COMPLEXE POSTTRAUMATISCHE STRESSSTOORNIS
(GGZ – PETER VERHEYEN)
Doelen:
- Aan het eind van de lessenreeks begrijpt u wat een complexe PTSS betekent
- Kan de student aanwijzingen voor het diagnosticeren en behandelen geven.
- Heeft de student een bredere achtergrondkennis over psychotrauma en PTSS bij
verschillende doelgroepen (veteranen, ouderen, vluchtelingen,
beroepsgerelateerd);
Mensen die heftige dingen mee maken -> reageren hetzelfde (PTSD)
COMPLEXE PTSS: WAT IS DAT?
- A Biologie van stress
- B Wat is een trauma?
- C Wat is PTSS?
- D Wat is complexe PTSS?
- E Triggers
- F Conclusie
Complex (als mensen langdurig in het trauma blijven)
DE BIOLOGIE VAN STRESS
Stress is een fysiologische en psychologische reactie op een uitdaging of bedreiging.
Het lichaam activeert hierbij een complex netwerk van hormonen,
neurotransmitters en hersengebieden om zich voor te bereiden op actie. Dit wordt
ook wel de "fight-or-flight"-respons genoemd.
DE FYSIOLOGIE STRESSRESPONS: HPA-AS EN SYMPATISCH ZENUWSTELSEL
De biologische stressreactie wordt gereguleerd door twee belangrijke systemen:
A. De Hypothalamus-Hypofyse-Bijnier-as (HPA-as)
De HPA-as is het belangrijkste neuro-endocriene systeem dat stress reguleert.
Stappen in de HPA-as-reactie:
1. Stressprikkel (bv. gevaar, angst) → activatie van de hypothalamus.
2. De hypothalamus scheidt corticotropine-releasing hormoon (CRH) uit.
3. CRH stimuleert de hypofyse om adrenocorticotroop hormoon (ACTH) vrij te
geven.
4. ACTH stimuleert de bijnieren om cortisol te produceren.
5. Cortisol helpt het lichaam zich aan te passen aan stress door energie vrij te
maken (bv. verhoogde bloedsuikerspiegel).
6. Als cortisol een bepaald niveau bereikt, remt het de HPA-as (negatieve feedback).
Langdurige stress leidt tot overactieve HPA-as en verhoogde cortisolniveaus,
wat schadelijk kan zijn voor de hersenen en het lichaam.
In bijnier wordt cortisol geproduceerd: (fight modus – pupillen staan wijd, je staat scherp)
Ontstaan stressreactie
HET SYMPATISCHE ZENUWSTELSEL (“FIGHT OR FLIGHT”)
Naast de HPA-as wordt stress gereguleerd door het autonome zenuwstelsel.
Belangrijkste processen:
- De hypothalamus activeert het sympathisch zenuwstelsel.
- De bijnieren scheiden adrenaline en noradrenaline uit.
- Dit leidt tot verhoogde hartslag, bloeddruk en alertheid → het lichaam is
klaar voor actie.
- Wanneer het gevaar voorbij is, activeert het parasympathisch zenuwstelsel de
ontspanningsreactie.
Verschil tussen HPA-as en sympathisch systeem:
, Sympathisch zenuwstelsel → Snelle, directe reactie via adrenaline (seconden).
HPA-as → Langdurigere reactie via cortisol (minuten tot uren).
Oververmoeidheid kan ontstaan -> burn-out
Cortisol werkt lang
Adrenaline -> werkt snel en kort
DE ROL VAN DE HERSENEN BIJ STRESS
Belangrijke hersengebieden bij stress:
Hypothalamus → Regelt de HPA-as en het autonome zenuwstelsel.
Amygdala → Detecteert bedreiging en activeert de stressrespons. (rookdetectie
systeem blijft geactiveert – gaat niet meer uit) – voortdurende spanning
Prefrontale cortex (PFC) → Reguleert stress en remt de amygdala.
Hippocampus → Remt de HPA-as en helpt bij negatieve feedback van cortisol.
Chronische stress leidt tot:
Hyperactieve amygdala → Overgevoeligheid voor stressoren.
Verlies van PFC-controle → Slechtere impulscontrole en besluitvorming.
Atrofie van de hippocampus → Slechter geheugen en verhoogde HPA-activiteit.
Acute vs. Chronische Stress
Chronische stress is schadelijk omdat het immuunsysteem, het geheugen en emotionele
regulatie verstoord raken.
EFFECTEN VAN
CHRONISCHE
STRESS OP HET
LICHAAM
Hoge
cortisolwaarden kunnen leiden tot:
- Hersenen → Verlies van hippocampuscellen, geheugenproblemen.
- Immuunsysteem → Verminderde afweer, verhoogde ontstekingen.
- Cardiovasculair → Hoge bloeddruk, verhoogd risico op hartziekten.
- Stofwisseling → Gewichtstoename, insulineresistentie, verhoogd risico op
diabetes
(Lichamelijke klachten waarneembaar)
STRESSMANAGEMENT EN REGULATIE VAN DE HPA-AS
✅ Fysieke activiteit → Vermindert cortisol en verhoogt endorfines.
✅ Mindfulness & meditatie → Activeert de prefrontale cortex en remt de amygdala.
✅ Sociale steun → Verlaagt HPA-activiteit en verhoogt oxytocine.
✅ Goede slaap → Reguleert HPA-as en herstelt het zenuwstelsel.
Conclusie: Stress is een nuttige maar potentieel schadelijke reactie. Acute stress is
adaptief, maar chronische stress kan leiden tot ernstige gezondheidsproblemen.
Regulatie van de stressrespons door mentale, sociale en fysiologische interventies
is essentieel voor een gezond leven.
BIOLOGIE STRESSREACTIE
- Alarmreactie
- Stresshormonen
, o Adrenaline: lichaam op scherp
o Cortisol: suiker als benzine voor je spieren
- Overlevingsstrategie (vecht- of vluchtreactie)
- Als vechten of vluchten niet kan: bevriezen
- Geheugen gevoelens: hippocampus (zeepaardje)
- Alarmcentrale (onbewust): amygdala (amandelkern)
PSYCHOTRAUMA: DEFINITIE, MECHANISMEN EN GEVOLGEN
1. Wat is een psychotrauma?
Een psychotrauma is een psychologische verwonding die ontstaat na het meemaken
van een ernstig stressvolle of bedreigende gebeurtenis. Dit kan leiden tot intense
angst, machteloosheid en langdurige psychische klachten.
Kenmerken van een psychotrauma:
- Overweldigende ervaring → Het individu kan de gebeurtenis emotioneel niet
goed verwerken.
- Schokkend en bedreigend → Vaak gaat het om gevaar voor het eigen leven of
dat van anderen.
- Langdurige impact → Kan leiden tot blijvende veranderingen in emotie, cognitie
en gedrag.
OORZAKEN VAN PSYCHOTRAUMA
Psychotrauma ontstaat door blootstelling aan ernstige stressoren.
Voorbeelden van traumatische gebeurtenissen:
- Interpersoonlijk geweld → Mishandeling, verkrachting, huiselijk geweld.
- Oorlog & conflict → Vluchtelingenervaringen, marteling, soldaat in
gevechtssituaties.
- Ongevallen & natuurrampen → Auto-ongelukken, aardbevingen,
overstromingen.
- Medische trauma’s → Levensbedreigende ziekte, ingrijpende operaties.
- Getuige van trauma → Hulpverleners, familieleden van slachtoffers.
Niet iedereen die trauma ervaart, ontwikkelt psychische klachten. Factoren
zoals veerkracht, sociale steun en eerdere ervaringen spelen een rol.
Secundair getraumatiseerd – door erge dingen te horen zelf getraumatiseerd worden
DE NEUROBIOLOGIE VAN PSYCHOTRAUMA
Trauma heeft een diepgaande invloed op het brein en stresssysteem.
Belangrijke hersengebieden bij trauma:
- Amygdala (emotieverwerking) → Overactief bij trauma, leidt tot angst en
hyperalertheid.
- Hippocampus (geheugen) → Kan krimpen door chronische stress, wat leidt tot
geheugenproblemen.
- Prefrontale cortex (controle & regulatie) → Verminderde activiteit, wat leidt
tot impulsiviteit en emotionele ontregeling.
HPA-as en stresshormonen:
- Trauma hyperactiveert de HPA-as, waardoor verhoogde cortisol- en
adrenalinewaarden optreden.
- Bij chronische stress raakt de HPA-as ontregeld, wat kan leiden tot
angststoornissen en depressie.
• De klachten kunnen grofweg worden onderverdeeld in vier soorten klachten:
• herbelevingen,
• vermijdingsreacties,
• negatieve gedachten en
• gevoelens en sterke prikkelbaarheid of hyperactivatie.
(GGZ – PETER VERHEYEN)
Doelen:
- Aan het eind van de lessenreeks begrijpt u wat een complexe PTSS betekent
- Kan de student aanwijzingen voor het diagnosticeren en behandelen geven.
- Heeft de student een bredere achtergrondkennis over psychotrauma en PTSS bij
verschillende doelgroepen (veteranen, ouderen, vluchtelingen,
beroepsgerelateerd);
Mensen die heftige dingen mee maken -> reageren hetzelfde (PTSD)
COMPLEXE PTSS: WAT IS DAT?
- A Biologie van stress
- B Wat is een trauma?
- C Wat is PTSS?
- D Wat is complexe PTSS?
- E Triggers
- F Conclusie
Complex (als mensen langdurig in het trauma blijven)
DE BIOLOGIE VAN STRESS
Stress is een fysiologische en psychologische reactie op een uitdaging of bedreiging.
Het lichaam activeert hierbij een complex netwerk van hormonen,
neurotransmitters en hersengebieden om zich voor te bereiden op actie. Dit wordt
ook wel de "fight-or-flight"-respons genoemd.
DE FYSIOLOGIE STRESSRESPONS: HPA-AS EN SYMPATISCH ZENUWSTELSEL
De biologische stressreactie wordt gereguleerd door twee belangrijke systemen:
A. De Hypothalamus-Hypofyse-Bijnier-as (HPA-as)
De HPA-as is het belangrijkste neuro-endocriene systeem dat stress reguleert.
Stappen in de HPA-as-reactie:
1. Stressprikkel (bv. gevaar, angst) → activatie van de hypothalamus.
2. De hypothalamus scheidt corticotropine-releasing hormoon (CRH) uit.
3. CRH stimuleert de hypofyse om adrenocorticotroop hormoon (ACTH) vrij te
geven.
4. ACTH stimuleert de bijnieren om cortisol te produceren.
5. Cortisol helpt het lichaam zich aan te passen aan stress door energie vrij te
maken (bv. verhoogde bloedsuikerspiegel).
6. Als cortisol een bepaald niveau bereikt, remt het de HPA-as (negatieve feedback).
Langdurige stress leidt tot overactieve HPA-as en verhoogde cortisolniveaus,
wat schadelijk kan zijn voor de hersenen en het lichaam.
In bijnier wordt cortisol geproduceerd: (fight modus – pupillen staan wijd, je staat scherp)
Ontstaan stressreactie
HET SYMPATISCHE ZENUWSTELSEL (“FIGHT OR FLIGHT”)
Naast de HPA-as wordt stress gereguleerd door het autonome zenuwstelsel.
Belangrijkste processen:
- De hypothalamus activeert het sympathisch zenuwstelsel.
- De bijnieren scheiden adrenaline en noradrenaline uit.
- Dit leidt tot verhoogde hartslag, bloeddruk en alertheid → het lichaam is
klaar voor actie.
- Wanneer het gevaar voorbij is, activeert het parasympathisch zenuwstelsel de
ontspanningsreactie.
Verschil tussen HPA-as en sympathisch systeem:
, Sympathisch zenuwstelsel → Snelle, directe reactie via adrenaline (seconden).
HPA-as → Langdurigere reactie via cortisol (minuten tot uren).
Oververmoeidheid kan ontstaan -> burn-out
Cortisol werkt lang
Adrenaline -> werkt snel en kort
DE ROL VAN DE HERSENEN BIJ STRESS
Belangrijke hersengebieden bij stress:
Hypothalamus → Regelt de HPA-as en het autonome zenuwstelsel.
Amygdala → Detecteert bedreiging en activeert de stressrespons. (rookdetectie
systeem blijft geactiveert – gaat niet meer uit) – voortdurende spanning
Prefrontale cortex (PFC) → Reguleert stress en remt de amygdala.
Hippocampus → Remt de HPA-as en helpt bij negatieve feedback van cortisol.
Chronische stress leidt tot:
Hyperactieve amygdala → Overgevoeligheid voor stressoren.
Verlies van PFC-controle → Slechtere impulscontrole en besluitvorming.
Atrofie van de hippocampus → Slechter geheugen en verhoogde HPA-activiteit.
Acute vs. Chronische Stress
Chronische stress is schadelijk omdat het immuunsysteem, het geheugen en emotionele
regulatie verstoord raken.
EFFECTEN VAN
CHRONISCHE
STRESS OP HET
LICHAAM
Hoge
cortisolwaarden kunnen leiden tot:
- Hersenen → Verlies van hippocampuscellen, geheugenproblemen.
- Immuunsysteem → Verminderde afweer, verhoogde ontstekingen.
- Cardiovasculair → Hoge bloeddruk, verhoogd risico op hartziekten.
- Stofwisseling → Gewichtstoename, insulineresistentie, verhoogd risico op
diabetes
(Lichamelijke klachten waarneembaar)
STRESSMANAGEMENT EN REGULATIE VAN DE HPA-AS
✅ Fysieke activiteit → Vermindert cortisol en verhoogt endorfines.
✅ Mindfulness & meditatie → Activeert de prefrontale cortex en remt de amygdala.
✅ Sociale steun → Verlaagt HPA-activiteit en verhoogt oxytocine.
✅ Goede slaap → Reguleert HPA-as en herstelt het zenuwstelsel.
Conclusie: Stress is een nuttige maar potentieel schadelijke reactie. Acute stress is
adaptief, maar chronische stress kan leiden tot ernstige gezondheidsproblemen.
Regulatie van de stressrespons door mentale, sociale en fysiologische interventies
is essentieel voor een gezond leven.
BIOLOGIE STRESSREACTIE
- Alarmreactie
- Stresshormonen
, o Adrenaline: lichaam op scherp
o Cortisol: suiker als benzine voor je spieren
- Overlevingsstrategie (vecht- of vluchtreactie)
- Als vechten of vluchten niet kan: bevriezen
- Geheugen gevoelens: hippocampus (zeepaardje)
- Alarmcentrale (onbewust): amygdala (amandelkern)
PSYCHOTRAUMA: DEFINITIE, MECHANISMEN EN GEVOLGEN
1. Wat is een psychotrauma?
Een psychotrauma is een psychologische verwonding die ontstaat na het meemaken
van een ernstig stressvolle of bedreigende gebeurtenis. Dit kan leiden tot intense
angst, machteloosheid en langdurige psychische klachten.
Kenmerken van een psychotrauma:
- Overweldigende ervaring → Het individu kan de gebeurtenis emotioneel niet
goed verwerken.
- Schokkend en bedreigend → Vaak gaat het om gevaar voor het eigen leven of
dat van anderen.
- Langdurige impact → Kan leiden tot blijvende veranderingen in emotie, cognitie
en gedrag.
OORZAKEN VAN PSYCHOTRAUMA
Psychotrauma ontstaat door blootstelling aan ernstige stressoren.
Voorbeelden van traumatische gebeurtenissen:
- Interpersoonlijk geweld → Mishandeling, verkrachting, huiselijk geweld.
- Oorlog & conflict → Vluchtelingenervaringen, marteling, soldaat in
gevechtssituaties.
- Ongevallen & natuurrampen → Auto-ongelukken, aardbevingen,
overstromingen.
- Medische trauma’s → Levensbedreigende ziekte, ingrijpende operaties.
- Getuige van trauma → Hulpverleners, familieleden van slachtoffers.
Niet iedereen die trauma ervaart, ontwikkelt psychische klachten. Factoren
zoals veerkracht, sociale steun en eerdere ervaringen spelen een rol.
Secundair getraumatiseerd – door erge dingen te horen zelf getraumatiseerd worden
DE NEUROBIOLOGIE VAN PSYCHOTRAUMA
Trauma heeft een diepgaande invloed op het brein en stresssysteem.
Belangrijke hersengebieden bij trauma:
- Amygdala (emotieverwerking) → Overactief bij trauma, leidt tot angst en
hyperalertheid.
- Hippocampus (geheugen) → Kan krimpen door chronische stress, wat leidt tot
geheugenproblemen.
- Prefrontale cortex (controle & regulatie) → Verminderde activiteit, wat leidt
tot impulsiviteit en emotionele ontregeling.
HPA-as en stresshormonen:
- Trauma hyperactiveert de HPA-as, waardoor verhoogde cortisol- en
adrenalinewaarden optreden.
- Bij chronische stress raakt de HPA-as ontregeld, wat kan leiden tot
angststoornissen en depressie.
• De klachten kunnen grofweg worden onderverdeeld in vier soorten klachten:
• herbelevingen,
• vermijdingsreacties,
• negatieve gedachten en
• gevoelens en sterke prikkelbaarheid of hyperactivatie.
