Samenvatting cursus + ppt's sociale psychologie

Sociale cognities
= niet alleen over denken over zichzelf en anderen, ook over hoe reflecteer ik over wat ik zelf denk en
over hoe ik denk dat anderen over mensen denken

= persoonlijke en sociale gegevens over mensen verzamelen, invoeren, verwerken en uitvoeren,
integreren, interpreteren, … . niet alleen over anderen (= sociale perceptie), maar ook over onszelf
(zelfperceptie)

Schema’s
= cognitieve structuur waarin eerder verworven kennis over een stimulus of concept is
gerepresenteerd
= structuur of samenvatting in ons hoofd, zelf gemaakt

Sociale cognitie steunt op (sociale) schema’s

Omschrijving

Sociale schema’s = wat we denken over onszelf en wat we denken dat anderen over ons denken
 sociale cognitie heeft invloed op ons zelfbeeld
 sociale context heeft invloed op ons handelen

Prototype = soort gemiddelde van specifieke groep mensen
= meest typische van een groep mensen
Bv: student  rond 20 jaar, gaat uit, is slim, …

Scripts = schema’s voor verloop van gebeurtenissen in bepaalde situaties
= opeenvolging van acties
Bv: online les  inloggen, in helft van les pauze, micro moet uit, …

! Gedrag conform aan script = nauwelijks informatief!
! Gedrag niet conform aan script = grotere diagnostische waarde of meer info!
 iedereen heeft script over bepaalde gebeurtenis, volgt script, ander kan niet gedrag zien omdat je
handelt zoals script wilt

Kenmerken

 Gestalt = geheel is meer als de som van de delen = totaalbeeld

 Theory-driven = komt vanuit theorie
Top-down = komt vanuit hersenen, handig als we op zoek zijn naar patronen in onze omgeving
 schema maken van wat we meemaken = sociaal schema

 Bottom-up of data-driven processing = vertrekken vanuit ruwe feiten
 zonder vooroordelen denken, daarmee schema maken

 Zodra schema’s geactiveerd zijn  sturen persoonsperceptie
= vooral aandacht voor wat past binnen geactiveerd schema
Vb: net les gehad over kenmerken van ruzie maken, daarna ga je bij je vriendin en zal je daar
kenmerken van herkennen (is niet altijd zo)

, Schema’s beïnvloeden herinnering  wat we ons kunnen herinneren wordt ook beïnvloedt door
ons denken
Exp: 2 groepen kregen verhaal te horen over vrouw. Ene groep moest oordelen als vrouw als
bibliothecaris kon werken, andere als huismakelaar (=sociaal schema). Groep van bibliothecaris
kon zicht alle introverte kenmerken herinneren, groep van huismakelaar alle extraverte
kenmerken

 Schema’s zijn prescriptief = bieden beeld van hoe iets kan/moet zijn en stuurt gedrag
 wat daarvan afwijkt, wordt negatief beoordeeld
 attributies zoeken om schema in stand te houden (verklaringen voor gedrag)
o Need for cognition = nood om na te denken, op zoek naar info die niet past binnen schema
o Need for certainty = zekerheid, vasthouden aan schema die ze hebben, niet afwijken

 Toegankelijkheid van schema bepaald door 2 factoren
o Hoe vaak opgeroepen = schema sneller actief als vaak gebruikt
o Hoe toegankelijker het is/wordt

 Schema zorgt ervoor dat info makkelijk en vlug verwerkt wordt
 zo ruimte vrij voor andere gedachten
Exp: Personen kregen 2 taken (toets over Indonesië en persoon beoordelen). Ene groep
moesten 2 taken doen zonder schema (kregen geen info), andere wisten dat persoon skinhead
was (schema)  groep met schema scoorde beter op toets dan andere, ze konden info beter
verwerken

Configureren
Schema’s door bepaalde stimuli geactiveerd en vertonen coherente samenhang
 effecten zijn soms niet juist en kan zorgen voor vertekening, klopt niet met werkelijkheid

Opvallende kenmerken

= hoe meer opvalt, gemakkelijker schema geactiveerd (naam, geslacht, huidskleur)
 wordt bepaald door context (vrouw met kind  moederschema)

Primacy eff ect

= eerste informatie die wij over iets/iemand krijgen, beïnvloedt globale oordeel meer dan info daarna
 je kan maar 1 keer eerste indruk maken  vooral door lichaamstaal
 je kan je ertegen wapenen door voldoende gemotiveerd en alert te blijven

Experiment van Asch:

 Intelligent, ijverig, kritisch, koppig, jaloers  positief
 Jaloers, koppig, kritisch, ijverig, intelligent  negatief

Verklaringen:

 Aan later verkregen info, besteed je minder aandacht
 Latere info geïnterpreteerd in licht van vroegere info
 Behoefte aan afsluiten, zodra men ongeveer beeld heeft
 aandacht verzwakt naarmate meer info

Confi gurati emodel

,= Asch

Persoonsbeeld = Gestalt
 over persoon een intern consistent beeld van die persoon als geheel vormen
 betekenis van element wordt mee bepaald door betekenis die men aan andere elementen geeft
en omgekeerd
 beeld kan bepaald worden door enkele dominante eigenschappen

Experiment:
Lijst van kenmerken, lijst met woord ‘warm’ of ‘koud’. Proefpersonen die ‘warm’ kregen, zagen
persoon als positief en proefpersonen met ‘koud’, zagen meer negatief. Hoewel de woorden in de 2
lijsten hetzelfde zijn  ‘warm’ en ‘koud’ zijn centrale kenmerken/dominante eigenschappen in
persoonsperceptie

Impliciete persoonlijkheid

= 1 karaktertrek volstaat om volledige persoonlijkheid aan te vullen
= neiging om van iemand compleet persoonlijkheidsprofiel uit te werken obv intuïtieve
veronderstellingen
= beeld van persoon vervolledigen door informatie/conclusies toe te voegen
Vb: sociaal iemand is altijd ook avontuurlijk en chaotisch, zal nooit netjes zijn

 Halo-effect = alleen positieve eigenschappen samen zetten
 Horn-effect = omgekeerd van Halo = alle negatieve eigenschappen samen zetten
 negativiteitseffect
 Astrologie = horoscoop theorieën, niet wetenschappelijk onderbouwt
 watermannen zijn altijd aardig, dus ook sociaal
 Barnum effect/forer-effect = neiging om vage & algemeen geldende uitspraken over persoon te
accepteren als rake en typerende omschrijving. Zonder te realiseren dat diezelfde omschrijving
voor bijna iedereen opgaat

Persoonsperceptie
= uiterlijke kenmerken en gedragingen spelen rol bij indruksvorming
 non-verbaal gedrag meer invloed dan verbaal

Uiterlijke factoren rol bij 1e ontmoetingen:

 Weinig andere info beschikbaar
 Opvallende kenmerken
 Babyface = lief en vriendelijk
 Controle over kleding en haar
 Emoties
 Context  kinderen aanschouwen glimlach van vrouw als vriendelijk, van man als serieus
 Aanraking  primaire vorm van non-verbaal gedrag, drukt genegenheid, zorg en seksuele
interesse uit, ook uiting van dominantie en controle
 Gedrag

Priming
= schema recent gebruikt  gemakkelijk geactiveerd, vooral als
- nieuwe situatie ambigu is (dubbelzinnig)

, - enige gelijkenis vertoont met vorige
= manifestatie van impliciete/niet-declaratieve geheugen (onbewust)

Onderzoeksresultaten?

 Chinese vrouw: stereotype vrouw of chinees werd geactiveerd
 als men Chinese vrouw laat zijn, zal stereotype geactiveerd worden van schema
 Geel & banaan: ‘geel’ zal sneller aanzetten tot herkennen van ‘banaan’
 Trager lopen na woorden ‘rimpelig, rollator en grijs’

2 vormen van priming:

 Semantische priming (=betekenis)
= invloed van conceptuele eigenschappen van woord
= recent schema heeft te maken met hetzelfde concept
Vb: ervoor schema ‘peer’, dus sneller reageren op ‘appel’ dan ‘stoel’
 Repetitiepriming
= voorafgaande presentatie van prikkel zal manier beïnvloeden waarop persoon zal reageren als
prikkel opnieuw aangeboden wordt
= herhaling van bepaald schema
 doet minder beroep op neutrale activiteit in corticale hersengebieden
Vb: sneller letterreeksen herkennen die meermaals getoond werden

Referenti e-index

= referentie of suggestie bepaalt verdere interpretatie en uitkomst

Experiment:
2 vragen gesteld aan proefpersonen: “was Ghandi ouder of jonger dan 144 toen hij stierf?” en “Hoe
oud was Ghandi toen hij stierf?”
 iedereen schatte meer als 100 bij de 2 e vraag, doordat er in de 1e vraag een hoog cijfer staat




Cognitieve dissonantie
= tegengestelde cognities/attitudes/gedragingen wekken psychologische spanning op die men wil
reduceren

Reduceren/verminderen door: