Arbeids- en Organisatiepsychologie
Hoorcollege 1: Inleiding tot de arbeids- en organisatiepsychologie
1. Planning en opbouw lessen
2. Evaluatie onderdelen
3. Wat is arbeids- en organisatiepsychologie?
4. De A&O psychologisch consulent in het werkveld
5. Arbeids- en organisatiepsychologie en het biopsychosociaal model
1.1.inleiding
“had je 10 miljoen, wat zou jij dan doen”?
Werk= belangrijk levensdomein
• Bepaalt hoe we ons voelen
• Heeft impact op hoe we ons leven invullen
• Beïnvloedt de levenskwaliteit (fysiek vlak en geestelijk vlak)
• Kan beschermende en risicofactoren bieden
Stel dat je 10 miljoen had, zou je dan blijven werken als het financieel niet echt nodig is?
Belangrijk als psychologisch consulent om inzicht te hebben in hoe belangrijk het is voor
ons om te gaan werken
Wat is A&O Psychologie?
Wetenschap van arbeids- en organisatiepsychologie= focust zich op het levensdomein van
werk in relatie tot mens en organisatie
→het betreft de psychologische studie van de werkende mens, binnen de context van
een ruimere organisatie waarin deze werkt
Doel: optimaliseren van wederzijdse betrokkenheid tussen mens en organisatie
Grondlegger: Kurt Lewin: grondlegger van de eerste organisatieontwikkeling
Omschreef psychologie= als de studie menselijk gedrag en beleving, die ontstaat vanuit de
interactie tussen twee polen: het individu en de omgeving/situatie.
❖ Het individu betreft binnen de arbeidsen organisatiepsychologie de werkende mens
❖ De situatie betreft de arbeidssituatie & context waarin de arbeid wordt geleverd, nl de
organisatie.
.
,Werkcontext reikt verder dan enkel fysieke organisatie. Waarom mensen zich op een bepaalde
manier gedragen op het werk, ligt vaak buiten de werkcontext.
Gedrag op het werk wordt vaak beïnvloed door factoren buiten de werkcontext:
• Gezinssituaties (mantelzorg, relatiebreuk)
• Psychische kwetsbaarheid
• Culturele achtergrond kan ervoor zorgen dat iemand zich anders gedraagt op de werkvloer
• Afhankelijk van je cultuur heb je andere persoonlijke waarden en normen
Culturele verschillen op de werkvloer
Dit artikel illustreert hoe culturen kunnen verschillen op de werkvloer en hoe dit kan leiden tot
spanning en conflict
→andere normen en waarden door culturele achtergrond leidt tot spanning op de werkvloer
(verschil in Nederlandse en ammerikaanse werkcultuur namelijk stipt om 17 u naar huis gaan)
Arbeidspsychologie vs Organisatiepsychologie
Arbeidspsychologie= focus op het individu in een werkcontext (microniveau)
o Vb. Hoe ervaren mensen werk?
Organisatiepsychologie= focus op het bredere systemische en organisatorische niveau
(mesoniveau)
o Vb. Hoe functioneren groepen en organisaties?
1.1.1.Arbeidspsychologie
Arbeidspychologie= focus op het individu in de werkcontext (microniveau)
Arbeidspyschologie= onderzoekt hoe mensen werk/arbeid ervaren en hoe dit het functioneren
op de werkvloer en de gezondheid beïnvloedt
Arbeidspsychologie omvat: de psychologische studie van werkactiviteiten, de studie van
gedrag, motieven, gedachten en emoties
Focust zich op de kenmerken van: het werk, het individu en de wederzijdse invloed op elkaar
,De vijf A's van Arbeidspsychologie
1. Arbeidsomstandigheden: Hoe veilig kan iemand werken? Het gaat om de materiële
omgeving waarin het werk wordt verricht, zoals de inrichting van de arbeidsplaatsen, de
arbeidsmiddelen, het lawaai, de verlichting, de gebruikte stoffen en de werkhoudingen.
2. Arbeidsinhoud: Hier wordt de focus gelegd op onder meer de complexiteit van de taken
alsook de variatie, de emotionele, psychische of lichamelijke belasting en de duidelijkheid
van de taken.
3. Arbeidsorganisatie: De structuur van de organisatie (horizontaal en verticaal), de
taakverdeling, de werkprocedures, de beheersinstrumenten, de managementstijl en het
algemeen beleid dat in de organisatie wordt gevoerd.
4. Arbeidsverhoudingen: Ze omvatten de interpersoonlijke relaties op het werk, zowel intern
(tussen werknemers, met de directe leidinggevende, met de hiërarchische lijn, …) als met
derden, de mogelijkheden tot contact, de communicatie, … Ook de kwaliteit van de relaties
(samenwerking, integratie, …) valt hieronder.
5. Arbeidsvoorwaarden: dit heeft betrekking tot alles wat te maken heeft met de modaliteiten
van de uitvoering van het werk, zoals de aard van de overeenkomst en het type werkrooster
(nachtarbeid, werken in ploegen, atypische uren …), de opleidingsmogelijkheden, het
loopbaanbeheer en de evaluatieprocedures.
Voorbeelden:
Arbeidspsychologie en gezondheidspsychologie
Wilmar Schaufeli (2020) benoemt naast arbeidspyschologie ook de gezondheidspyschologie
• Recente tak binnen psychologie die invloed van arbeid op gezondheid centraal stelt.
• Focus op zowel negatieve aspecten (stress, burn-out) als positieve aspecten (vergroten
van effectiviteit van het werk, welzijn, motivatie, prestatie).
• Werk kan je ziek maken maar het kan je ook beter maken en zorgen voor ontplooiing
Rol van Psychologisch Consulent binnen de arbeidspsychologie
Ondersteuning in welbevinden op het werk:
• Ondersteunen van mensen die zich niet goed voelen op het werk: stress, moeilijke
work-life balance, slechte time-management
• Preventie: versterken van het welzijn: preventief en proactief inzetten op het welzijn
van medewerkers in jouw organisatie, Pro-actief inzetten op welzijnsbeleid en verbinding
, 1.1.2. De organisatiepsychologie
Focus op het systemisch niveau binnen de organisatie (mesoniveau)
Organisatiepsychologie= is de wetenschappelijke studie van menselijk gedrag in een
organisatiecontext
• Hoe functioneren groepen en organisaties
• Individueel gedrag en groepsgedrag worden bestudeerd om zo beter begrip te krijgen en
betere interventies uit te voeren
• Gedrag van mensen wordt niet gerelateerd aan de arbeid of de taken die ze uitoefenen
maar aan de contouren van de organisatie
Hoe draagt het individuele gedrag alsook groepsgedrag bij tot het (al dan niet) bereiken van
de organisatiedoelstellingen?
Leiderschap in Organisaties
Leidinggevenden= belangrijke schakel tussen werknemers, teams en de organisatie zelf waarin
het management de doelen worden bepaald
• Impact op werknemerservaring.
Wat maakt een Organisatie?
Wat bepaalt of een systeem zich een organisatie kan noemen?
Vier aspecten die kunnen bepalen of we kunnen spreken van een organisatie:
1. Mensen: een organisatie bestaat uit twee of meer mensen die op een bewuste manier
samengebracht zijn en in interactie gaan met elkaar om vervolgens bepaalde doelstellingen
te realiseren
2. Doelstelling: De doelstelling van een organisatie wordt vaak vastgelegd in een missie. Wat
streven we na als organisatie?
3. Structuur: Een structuur geeft een kader aan hoe het werk wordt verdeeld onder de leden
van de organisatie. Hoe zullen ze moeten samenwerken? Welke autonomie zullen ze krijgen?
4. Continuïteit: Een organisatie kan alleen maar overleven als het streeft naar continuïteit en
gericht is op de toekomst. Als organisaties niet kunnen groeien en ontwikkelen zullen ze
moeilijk kunnen blijven bestaan.
→ Een organisatie bestaat uit bewuste samenwerking tussen mensen met specifieke doelen en
structuur.
Hoorcollege 1: Inleiding tot de arbeids- en organisatiepsychologie
1. Planning en opbouw lessen
2. Evaluatie onderdelen
3. Wat is arbeids- en organisatiepsychologie?
4. De A&O psychologisch consulent in het werkveld
5. Arbeids- en organisatiepsychologie en het biopsychosociaal model
1.1.inleiding
“had je 10 miljoen, wat zou jij dan doen”?
Werk= belangrijk levensdomein
• Bepaalt hoe we ons voelen
• Heeft impact op hoe we ons leven invullen
• Beïnvloedt de levenskwaliteit (fysiek vlak en geestelijk vlak)
• Kan beschermende en risicofactoren bieden
Stel dat je 10 miljoen had, zou je dan blijven werken als het financieel niet echt nodig is?
Belangrijk als psychologisch consulent om inzicht te hebben in hoe belangrijk het is voor
ons om te gaan werken
Wat is A&O Psychologie?
Wetenschap van arbeids- en organisatiepsychologie= focust zich op het levensdomein van
werk in relatie tot mens en organisatie
→het betreft de psychologische studie van de werkende mens, binnen de context van
een ruimere organisatie waarin deze werkt
Doel: optimaliseren van wederzijdse betrokkenheid tussen mens en organisatie
Grondlegger: Kurt Lewin: grondlegger van de eerste organisatieontwikkeling
Omschreef psychologie= als de studie menselijk gedrag en beleving, die ontstaat vanuit de
interactie tussen twee polen: het individu en de omgeving/situatie.
❖ Het individu betreft binnen de arbeidsen organisatiepsychologie de werkende mens
❖ De situatie betreft de arbeidssituatie & context waarin de arbeid wordt geleverd, nl de
organisatie.
.
,Werkcontext reikt verder dan enkel fysieke organisatie. Waarom mensen zich op een bepaalde
manier gedragen op het werk, ligt vaak buiten de werkcontext.
Gedrag op het werk wordt vaak beïnvloed door factoren buiten de werkcontext:
• Gezinssituaties (mantelzorg, relatiebreuk)
• Psychische kwetsbaarheid
• Culturele achtergrond kan ervoor zorgen dat iemand zich anders gedraagt op de werkvloer
• Afhankelijk van je cultuur heb je andere persoonlijke waarden en normen
Culturele verschillen op de werkvloer
Dit artikel illustreert hoe culturen kunnen verschillen op de werkvloer en hoe dit kan leiden tot
spanning en conflict
→andere normen en waarden door culturele achtergrond leidt tot spanning op de werkvloer
(verschil in Nederlandse en ammerikaanse werkcultuur namelijk stipt om 17 u naar huis gaan)
Arbeidspsychologie vs Organisatiepsychologie
Arbeidspsychologie= focus op het individu in een werkcontext (microniveau)
o Vb. Hoe ervaren mensen werk?
Organisatiepsychologie= focus op het bredere systemische en organisatorische niveau
(mesoniveau)
o Vb. Hoe functioneren groepen en organisaties?
1.1.1.Arbeidspsychologie
Arbeidspychologie= focus op het individu in de werkcontext (microniveau)
Arbeidspyschologie= onderzoekt hoe mensen werk/arbeid ervaren en hoe dit het functioneren
op de werkvloer en de gezondheid beïnvloedt
Arbeidspsychologie omvat: de psychologische studie van werkactiviteiten, de studie van
gedrag, motieven, gedachten en emoties
Focust zich op de kenmerken van: het werk, het individu en de wederzijdse invloed op elkaar
,De vijf A's van Arbeidspsychologie
1. Arbeidsomstandigheden: Hoe veilig kan iemand werken? Het gaat om de materiële
omgeving waarin het werk wordt verricht, zoals de inrichting van de arbeidsplaatsen, de
arbeidsmiddelen, het lawaai, de verlichting, de gebruikte stoffen en de werkhoudingen.
2. Arbeidsinhoud: Hier wordt de focus gelegd op onder meer de complexiteit van de taken
alsook de variatie, de emotionele, psychische of lichamelijke belasting en de duidelijkheid
van de taken.
3. Arbeidsorganisatie: De structuur van de organisatie (horizontaal en verticaal), de
taakverdeling, de werkprocedures, de beheersinstrumenten, de managementstijl en het
algemeen beleid dat in de organisatie wordt gevoerd.
4. Arbeidsverhoudingen: Ze omvatten de interpersoonlijke relaties op het werk, zowel intern
(tussen werknemers, met de directe leidinggevende, met de hiërarchische lijn, …) als met
derden, de mogelijkheden tot contact, de communicatie, … Ook de kwaliteit van de relaties
(samenwerking, integratie, …) valt hieronder.
5. Arbeidsvoorwaarden: dit heeft betrekking tot alles wat te maken heeft met de modaliteiten
van de uitvoering van het werk, zoals de aard van de overeenkomst en het type werkrooster
(nachtarbeid, werken in ploegen, atypische uren …), de opleidingsmogelijkheden, het
loopbaanbeheer en de evaluatieprocedures.
Voorbeelden:
Arbeidspsychologie en gezondheidspsychologie
Wilmar Schaufeli (2020) benoemt naast arbeidspyschologie ook de gezondheidspyschologie
• Recente tak binnen psychologie die invloed van arbeid op gezondheid centraal stelt.
• Focus op zowel negatieve aspecten (stress, burn-out) als positieve aspecten (vergroten
van effectiviteit van het werk, welzijn, motivatie, prestatie).
• Werk kan je ziek maken maar het kan je ook beter maken en zorgen voor ontplooiing
Rol van Psychologisch Consulent binnen de arbeidspsychologie
Ondersteuning in welbevinden op het werk:
• Ondersteunen van mensen die zich niet goed voelen op het werk: stress, moeilijke
work-life balance, slechte time-management
• Preventie: versterken van het welzijn: preventief en proactief inzetten op het welzijn
van medewerkers in jouw organisatie, Pro-actief inzetten op welzijnsbeleid en verbinding
, 1.1.2. De organisatiepsychologie
Focus op het systemisch niveau binnen de organisatie (mesoniveau)
Organisatiepsychologie= is de wetenschappelijke studie van menselijk gedrag in een
organisatiecontext
• Hoe functioneren groepen en organisaties
• Individueel gedrag en groepsgedrag worden bestudeerd om zo beter begrip te krijgen en
betere interventies uit te voeren
• Gedrag van mensen wordt niet gerelateerd aan de arbeid of de taken die ze uitoefenen
maar aan de contouren van de organisatie
Hoe draagt het individuele gedrag alsook groepsgedrag bij tot het (al dan niet) bereiken van
de organisatiedoelstellingen?
Leiderschap in Organisaties
Leidinggevenden= belangrijke schakel tussen werknemers, teams en de organisatie zelf waarin
het management de doelen worden bepaald
• Impact op werknemerservaring.
Wat maakt een Organisatie?
Wat bepaalt of een systeem zich een organisatie kan noemen?
Vier aspecten die kunnen bepalen of we kunnen spreken van een organisatie:
1. Mensen: een organisatie bestaat uit twee of meer mensen die op een bewuste manier
samengebracht zijn en in interactie gaan met elkaar om vervolgens bepaalde doelstellingen
te realiseren
2. Doelstelling: De doelstelling van een organisatie wordt vaak vastgelegd in een missie. Wat
streven we na als organisatie?
3. Structuur: Een structuur geeft een kader aan hoe het werk wordt verdeeld onder de leden
van de organisatie. Hoe zullen ze moeten samenwerken? Welke autonomie zullen ze krijgen?
4. Continuïteit: Een organisatie kan alleen maar overleven als het streeft naar continuïteit en
gericht is op de toekomst. Als organisaties niet kunnen groeien en ontwikkelen zullen ze
moeilijk kunnen blijven bestaan.
→ Een organisatie bestaat uit bewuste samenwerking tussen mensen met specifieke doelen en
structuur.
