Samenvatting Sociologie | Sociale Mobiliteit | Hogeschool PXL | 2026/2027

Sociale mobiliteit= de beweging van een persoon van de ene positie naar de
andere
Onderscheid tussen:
 Horizontale sociale mobiliteit= mobiliteit tussen posities die zich op
hetzelfde niveau bevinden in de sociale hiërarchie en enkel inhoudelijk van
elkaar verschillen
 Verticale sociale mobiliteit= een beweging van hogere naar lagere
plaatste posities in de maatschappelijke structuur
 Verticale mobiliteit krijgt de meeste aandacht in de sociologie
 Kan zowel individueel gewijs als positie gewijs gebeuren
Voorbeelden van individuele gewijze beweging in de verticale sociale
mobiliteit:
• Een arbeider die via herscholing een bediendenjob kan verwerven
• een medewerker van de personeelsdienst die het tot personeelsdirecteur
schopt
• een leraar wiskunde uit een herkomstland die in het aankomstland een job
aangeboden krijgt in de kringwinkel om de taal te leren
dit zijn voorbeelden van opwaartse respectievelijk neerwaartse individugewijze
verticale sociale mobiliteit

Individugewijze mobiliteit kan zowel intergenerationeel als
intragenerationeel verlopen
 Intergenerationele sociale mobiliteit= gaat om een wijziging tussen
twee of meerdere generaties wat hun plaats op de sociale ladder betreft.
 Intragenerationele mobiliteit= treedt op wanneer iemand tijdens zijn
leven een hogere of lagere positie inneemt.
Binnen het stratificatiesysteem van onze maatschappij zijn er vier
mechanismen voor sociale mobiliteit:
1. economische activiteit
2. partnerrelaties
3. opleiding
4. politieke activiteit
Dit laatste mechanisme treedt op wanneer verbeteringen in de positie van
individuen of van hele groeperingen worden bereikt door politieke druk,
onderhandelingen of garanties.
Tips om te verschijven op de sociale ladder
Economische activiteit:
Begin met een zaak stijgen op sociale ladder
Onderzoek iets wat er nog niet bestaat dalen sociale ladder
Keerzijde: als het mislukt en je gaat faillit  dalen op de sociale ladder

Partnerschap
rijk trouwen  stijging op sociale ladder
laag trouwen  dalen op de sociale ladder
Keerzijde: scheiden  kost veel geld: dalen sociale ladder

,Opleiding
diploma stijgen op sociale ladder
geen diploma dalen op sociale ladder
Keerzijde: je maakt de studies niet af: dalen sociale ladder

Politieke activiteit
burgemeester worden  stijging sociale ladder
 Geen politieke activiteit  dalen op sociale ladder
Keerzijde


Positiegewijze beweging in de verticale sociale mobiliteit:
Belangrijk bij positiegewijs: Wanneer een sociale positie aan aanzien wint of
verliest, waardoor de positiebekleder stijgt of daalt op de sociale ladder

Voorbeelden:
• Zo stellen we vast dat de posities van leraar en priester gedaald zijn op de
sociale ladder de afgelopen decennia
• Daarnaast is de positie van informaticus gestegen is de jongste decennia
Sommige sociologen zijn van mening dat de vrouwen een rol spelen in de daling
van posities
Hieromtrent zijn er twee theorieën:
 de ene beweert dat het beroep pas opengesteld wordt voor de vrouwen als
het beroep al gedaald is
 de andere gaat ervan uit dat het beroep zakt omdat vrouwen er deel van
gaan uitmaken.


Voorheen werd reeds gezegd dat moderne in tegenstelling tot traditionele
samenlevingen gekenmerkt zijn door toegenomen sociale mobiliteitskansen. Een
verdere bespreking van deze evolutie komt zeker in een volgend hoofdstuk aan
bod
Hier vermelden we kort dat de volgende maatschappelijke factoren
deze evolutie in de hand gewerkt hebben:
 democratisering van het onderwijs
 automatisering van het productieproces
 verschillend geboortecijfer bij gezinnen uit verschillende sociale milieus
 …

,Sociale mobiliteit komt een maatschappij ten goede
 Als een samenleving meer een open karakter heeft: dan word de kans voor
een individu om een hogere positie in te nemen en zijn lot te verbeteren
hoger
Gevolg: de noodzaak om te strijden naar lotsverbetering wordt kleiner
 Om het in marxistische termen te zeggen: het klassenbewustzijn en
de strijdbaarheid van de arbeidersklasse nemen af.
Individuen die reële kansen op sociale mobiliteit hebben zullen volgens
Dahrendorf onder elkaar beginnen wedijveren om een individuele promotie te
verkrijgen in plaats van als klasse collectief op te komen voor een gezamenlijke
lotsverbetering.
Sociale mobiliteit vormt dan ook geen bedreiging voor het maatschappelijk
evenwicht
Deze mobiliteit is eerder een veiligheidsklep, die de kans op een doorgedreven
solidariteitsgevoel binnen een klasse en bijgevolg de kans op klassenconflicten
vermindert.
Sociale mobiliteit  zorgt voor  sociale stabiliteit
Notities
Lector sluit zich meer aan bij darenhof

, sociale mobiliteit is GEEN bedreiging voor het maatschappelijk evenwicht, eerder
een “veiligheidsklep” die de kans op doorgedreven solidariteitsgevoel binnen een
klasse en bijgevolg de kans op klassenconflicten vermindert
 Veiligheidsklep die maakt dat we denken aan de mobiliteit op de ladder
zorgt voor solidariteitsgevoel, maar klassenconflict zal verminderen maar
iedereen moet daar wel geraken en dat gebeurd niet
 Vb. Kleuters doen het niet goed op school




We moeten de kansen op sociale mobiliteit die onze open samenleving
kenmerken ook nuanceren.




Niets is echter minder waar
Twee fenomenen remmen de individugewijze verticale mobiliteit in
opwaartse af




Indien eenieder kon stijgen op de sociale ladder zou sociale ongelijkheid voor de
zwakkeren in onze samenleving een individuele verantwoordelijkheid zijn...
 Niet iedereen kan dit
Hoe komt dat?