Inleiding tot de psychodiagnostiek deel 1
Deel 1. Situering en begrippenkader
Inhoud
• Situering en begrippenkader
• Het belang van het psychodiagnostisch denkproces
• Het belang van psychodiagnostiek in de samenleving
Situering en begrippenkader
Wat is psychodiagnostiek?
• Afhankelijk van het werkveld waarin iemand zich bevindt wordt het ook wel
psychologische evaluatie of assessment genoemd
• Vormt de kern van het begrijpen én begeleiden van menselijk gedrag in diverse
psychologische werkvelden
Definitie psychodiagnostiek: Het proces waarbij gestandaardiseerde metingen en
observatietechnieken kunnen worden toegepast om de cognitieve vaardigheden, de
persoonlijkheid en het emotioneel functioneren van een individu te evalueren
Wat dichter bij hui wordt diagnostiek (dus niet specifiek psychodiagnostiek) in decreet
welzijn, volksgezondheid en gezin omschreven als:
Gegevensverzameling: Het proces van de verzameling, ordening en verwerking van de
beschikbare relevante gegevens vanuit de hulp- of zorgvraag van een natuurlijke persoon ten
behoeve van de zorg
Gemeenschappelijk aan deze definities is het verzamelen en daaropvolgend het analyseren van
verzamelde gegevens
Psychologische instrumenten
• De rol van een Psychodiagnosticus → professionele testgebruiker:
• Wat kan je onderzoeken aan de hand van psychologische instrumenten?
, ➔ je bent instaat om vragenlijsten, tests en andere schalen aan te wenden om specifieke
en verschillende aspecten van het psychisch functioneren van een persoon in kaart te
brengen
Verschillende psychologische instrumenten ontwikkeld om:
Cognitieve vaardigheden en intellectuele vermogens te meten, er zijn specifieke tests of
vragenlijsten ontwikkeld om persoonlijkheidskenmerken of motivatie aspecten maar ook
neurologische tests om aandacht en geheugen te meten enzovoort
Zo zijn er bijvoorbeeld:
• Zelfrapportagetests: vragenlijsten of interviews waarin de individuen vragen over
zichzelf beantwoorden
• Prestatie tests: tests waarbij individuen wordt gevraagd een specifieke taak of een reeks
taken uit te voeren
• Vb. puzzels oplossen, geheugenoefeningen,..
• Projectieve tests: tests die gebruik maken van dubbelzinnige stimuli zoals afbeeldingen
of inktvlekken, om reacties uit te lokken en onderliggende gedachten, gevoelens en
persoonlijkheidskenmerken te weten te komen
• Situational judgement tests: tests waarbij realistische, hypothetische scenario’s
worden voorgelegd aan individuen en hun wordt gevraagd om het meest geschikte
antwoord te zoeken of verschillende antwoorden te rangschikken in de volgorde die hen
het meest effectief lijkt
Psychologische instrumenten moeten steeds correct en professioneel gebruikt worden:
Psychologische instrumenten beperkingen:
• Het is belangrijk voor iedere testgebruiker om steeds na te gaan of en welke
competentievoorwaarden verbonden zijn aan een bepaald instrument voor dat deze
gebruikt wordt.
, • Gebruik van psychologische instrumenten gaat niet zonder beperkingen: ze zijn
beoordelen een specifiek aspect van het functioneren van een individu en geven soms
niet het volledige beeld van de ervaringen van het individu
• Testresultaten kunnen beïnvloed worden: door factoren zoals cultuur, taal en SES →
testresultaten moeten worden gebruikt in combinatie met andere informatiebronnen om
een vollediger beeld te krijgen van het individu
➔ Psychodiagnostiek is niet het louter gebruik van instrumenten, het is veel meer dan dat
➔ Psychodiagnosticus ≠ louter testgebruiker
➔ Psychodiagnostiek = kritisch denkproces staat centraal
1.2 psychodiagnostiek als Kritisch denkproces:
Diagnostisch model van de Bruyn:
Een stapsgewijs model dat wordt gebruikt om het diagnostisch proces te conceptualiseren → je
kan adhv dit model tot hypothesen komen en ze vervolgens toetsen
➔ Eigen denkvermogen blijft nog steeds het belangrijkste instrument we moeten de
denkfouten beperken
, 1.3 psychodiagnostiek als proces met verschillende doelstellingen
Het psychodiagnostisch proces is een stapsgewijs proces, met een dynamisch gegeven dat in
de loop van de tijd plaatsvindt en beroep doet op meerdere of soms wisselende
informatiebronnen en meerdere stadia van gegevensverzameling, integratie en
interpretatie omvat
Volgende onderzoeksfase: is een overkoepelende analyse van alle verzamelde resultaten en
het opstellen van een psychologisch rapport dat de bevindingen samenvat met suggesties naar
een verwijzing of behandeling/opvolging
Psychodiagnostisch onderzoek kan worden ingezet om:
• Een diagnose te stellen
Vb. psychische stoornissen, aandoeningen te classificeren zoals ADHD, depressie,..
• Een behandelingsplan op te starten
Vb. sterke/zwakke punten, behandelingsplan opstarten op de specifieke behoeften
• In kaart brengen van competenties en vaardigheden op de werkvloer
Vb. motivatie, persoonlijkheid, interesses
• Begeleiding en coaching
Vb. schoolloopbaan-of arbeidsbegeleiding door interesses, vaardigheden en capaciteiten te
identificeren
Deze verschillende doelstellingen zorgen ervoor dat psychodiagnostiek op verschillende
manieren een meerwaarde kan opleveren binnen de hulpverlening
Deel 1. Situering en begrippenkader
Inhoud
• Situering en begrippenkader
• Het belang van het psychodiagnostisch denkproces
• Het belang van psychodiagnostiek in de samenleving
Situering en begrippenkader
Wat is psychodiagnostiek?
• Afhankelijk van het werkveld waarin iemand zich bevindt wordt het ook wel
psychologische evaluatie of assessment genoemd
• Vormt de kern van het begrijpen én begeleiden van menselijk gedrag in diverse
psychologische werkvelden
Definitie psychodiagnostiek: Het proces waarbij gestandaardiseerde metingen en
observatietechnieken kunnen worden toegepast om de cognitieve vaardigheden, de
persoonlijkheid en het emotioneel functioneren van een individu te evalueren
Wat dichter bij hui wordt diagnostiek (dus niet specifiek psychodiagnostiek) in decreet
welzijn, volksgezondheid en gezin omschreven als:
Gegevensverzameling: Het proces van de verzameling, ordening en verwerking van de
beschikbare relevante gegevens vanuit de hulp- of zorgvraag van een natuurlijke persoon ten
behoeve van de zorg
Gemeenschappelijk aan deze definities is het verzamelen en daaropvolgend het analyseren van
verzamelde gegevens
Psychologische instrumenten
• De rol van een Psychodiagnosticus → professionele testgebruiker:
• Wat kan je onderzoeken aan de hand van psychologische instrumenten?
, ➔ je bent instaat om vragenlijsten, tests en andere schalen aan te wenden om specifieke
en verschillende aspecten van het psychisch functioneren van een persoon in kaart te
brengen
Verschillende psychologische instrumenten ontwikkeld om:
Cognitieve vaardigheden en intellectuele vermogens te meten, er zijn specifieke tests of
vragenlijsten ontwikkeld om persoonlijkheidskenmerken of motivatie aspecten maar ook
neurologische tests om aandacht en geheugen te meten enzovoort
Zo zijn er bijvoorbeeld:
• Zelfrapportagetests: vragenlijsten of interviews waarin de individuen vragen over
zichzelf beantwoorden
• Prestatie tests: tests waarbij individuen wordt gevraagd een specifieke taak of een reeks
taken uit te voeren
• Vb. puzzels oplossen, geheugenoefeningen,..
• Projectieve tests: tests die gebruik maken van dubbelzinnige stimuli zoals afbeeldingen
of inktvlekken, om reacties uit te lokken en onderliggende gedachten, gevoelens en
persoonlijkheidskenmerken te weten te komen
• Situational judgement tests: tests waarbij realistische, hypothetische scenario’s
worden voorgelegd aan individuen en hun wordt gevraagd om het meest geschikte
antwoord te zoeken of verschillende antwoorden te rangschikken in de volgorde die hen
het meest effectief lijkt
Psychologische instrumenten moeten steeds correct en professioneel gebruikt worden:
Psychologische instrumenten beperkingen:
• Het is belangrijk voor iedere testgebruiker om steeds na te gaan of en welke
competentievoorwaarden verbonden zijn aan een bepaald instrument voor dat deze
gebruikt wordt.
, • Gebruik van psychologische instrumenten gaat niet zonder beperkingen: ze zijn
beoordelen een specifiek aspect van het functioneren van een individu en geven soms
niet het volledige beeld van de ervaringen van het individu
• Testresultaten kunnen beïnvloed worden: door factoren zoals cultuur, taal en SES →
testresultaten moeten worden gebruikt in combinatie met andere informatiebronnen om
een vollediger beeld te krijgen van het individu
➔ Psychodiagnostiek is niet het louter gebruik van instrumenten, het is veel meer dan dat
➔ Psychodiagnosticus ≠ louter testgebruiker
➔ Psychodiagnostiek = kritisch denkproces staat centraal
1.2 psychodiagnostiek als Kritisch denkproces:
Diagnostisch model van de Bruyn:
Een stapsgewijs model dat wordt gebruikt om het diagnostisch proces te conceptualiseren → je
kan adhv dit model tot hypothesen komen en ze vervolgens toetsen
➔ Eigen denkvermogen blijft nog steeds het belangrijkste instrument we moeten de
denkfouten beperken
, 1.3 psychodiagnostiek als proces met verschillende doelstellingen
Het psychodiagnostisch proces is een stapsgewijs proces, met een dynamisch gegeven dat in
de loop van de tijd plaatsvindt en beroep doet op meerdere of soms wisselende
informatiebronnen en meerdere stadia van gegevensverzameling, integratie en
interpretatie omvat
Volgende onderzoeksfase: is een overkoepelende analyse van alle verzamelde resultaten en
het opstellen van een psychologisch rapport dat de bevindingen samenvat met suggesties naar
een verwijzing of behandeling/opvolging
Psychodiagnostisch onderzoek kan worden ingezet om:
• Een diagnose te stellen
Vb. psychische stoornissen, aandoeningen te classificeren zoals ADHD, depressie,..
• Een behandelingsplan op te starten
Vb. sterke/zwakke punten, behandelingsplan opstarten op de specifieke behoeften
• In kaart brengen van competenties en vaardigheden op de werkvloer
Vb. motivatie, persoonlijkheid, interesses
• Begeleiding en coaching
Vb. schoolloopbaan-of arbeidsbegeleiding door interesses, vaardigheden en capaciteiten te
identificeren
Deze verschillende doelstellingen zorgen ervoor dat psychodiagnostiek op verschillende
manieren een meerwaarde kan opleveren binnen de hulpverlening
