Praktijk gericht onderzoek deel 1
Hoofdstuk 1. inleiding
1. Wat is wetenschappelijk onderzoek?
2. Praktijkgericht onderzoek binnen toegepaste psychologie
3. Soorten onderzoek
4. Eisen voor wetenschappelijk onderzoek
1.Wat is wetenschappelijk onderzoek?
Wetenschappelijk onderzoek is een doelgericht proces, waarbij de onderzoeker op een
systematische manier, betrouwbare en geldige gegevens (of data) verzamelt en analyseert, om
onderzoeksvragen te beantwoorden, die vertrekken vanuit een probleemstelling, en uitspraak
doen over de werkelijkheid.
Kenmerken wetenschappelijk onderzoek:
1) Doelgericht proces
2) Systematisch
3) Betrouwbare & geldige gegevens
4) Verzamelen & analyseren
5) Onderzoeksvraag beantwoorden
6) Vertrekkende vanuit een probleemstelling
7) Uitspraak over de werkelijkheid
Fundamenteel vs praktijkgericht onderzoek
Fundamenteel of theoriegericht onderzoek is gericht op wetenschappelijke theorievorming,
ofwel het vergroten van de algemene kennis over hoe de wereld en het menselijke gedrag in
elkaar zitten (Roose & Meuleman, 2018).
Kenmerken fundamenteel/ theoriegericht onderzoek: wanneer gebruik je het?
• Gebrek aan kennis → kennis verwerven
• Kennis over een onderwerp i.p.v. oplossing voor een probleem
• Maar… er kunnen wel probleemoplossingen uit voortvloeien
• Doelpubliek = academisch
Voorbeeld fundamenteel onderzoek:
Studie: “The Challenge of Staying Happier: Testing the Hedonic Adaptation Prevention Model”
,Auteurs: Sheldon & Lyubomirksy, 2012
• Geluk dat voortkomt uit een bepaalde gebeurtenis (bv. afstuderen) neemt af na een
bepaalde tijd.
• Model om langdurig(er) gelukkig te blijven van zo’n positieve veranderingen testen
Het ontwikkelde model dat getest werd en zo bijdraagt aan de kennis over het
onderzoeksonderwerp. Er is echter geen concrete toepassing in de praktijk ontwikkeld (bv.
een uitgewerkte methode of stappenplan om langdurig gelukkiger te zijn na positieve
veranderingen).
Fundamenteel onderzoek:
Fundamenteel onderzoek kan uitmonden in een nieuwe theorie
Een theorie is een systematische verklaring voor hoe een bepaald verschijnsel of proces werkt.
Voorbeelden:
• Hedonic adaptation
• Hedonic adaptation: studie in slides hiervoor was hierop gebaseerd: the notion that
after positive (or negative) events (i.e., something good or bad happening to
someone), and a subsequent increase in positive (or negative) feelings, people return
to a relatively stable, baseline level of affect
• Prospecttheorie
• Prospecttheorie (staat ook in cursus): Kahneman en Tversky (1979) ontwikkelden de
prospecttheorie om te verklaren hoe mensen keuzes maken onder onzekerheid en
beslissingen die risico's inhouden. In tegenstelling tot de traditionele economische
theorie, die ervan uitging dat mensen rationeel en winstmaximaliserend zijn, toonde
de prospecttheorie aan dat mensen vaak irrationele keuzes maken. Ze zijn
bijvoorbeeld meer geneigd om risico's te nemen om verliezen te vermijden dan om
winsten na te streven, een fenomeen dat bekend staat als verliesaversie. Deze
theorie werd zeer invloedrijk en veranderde ook de manier waarop
gezondheidspromotende berichten opgesteld werden. In plaats van te focussen op
de gezondheidswinsten, ging men eerder aandacht besteden aan de
gezondheidsrisico’s en gevaren. Deze ‘risk framing’ is afgeleid van de
prospecttheorie en verder getest in gezondheidspsychologisch onderzoek. Een
recenter review artikel besluit echter dat het bewijs voor de ‘risk framing hypothesis’
zwak en inconsistent is en er meer onderzoek nodig is in gezondheidscontexten (Van
’t Riet et al., 2016).
, Voorbeeld bij prospecttheorie: risico’s aangeven in plaats van mogelijke positieve
gevolgen voor gezondheid wanneer stopt met roken – vaak gebruikt in
gezondheidscampagnes
Fundamenteel vs praktijkgericht onderzoek
Praktijkgericht onderzoek heeft als doel om via kennis bij te dragen aan het oplossen van
praktische (maatschappelijke) problemen (Roose & Meuleman, 2018).
Kenmerken praktijkgericht onderzoek: wanneer gebruiken?
• Vertrekt vanuit de praktijk (een praktijkprobleem)
• Vaak in samenwerking met een opdrachtgever uit het werkveld
• Doelpubliek = personen uit het werkveld
• Valorisatie houdt in dat wetenschappelijke kennis en ervaring een meerwaarde creëert
buiten de onderzoeksomgeving (bv. voor de maatschappij).
Voorbeeld praktijkgericht onderzoek:
Studie: “Het betrekken van naasten in de geestelijke gezondheidszorg: van multidisciplinaire
richtlijn naar implementatie”
Auteurs: Vanlinthout et al., 2020
• Belangrijke rol van familie in het zorgtraject van de patiënt maar weinig/niet betrokken tot
op heden, sterk individuele focus.
• Ontwikkeling van Multidisciplinaire Richtlijn (MDR) over het betrekken van naasten in de
geestelijke gezondheidszorg.
• De ontwikkeling van de MDR is wetenschappelijk onderbouwd
Fundamenteel vs praktijkgericht onderzoek:
Verschil:
• Fundamenteel onderzoek = kennisgericht
• Praktijkgericht onderzoek = oplossingsgericht
Gemeenschappelijk:
Allebei wetenschappelijk onderzoek!
2. Soorten onderzoek
Literatuur- vs empirisch onderzoek
Literatuuronderzoek = ‘systematisch verzamelen en bestuderen van bestaande informatie en
publicaties over een bepaald onderwerp om een overzicht te krijgen van wat er al bekend over is’
Kenmerken literatuuronderzoek:
• Bestaande (wetenschappelijke of vak-) literatuur of bronnen over een onderzoeksonderwerp
verzamelen en in kaart brengen
, o Bron = document of werk dat informatie bevat over een bepaald onderwerp
• Bestaande (wetenschappelijke) literatuur omtrent het onderzoeksonderwerp grondig
bestuderen
• Resultaat = literatuurstudie
o Eén tekstueel geheel dat eerder onderzoek samenbrengt en positioneert ten opzichte
van elkaar
o Géén samenvatting van elk artikel apart, maar een synthese van meerdere artikels in
functie van jouw onderzoeksvraag
Literatuuronderzoek
• Hoe aan de slag?
• Slim zoeken via databanken en moet goede zoektermen
• Kwaliteitsvolle en bruikbare bronnen? Wees kritisch!
o Actueel, relevant en betrouwbaar
• Correct verwijzen naar bronnen
o Lijstreferenties (bibliografie) en tekstreferenties
Literatuuronderzoek vs empirisch onderzoek
Empirisch onderzoek= ‘het doelgericht en systematisch verzamelen en/of analyseren van
betrouwbare en valide gegevens (of data) die rechtstreeks uit de werkelijkheid komen, om een
onderzoeksvraag te beantwoorden
Kenmerken literatuuronderzoek: wanneer gebruiken?
• Onderzoeker verzamelt & analyseert data over de empirische werkelijkheid
o Nieuwe data/gegevens – zelf verzamelen
o Bestaande data – niet zelf verzamelen, wel analyseren
Hoofdstuk 1. inleiding
1. Wat is wetenschappelijk onderzoek?
2. Praktijkgericht onderzoek binnen toegepaste psychologie
3. Soorten onderzoek
4. Eisen voor wetenschappelijk onderzoek
1.Wat is wetenschappelijk onderzoek?
Wetenschappelijk onderzoek is een doelgericht proces, waarbij de onderzoeker op een
systematische manier, betrouwbare en geldige gegevens (of data) verzamelt en analyseert, om
onderzoeksvragen te beantwoorden, die vertrekken vanuit een probleemstelling, en uitspraak
doen over de werkelijkheid.
Kenmerken wetenschappelijk onderzoek:
1) Doelgericht proces
2) Systematisch
3) Betrouwbare & geldige gegevens
4) Verzamelen & analyseren
5) Onderzoeksvraag beantwoorden
6) Vertrekkende vanuit een probleemstelling
7) Uitspraak over de werkelijkheid
Fundamenteel vs praktijkgericht onderzoek
Fundamenteel of theoriegericht onderzoek is gericht op wetenschappelijke theorievorming,
ofwel het vergroten van de algemene kennis over hoe de wereld en het menselijke gedrag in
elkaar zitten (Roose & Meuleman, 2018).
Kenmerken fundamenteel/ theoriegericht onderzoek: wanneer gebruik je het?
• Gebrek aan kennis → kennis verwerven
• Kennis over een onderwerp i.p.v. oplossing voor een probleem
• Maar… er kunnen wel probleemoplossingen uit voortvloeien
• Doelpubliek = academisch
Voorbeeld fundamenteel onderzoek:
Studie: “The Challenge of Staying Happier: Testing the Hedonic Adaptation Prevention Model”
,Auteurs: Sheldon & Lyubomirksy, 2012
• Geluk dat voortkomt uit een bepaalde gebeurtenis (bv. afstuderen) neemt af na een
bepaalde tijd.
• Model om langdurig(er) gelukkig te blijven van zo’n positieve veranderingen testen
Het ontwikkelde model dat getest werd en zo bijdraagt aan de kennis over het
onderzoeksonderwerp. Er is echter geen concrete toepassing in de praktijk ontwikkeld (bv.
een uitgewerkte methode of stappenplan om langdurig gelukkiger te zijn na positieve
veranderingen).
Fundamenteel onderzoek:
Fundamenteel onderzoek kan uitmonden in een nieuwe theorie
Een theorie is een systematische verklaring voor hoe een bepaald verschijnsel of proces werkt.
Voorbeelden:
• Hedonic adaptation
• Hedonic adaptation: studie in slides hiervoor was hierop gebaseerd: the notion that
after positive (or negative) events (i.e., something good or bad happening to
someone), and a subsequent increase in positive (or negative) feelings, people return
to a relatively stable, baseline level of affect
• Prospecttheorie
• Prospecttheorie (staat ook in cursus): Kahneman en Tversky (1979) ontwikkelden de
prospecttheorie om te verklaren hoe mensen keuzes maken onder onzekerheid en
beslissingen die risico's inhouden. In tegenstelling tot de traditionele economische
theorie, die ervan uitging dat mensen rationeel en winstmaximaliserend zijn, toonde
de prospecttheorie aan dat mensen vaak irrationele keuzes maken. Ze zijn
bijvoorbeeld meer geneigd om risico's te nemen om verliezen te vermijden dan om
winsten na te streven, een fenomeen dat bekend staat als verliesaversie. Deze
theorie werd zeer invloedrijk en veranderde ook de manier waarop
gezondheidspromotende berichten opgesteld werden. In plaats van te focussen op
de gezondheidswinsten, ging men eerder aandacht besteden aan de
gezondheidsrisico’s en gevaren. Deze ‘risk framing’ is afgeleid van de
prospecttheorie en verder getest in gezondheidspsychologisch onderzoek. Een
recenter review artikel besluit echter dat het bewijs voor de ‘risk framing hypothesis’
zwak en inconsistent is en er meer onderzoek nodig is in gezondheidscontexten (Van
’t Riet et al., 2016).
, Voorbeeld bij prospecttheorie: risico’s aangeven in plaats van mogelijke positieve
gevolgen voor gezondheid wanneer stopt met roken – vaak gebruikt in
gezondheidscampagnes
Fundamenteel vs praktijkgericht onderzoek
Praktijkgericht onderzoek heeft als doel om via kennis bij te dragen aan het oplossen van
praktische (maatschappelijke) problemen (Roose & Meuleman, 2018).
Kenmerken praktijkgericht onderzoek: wanneer gebruiken?
• Vertrekt vanuit de praktijk (een praktijkprobleem)
• Vaak in samenwerking met een opdrachtgever uit het werkveld
• Doelpubliek = personen uit het werkveld
• Valorisatie houdt in dat wetenschappelijke kennis en ervaring een meerwaarde creëert
buiten de onderzoeksomgeving (bv. voor de maatschappij).
Voorbeeld praktijkgericht onderzoek:
Studie: “Het betrekken van naasten in de geestelijke gezondheidszorg: van multidisciplinaire
richtlijn naar implementatie”
Auteurs: Vanlinthout et al., 2020
• Belangrijke rol van familie in het zorgtraject van de patiënt maar weinig/niet betrokken tot
op heden, sterk individuele focus.
• Ontwikkeling van Multidisciplinaire Richtlijn (MDR) over het betrekken van naasten in de
geestelijke gezondheidszorg.
• De ontwikkeling van de MDR is wetenschappelijk onderbouwd
Fundamenteel vs praktijkgericht onderzoek:
Verschil:
• Fundamenteel onderzoek = kennisgericht
• Praktijkgericht onderzoek = oplossingsgericht
Gemeenschappelijk:
Allebei wetenschappelijk onderzoek!
2. Soorten onderzoek
Literatuur- vs empirisch onderzoek
Literatuuronderzoek = ‘systematisch verzamelen en bestuderen van bestaande informatie en
publicaties over een bepaald onderwerp om een overzicht te krijgen van wat er al bekend over is’
Kenmerken literatuuronderzoek:
• Bestaande (wetenschappelijke of vak-) literatuur of bronnen over een onderzoeksonderwerp
verzamelen en in kaart brengen
, o Bron = document of werk dat informatie bevat over een bepaald onderwerp
• Bestaande (wetenschappelijke) literatuur omtrent het onderzoeksonderwerp grondig
bestuderen
• Resultaat = literatuurstudie
o Eén tekstueel geheel dat eerder onderzoek samenbrengt en positioneert ten opzichte
van elkaar
o Géén samenvatting van elk artikel apart, maar een synthese van meerdere artikels in
functie van jouw onderzoeksvraag
Literatuuronderzoek
• Hoe aan de slag?
• Slim zoeken via databanken en moet goede zoektermen
• Kwaliteitsvolle en bruikbare bronnen? Wees kritisch!
o Actueel, relevant en betrouwbaar
• Correct verwijzen naar bronnen
o Lijstreferenties (bibliografie) en tekstreferenties
Literatuuronderzoek vs empirisch onderzoek
Empirisch onderzoek= ‘het doelgericht en systematisch verzamelen en/of analyseren van
betrouwbare en valide gegevens (of data) die rechtstreeks uit de werkelijkheid komen, om een
onderzoeksvraag te beantwoorden
Kenmerken literatuuronderzoek: wanneer gebruiken?
• Onderzoeker verzamelt & analyseert data over de empirische werkelijkheid
o Nieuwe data/gegevens – zelf verzamelen
o Bestaande data – niet zelf verzamelen, wel analyseren
