenen van hun
informatieverwerkingstaak
Neuronen
o Celstructuur
Cellichaam – soma
Onderdelen
o Celkern –
nucleus = zorgt
voor de opslag
van de
genetische
informatie betreffende de bouw en de werking
van het hele organisme
o Cytoplasma = een waterige oplossing waarin
zich een diversiteit van enkelvoudige moleculen
en meer complexe organellen bevinden waar
zich de fysische en chemische activiteiten in de
cel afspelen
Bevat verschillende soorten stoffen
Organische
Anorganische
De organellen zijn omringd door het
plasmamembraan en bevatten specifieke
enzymen met elk een bepaalde functie
(deze verschillende soorten moeten we niet
kennen)
o Nissl substantie = wordt vaak gebruikt om
neuronen te identificeren dmv de Nissl-kleuring
Functie
o Cel metabolisme = belangrijk voor het overleven
van de cel – energieproductie en aanmaak vaan
stoffen die nodig zijn voor de cel overdracht
o Informatieverwerking = het cellichaam is
verantwoordelijk voor het ontvangen van
4
