Voorbeeldvragen FSW Examen
ZELFGEMAAKTE VOORBEELDVRAGEN
OPEN VRAGEN
Wat wordt bedoeld met forensisch sociaal werk? Geef ook de drie doelgroepen van
FSW.
Forensisch sociaal werk is het domein waarin (straf)recht en sociaal werk elkaar raken.
Sociaal werk binnen het forensisch veld.
Het richt zich op mensen die rechtstreeks of onrechtstreeks met justitie in aanraking
komen.
De drie doelgroepen zijn: daders, slachtoffers en de naastbestaanden van dader en/of
slachtoffer. Deze groepen noemen we samen de justitiabelen.
Waarom spreekt men binnen FSW over "(straf)recht" en niet uitsluitend over
strafrecht?
Omdat STRAFrecht voornamelijk over daders gaan, en we in het sociaal werk ook de
doelgroepen van slachtoffers en naastbestaanden benaderen.
Omdat FSW zich niet alleen bezighoudt met strafrechtelijke procedures, maar ook met
andere juridische domeinen die invloed hebben op cliënten, zoals familierecht,
jeugdrecht en burgerlijk recht.
Leg uit waarom FSW niet neutraal is.
Zowel het strafrecht als het sociaal werk (FSW) zijn niet neutraal omdat ze beide
beïnvloed zijn door de politieke, sociaal-economische, historische en
maatschappelijke context.
Beschrijf het spanningsveld tussen sociaal werk en justitie.
Sociaal werk werkt binnen de context van strafrecht. Er zijn dus al krijtlijnen bepaald en
er is hierdoor geen neutrale ruimte.
Het speelveld is steeds in conceptuele ontwikkeling (want wat strafbaar is, en wat
prioriteit krijgt, ... is maatschappelijk steeds in verandering (denk aan alcohol in het
verkeerd, seksueel geweld en IFG, ...).
1
,Voorbeeldvragen FSW Examen
Individuele benaderingen vanuit het strafrecht versus de structurele benaderingen en
interventies vanuit het sociaal werk (botsende doelen).
De sociaal werker bevindt zich daardoor tussen helpen en controleren.
Welke doelstellingen heeft het strafrecht?
- Individuele benadering vanuit strafrecht
- Veiligheid, orde, handhaving, controle
- Stelt grenzen! --> normerende functie: grens overtreden, is een straf/sanctie
krijgen
- Niet neutraal: regels worden bepaald door de heersende rechtsorde en is
verbonden aan sociaal-economische context
Welke doelstellingen heeft sociaal werk?
- Structurele bandering en interventies vanuit het sociaal werk
- Sociale rechtvaardigheid, mensrechten, respect voor diversiteit, empowerment,
collectieve verantwoordelijkheid (definitie SW)
- Bevorderen van welzijn! (doel) --> maar tegelijk ook meer controlerende functie
- Niet neutraal: verbonden met historische en maatschapepelijke context
Leg het verschil uit tussen een individuele benadering vanuit het strafrecht en een
structurele benadering vanuit sociaal werk.
Een individuele benadering zoekt de oorzaak van criminaliteit bij de persoon zelf
(strafrecht) (individueel schuldmodel). Een structurele benadering kijkt naar
maatschappelijke factoren en systeem (sociaal werk).
Strafrecht: men heeft de regels overtreden dus men krijgt een sanctie (fout en
consequentie)
Maar SW kijkt verder: structureel probleem? Visering van bepaalde groepen? Regels
aanpassen? Slachtoffers? ...
Wat wordt bedoeld met discretionaire ruimte?
Je hebt als sociaal werker een discretionaire ruimte, en dat is de professionele ruimte
die je als hulpverlener hebt binnen jouw mandaat binnen je tewerkgestelde organisatie
en binnen wettelijke kaders om zelf beslissingen te kunnen nemen en afwegen.
2
, Voorbeeldvragen FSW Examen
Leg uit waarom de zaak-Dutroux een belangrijke impact heeft gehad op het
strafrecht en FSW.
De zaak leidde tot grote maatschappelijke verontwaardiging (Witte Mars) en zorgde voor
hervormingen binnen politie, justitie en slachtofferrechten. Ook de strafuitvoering werd
hervormd (strafuitvoeringsrechtbank bevoegd).1991?
Welke drie principes vormen de basis van het klassiek strafrecht? Licht ze toe.
1) legaliteit: straffen moeten op voorhand in de wet staan (geen misdrijf zonder wet,
geen straf zonder wet)
2) proportionaliteit: straf moet in verhouding zijn met de ernst en uitvoering van het
misdrijf (straftoemeting)
3) subsidiariteit: strafrecht als laatste middel (ultimum remedium), als de rest faalt
Leg het rationele mensbeeld van het klassiek strafrecht uit.
Binnen het klassiek strafrecht heerst er het idee van een rationeel mensbeeld. Dit wilt
zeggen dat de dader de wet zou hebben gebroken uit vrije wil, en hier een bewuste
keuze (kosten-baten afweging) in heeft gemaakt. Men breekt het ‘sociaal contract’
(Er is geen straf zonder schuld --> wie over geen vrije wil beschikt geeft geen schuld)
= mensen worden gezien als vrije en rationele wezens die bewust keuzes maken.
Daarom zijn ze verantwoordelijk voor hun gedrag.
Welke invloed heeft het klassiek strafrecht vandaag nog?
Veel van de ideeën van het klassiek strafrecht zijn opgenomen in ons strafrecht (wet).
Franse Code Pénal is nog steeds de basis van ons Belgisch Strafwetboek.
Leg het verschil uit tussen het klassiek strafrecht en het positivisme.
Het klassiek strafrecht focust op de daad en vrije wil. Positivisme focust op de dader en
de factoren die criminaliteit beïnvloeden.
Het klassiek strafrecht vertrekt vanuit een rationeel mensbeeld: individuele schuld en
verantwoordelijkheid. Terwijl het positivisme vanuit een nieuw mensbeeld vertrekt: de
gedetermineerde mens, die bepaald wordt door een aantal interne of externe oorzaken
tot deliquentie.
Focus op misdrijf (klassiek) vs focus op persoonlijkheid van de dader (sociale
gevaarlijkheid) (positivisme)
3
ZELFGEMAAKTE VOORBEELDVRAGEN
OPEN VRAGEN
Wat wordt bedoeld met forensisch sociaal werk? Geef ook de drie doelgroepen van
FSW.
Forensisch sociaal werk is het domein waarin (straf)recht en sociaal werk elkaar raken.
Sociaal werk binnen het forensisch veld.
Het richt zich op mensen die rechtstreeks of onrechtstreeks met justitie in aanraking
komen.
De drie doelgroepen zijn: daders, slachtoffers en de naastbestaanden van dader en/of
slachtoffer. Deze groepen noemen we samen de justitiabelen.
Waarom spreekt men binnen FSW over "(straf)recht" en niet uitsluitend over
strafrecht?
Omdat STRAFrecht voornamelijk over daders gaan, en we in het sociaal werk ook de
doelgroepen van slachtoffers en naastbestaanden benaderen.
Omdat FSW zich niet alleen bezighoudt met strafrechtelijke procedures, maar ook met
andere juridische domeinen die invloed hebben op cliënten, zoals familierecht,
jeugdrecht en burgerlijk recht.
Leg uit waarom FSW niet neutraal is.
Zowel het strafrecht als het sociaal werk (FSW) zijn niet neutraal omdat ze beide
beïnvloed zijn door de politieke, sociaal-economische, historische en
maatschappelijke context.
Beschrijf het spanningsveld tussen sociaal werk en justitie.
Sociaal werk werkt binnen de context van strafrecht. Er zijn dus al krijtlijnen bepaald en
er is hierdoor geen neutrale ruimte.
Het speelveld is steeds in conceptuele ontwikkeling (want wat strafbaar is, en wat
prioriteit krijgt, ... is maatschappelijk steeds in verandering (denk aan alcohol in het
verkeerd, seksueel geweld en IFG, ...).
1
,Voorbeeldvragen FSW Examen
Individuele benaderingen vanuit het strafrecht versus de structurele benaderingen en
interventies vanuit het sociaal werk (botsende doelen).
De sociaal werker bevindt zich daardoor tussen helpen en controleren.
Welke doelstellingen heeft het strafrecht?
- Individuele benadering vanuit strafrecht
- Veiligheid, orde, handhaving, controle
- Stelt grenzen! --> normerende functie: grens overtreden, is een straf/sanctie
krijgen
- Niet neutraal: regels worden bepaald door de heersende rechtsorde en is
verbonden aan sociaal-economische context
Welke doelstellingen heeft sociaal werk?
- Structurele bandering en interventies vanuit het sociaal werk
- Sociale rechtvaardigheid, mensrechten, respect voor diversiteit, empowerment,
collectieve verantwoordelijkheid (definitie SW)
- Bevorderen van welzijn! (doel) --> maar tegelijk ook meer controlerende functie
- Niet neutraal: verbonden met historische en maatschapepelijke context
Leg het verschil uit tussen een individuele benadering vanuit het strafrecht en een
structurele benadering vanuit sociaal werk.
Een individuele benadering zoekt de oorzaak van criminaliteit bij de persoon zelf
(strafrecht) (individueel schuldmodel). Een structurele benadering kijkt naar
maatschappelijke factoren en systeem (sociaal werk).
Strafrecht: men heeft de regels overtreden dus men krijgt een sanctie (fout en
consequentie)
Maar SW kijkt verder: structureel probleem? Visering van bepaalde groepen? Regels
aanpassen? Slachtoffers? ...
Wat wordt bedoeld met discretionaire ruimte?
Je hebt als sociaal werker een discretionaire ruimte, en dat is de professionele ruimte
die je als hulpverlener hebt binnen jouw mandaat binnen je tewerkgestelde organisatie
en binnen wettelijke kaders om zelf beslissingen te kunnen nemen en afwegen.
2
, Voorbeeldvragen FSW Examen
Leg uit waarom de zaak-Dutroux een belangrijke impact heeft gehad op het
strafrecht en FSW.
De zaak leidde tot grote maatschappelijke verontwaardiging (Witte Mars) en zorgde voor
hervormingen binnen politie, justitie en slachtofferrechten. Ook de strafuitvoering werd
hervormd (strafuitvoeringsrechtbank bevoegd).1991?
Welke drie principes vormen de basis van het klassiek strafrecht? Licht ze toe.
1) legaliteit: straffen moeten op voorhand in de wet staan (geen misdrijf zonder wet,
geen straf zonder wet)
2) proportionaliteit: straf moet in verhouding zijn met de ernst en uitvoering van het
misdrijf (straftoemeting)
3) subsidiariteit: strafrecht als laatste middel (ultimum remedium), als de rest faalt
Leg het rationele mensbeeld van het klassiek strafrecht uit.
Binnen het klassiek strafrecht heerst er het idee van een rationeel mensbeeld. Dit wilt
zeggen dat de dader de wet zou hebben gebroken uit vrije wil, en hier een bewuste
keuze (kosten-baten afweging) in heeft gemaakt. Men breekt het ‘sociaal contract’
(Er is geen straf zonder schuld --> wie over geen vrije wil beschikt geeft geen schuld)
= mensen worden gezien als vrije en rationele wezens die bewust keuzes maken.
Daarom zijn ze verantwoordelijk voor hun gedrag.
Welke invloed heeft het klassiek strafrecht vandaag nog?
Veel van de ideeën van het klassiek strafrecht zijn opgenomen in ons strafrecht (wet).
Franse Code Pénal is nog steeds de basis van ons Belgisch Strafwetboek.
Leg het verschil uit tussen het klassiek strafrecht en het positivisme.
Het klassiek strafrecht focust op de daad en vrije wil. Positivisme focust op de dader en
de factoren die criminaliteit beïnvloeden.
Het klassiek strafrecht vertrekt vanuit een rationeel mensbeeld: individuele schuld en
verantwoordelijkheid. Terwijl het positivisme vanuit een nieuw mensbeeld vertrekt: de
gedetermineerde mens, die bepaald wordt door een aantal interne of externe oorzaken
tot deliquentie.
Focus op misdrijf (klassiek) vs focus op persoonlijkheid van de dader (sociale
gevaarlijkheid) (positivisme)
3
