Hoorcollege 1: Deontologie
,Inleiding
In het werkveld van de toegepaste psychologie kom je dagelijks in contact met mensen in
kwetsbare situaties. Dit vraagt niet alleen methodische en communicatieve vaardigheden, maar
ook een sterk ethisch en deontologisch bewustzijn.
Deze cursustekst introduceert de basisbegrippen ethiek, deontologie, waarden en normen, en
plaatst deze binnen het juridisch kader waarin de psychologisch consulent werkt. De tekst
vormt een fundament voor de verdere uitdieping van de beroepscode van de psychologisch
consulent, die in de volgende lessen centraal zal staan.
Wat is deontologie?
1. Ethiek en filosofie
1.1 Ethiek als onderdeel van de filosofie
Wat is "deontologie”? En “ethiek”?
→deontologie= een onderdeel van ethiek
Ethiek= een tak binnen de filosofie die nadenkt over het menselijk handelen: “Wat is goed? Wat
is juist handelen? En hoe moeten mensen met elkaar omgaan?”.
Wat is het verschil tussen beide?
Ethiek: een tak binnen de filosofie die nadenkt over het menselijk handelen: “Wat is goed? Wat
is juist handelen? En hoe moeten mensen met elkaar omgaan?”.
• Het gaat niet om abstracte, theoretische beschouwingen over het mens-zijn, maar om
een praktische filosofie die zich richt op concrete situaties in het samenleven.
• Ethiek vertrekt vaak vanuit een morele ervaring of een buikgevoel: een intuïtief
aanvoelen dat iets juist of fout is. Dat buikgevoel vormt het startpunt voor verdere
reflectie en dialoog.
o Gaat over interactie tussen mensen waar jij als buitenstaander een oordeel over hebt
goed/fout
• Ethiek =op systematische wijze omgaan met deze morele ervaring: Wat is de beste
manier om om te gaan met iemand
o Iedereen ervaart dagelijks morele situaties. Wanneer je ziet dat iemand zorgzaam
handelt, voelt dat meestal goed aan; bij vernedering of onrecht ontstaat een negatief
gevoel. Ethiek probeert dit buikgevoel niet zomaar te volgen, maar systematisch
te onderzoeken en te beargumenteren. Zo wordt ethiek een proces van nadenken,
afwegen en verantwoorden
, • Ethiek: praktischer → wat is goed handelen in een samenleving: wat is het beste in
bepaalde situaties→ taal nodig om te begrijpen wat goed/slecht is
• Ethiek: studie van morele ervaring
o Vb je staat aan koffiemachine en je hoort een leding gevende een commentaar geven
over een collgea ‘amai u presentatie was niet goed’ → morele ervaring amai die
leiding gevende is gemeen
• Ethiek vaak gebruikt in dilemma’s → etische commisies nodig voor etische wetten
voorbeeld rond abortus
Deontologie= een onderdeel van ethiek
• Deontologie is een grijze zone: het gaat om twijfel→ deontologische code nodig
• Oranje licht: je moet vertragen
Ethiek: Leer over “Wat is goed handelen?”
Bepaalde criteria nodig als ook motieven van handelen en beslissen? om
o handelingen als goed of fout te kwalificeren
o motieven en gevolgen ervan te bespreken en beoordelen
Vragen stellen en voortdurend reflecteren = systematisch nadenken over ons handelen!
Het gaat over waarden en relaties. Wie werkt met mensen, gaat relaties aan, vertrekt daarbij
vanuit zijn waarden en werkt met mensen die mogelijk andere waarden belangrijk vinden.
Waarden kunnen botsen (dilemma’s)
o Vb. Wat doe je bij twijfel/oranje licht → spreken (zonder beroepscode te schenden)
bepaalde casussen bespreekbaar maken om te beslissen wat de beste manier van
handelen is
→Waarden kunnen botsen→etische reflective nodig
2. Waarden en normen
2.1 Waarden
Waarden = zijn fundamentele idealen of principes die mensen belangrijk vinden, zoals respect,
eerlijkheid, autonomie, veiligheid of rechtvaardigheid. Ze geven richting aan ons handelen en
beantwoorden de vraag waarom we iets doen.
Waarden zijn:
• abstract en niet altijd zichtbaar
• motiverend (ze sturen keuzes)
• verantwoording achteraf (we verwijzen naar waarden om ons handelen uit te leggen)
In de hulpverlening spelen waarden voortdurend mee, bijvoorbeeld empathie, vertrouwelijkheid,
inclusiviteit en verantwoordelijkheid.
, Twee functies van waarden:
Motivatie voor onze keuze: Waarden gaat boven religie en cultuur
Verantwoording voor onze keuzes: waarden zijn overal ter wereld aanwezig, maar niet iedereen
vindt elke waarden even belangrijk
Het is het waarom van ons handelen → motivatie → wat stuurt je gedrag→ belangrijk om je
waardens te kennen → waardens zitten achter de motieven van gedrag en je kunt er op terug
vallen in je motivatie of argumentatie
Integriteit is ook een waarden
→ Echt zijn → je aan je waarden kunnen houden
Een waarden kan beleefdheid zijn → wat is beleefd → kijk naar de norm van beleefd zijn → botst
want niet iedereen kan die waarden op dezelfde manier uiten
,Inleiding
In het werkveld van de toegepaste psychologie kom je dagelijks in contact met mensen in
kwetsbare situaties. Dit vraagt niet alleen methodische en communicatieve vaardigheden, maar
ook een sterk ethisch en deontologisch bewustzijn.
Deze cursustekst introduceert de basisbegrippen ethiek, deontologie, waarden en normen, en
plaatst deze binnen het juridisch kader waarin de psychologisch consulent werkt. De tekst
vormt een fundament voor de verdere uitdieping van de beroepscode van de psychologisch
consulent, die in de volgende lessen centraal zal staan.
Wat is deontologie?
1. Ethiek en filosofie
1.1 Ethiek als onderdeel van de filosofie
Wat is "deontologie”? En “ethiek”?
→deontologie= een onderdeel van ethiek
Ethiek= een tak binnen de filosofie die nadenkt over het menselijk handelen: “Wat is goed? Wat
is juist handelen? En hoe moeten mensen met elkaar omgaan?”.
Wat is het verschil tussen beide?
Ethiek: een tak binnen de filosofie die nadenkt over het menselijk handelen: “Wat is goed? Wat
is juist handelen? En hoe moeten mensen met elkaar omgaan?”.
• Het gaat niet om abstracte, theoretische beschouwingen over het mens-zijn, maar om
een praktische filosofie die zich richt op concrete situaties in het samenleven.
• Ethiek vertrekt vaak vanuit een morele ervaring of een buikgevoel: een intuïtief
aanvoelen dat iets juist of fout is. Dat buikgevoel vormt het startpunt voor verdere
reflectie en dialoog.
o Gaat over interactie tussen mensen waar jij als buitenstaander een oordeel over hebt
goed/fout
• Ethiek =op systematische wijze omgaan met deze morele ervaring: Wat is de beste
manier om om te gaan met iemand
o Iedereen ervaart dagelijks morele situaties. Wanneer je ziet dat iemand zorgzaam
handelt, voelt dat meestal goed aan; bij vernedering of onrecht ontstaat een negatief
gevoel. Ethiek probeert dit buikgevoel niet zomaar te volgen, maar systematisch
te onderzoeken en te beargumenteren. Zo wordt ethiek een proces van nadenken,
afwegen en verantwoorden
, • Ethiek: praktischer → wat is goed handelen in een samenleving: wat is het beste in
bepaalde situaties→ taal nodig om te begrijpen wat goed/slecht is
• Ethiek: studie van morele ervaring
o Vb je staat aan koffiemachine en je hoort een leding gevende een commentaar geven
over een collgea ‘amai u presentatie was niet goed’ → morele ervaring amai die
leiding gevende is gemeen
• Ethiek vaak gebruikt in dilemma’s → etische commisies nodig voor etische wetten
voorbeeld rond abortus
Deontologie= een onderdeel van ethiek
• Deontologie is een grijze zone: het gaat om twijfel→ deontologische code nodig
• Oranje licht: je moet vertragen
Ethiek: Leer over “Wat is goed handelen?”
Bepaalde criteria nodig als ook motieven van handelen en beslissen? om
o handelingen als goed of fout te kwalificeren
o motieven en gevolgen ervan te bespreken en beoordelen
Vragen stellen en voortdurend reflecteren = systematisch nadenken over ons handelen!
Het gaat over waarden en relaties. Wie werkt met mensen, gaat relaties aan, vertrekt daarbij
vanuit zijn waarden en werkt met mensen die mogelijk andere waarden belangrijk vinden.
Waarden kunnen botsen (dilemma’s)
o Vb. Wat doe je bij twijfel/oranje licht → spreken (zonder beroepscode te schenden)
bepaalde casussen bespreekbaar maken om te beslissen wat de beste manier van
handelen is
→Waarden kunnen botsen→etische reflective nodig
2. Waarden en normen
2.1 Waarden
Waarden = zijn fundamentele idealen of principes die mensen belangrijk vinden, zoals respect,
eerlijkheid, autonomie, veiligheid of rechtvaardigheid. Ze geven richting aan ons handelen en
beantwoorden de vraag waarom we iets doen.
Waarden zijn:
• abstract en niet altijd zichtbaar
• motiverend (ze sturen keuzes)
• verantwoording achteraf (we verwijzen naar waarden om ons handelen uit te leggen)
In de hulpverlening spelen waarden voortdurend mee, bijvoorbeeld empathie, vertrouwelijkheid,
inclusiviteit en verantwoordelijkheid.
, Twee functies van waarden:
Motivatie voor onze keuze: Waarden gaat boven religie en cultuur
Verantwoording voor onze keuzes: waarden zijn overal ter wereld aanwezig, maar niet iedereen
vindt elke waarden even belangrijk
Het is het waarom van ons handelen → motivatie → wat stuurt je gedrag→ belangrijk om je
waardens te kennen → waardens zitten achter de motieven van gedrag en je kunt er op terug
vallen in je motivatie of argumentatie
Integriteit is ook een waarden
→ Echt zijn → je aan je waarden kunnen houden
Een waarden kan beleefdheid zijn → wat is beleefd → kijk naar de norm van beleefd zijn → botst
want niet iedereen kan die waarden op dezelfde manier uiten
