Samenvatting - Sociaal recht voor criminologen | KU Leuven | 2025/2026

SOCIAAL RECHT VOOR
CRIMINOLOGEN
SOCIAL WETGEVING VS. SOCIAAL RECHT

 Recht: geheel van regels die relaties en gedragingen in een samenleving
ordenen.
 Wetgeving: formele wetten uitgevaardigd door het parlement (niet de
regering). In materiële zin omvat dit alle regelgeving, ook
uitvoeringsbesluiten.

 Sociaal recht algemene definitie:
 = geheel van rechtsregels die het recht op arbeid en bestaanszekerheid
regelen.
 Omvat veel meer dan enkel formele wetten van het parlement.
 Bestaat uit twee grote takken:
o Arbeidsrecht
o Socialezekerheidsrecht

Omvat 2 rechtstakken:

1. Arbeidsrecht:
 Definitie en doel
o Regelt individuele en collectieve betrekkingen tussen werknemers
(wn) en werkgevers (wg).
o Doel: bescherming van de arbeid.
o Arbeidsovereenkomst: werknemer levert arbeid onder gezag van de
werkgever tegen loon (wilsovereenkomst).
o
 Beschermend karakter
o Dwingend recht (relatieve nietigheid):
 Minimumbepalingen (bv. 20 vakantiedagen) zijn bindend.
 Alleen de beschermde partij (werknemer) kan nietigheid
inroepen.
 Gunsterige afwijkingen (bv. 40 vakantiedagen) zijn toegestaan.
o Recht van openbare orde (absolute nietigheid): Iedereen met belang
kan nietigheid inroepen (bv. RSZ).

 Rol van sociale partners
o Vakbonden en werkgeversorganisaties zijn essentieel.
o Ze sluiten collectieve arbeidsovereenkomsten (CAO’s) en stellen
minimumvoorwaarden op.
o Algemeen verbindend verklaarde CAO’s gelden voor een hele
sector, ook voor niet-leden.



1

,  Voorbeeld horeca: recht op 25 vakantiedagen, ook voor
werknemers buiten vakbond/werkgeversorganisatie.
 Rechtbanken en hoven = volwaardige, autonome rechtscolleges
geïntegreerd in de rechterlijke macht
o Arbeidsrechtbank:
 Bevoegd voor zowel arbeids- als socialezekerheidsrecht.
 Samengesteld uit benoemd beroepsmagistraat + 2
lekenrechters (vakbondsvertegenwoordigers).
 Niet bevoegd! Inzake collectieve arbeidsgeschillen
o Vakbond kan werknemer vertegenwoordigen in procedures (bv.
ontslagrecht).

 3.5 Werknemersbegrip
o Criteria:
 Je krijgt loon.
 Je levert arbeid en bent beschikbaar voor de werkgever.
 Je staat onder gezag van de werkgever (onderscheid t.o.v.
zelfstandigen).
o Belangrijk voor toepassing arbeids- én socialezekerheidsrecht (bv.
schijnzelfstandigen, RSZ-bijdragen).

2. Sociaalzekerheidsrechts:
 Definitie en kenmerken
o Regelt individuele sociale prestaties, ie ertoe strekken de
levensstandaard van de betrokkene te handhaven, hem de middelen
tot een menswaardig bestaan te verschaffen o bepaalde bijzondere
kosten op te vangen(werkloosheid, ziekte…).
o Publiekrechtelijk karakter: overheid legt regels op, geen contracten
tussen individuen.
o Regels gaan in één richting: van overheid naar burger.
o Niet-verzaakbaar: je kan geen afstand doen van bescherming sociale
zekerheid.

 Voorbeelden
o Werkloosheidsuitkering, ziekteverzekering, pensioenen, kinderbijslag
(vroeger federaal, nu gemeenschappen).
o Arbeidsinspectie kan nietigheid inroepen (bv. zwartwerk).

 Beschermingsmechanisme
o Ontstaan in de 19e eeuw als reactie op uitbuiting en industrialisering
(Bismarck-pensioenstelsel).
o Elk land bepaalt zelf welke risico’s gesocialiseerd worden.

VERSCHILLEN TUSSEN BEIDEN:

Kenmerk Arbeidsrecht (privaatrecht) Socialezekerheidsrecht


2

, (publiekrecht)

Relaties Tussen werknemer en werkgever Tussen individu en overheid

Rechtsbro AO, CAO, arbeidsreglement, Wetgeving, normen zelfstandige
n wetgeving overheidsorganen

Karakter Bijzondere vorm van Door overheid opgelegd, eenzijdig
verbintenissenrecht (privaat)

Beschermi Relatieve nietigheid (werknemer Absolute bescherming, niet-
ng beschermd) verzaakbaar

Rechtban Arbeidsrechtbank Arbeidsrechtbank (zelfde
k rechtbank)




3

, ARBEIDSRECHT
INLEIDEND HOOFDSTUK

BEGRIP EN HISTORISCHE ONTWIKKELING

Arbeidsrecht = individuele en collectieve betrekkingen tussen werknemers en
werkgevers  bevat rechten en verplichtingen voor werknemers en werkgevers

 De zelfstandige arbeid valt buiten het werkveld van het arbeidsrecht want zij
staan niet onder gezag
 Bij de arbeidswet is ondergeschikt verband dus zeer belangrijk = als je gezag
hebt, heb je ook meteen het recht om leiding te geven en toezicht uit te oefenen

BRONNEN VAN HET ARBEIDSRECHT


NATIONALE BRONNEN VAN ARBEIDSRECHT
Belangrijkste bronnen

 Grondwet

 Wetten: formele wetten zijn de belangrijkste bron van het arbeidsrecht; hierin
staan de algemene beginselen.

 CAO’s, arbeidsovereenkomst en arbeidsreglement: het opmaken van een
arbeidsreglement in België is verplicht.

Definitie arbeidsrecht

 “Het recht dat van toepassing is op arbeidsprestaties geleverd in ondergeschikt
verband.”

 Bevat rechten en plichten voor werkgevers en werknemers.

 Enkel van toepassing op relaties met ondergeschiktheid; zelfstandige arbeid valt
hierbuiten.

o De persoon met gezag heeft het recht om leiding te geven en toezicht uit
te oefenen.

Beschermend en ordenend recht

 Beschermend recht: dwingend recht (soms openbare orde, bijna geen aanvullend
recht).

o Ter bescherming van de werknemer.




4