ALS HULPVERLENER DE FAMILIE ZICHTBAAR MAKEN - SYSTEEMTHEORIE
(GEESTELIJKE GEZONDHEIDSZORG)
Kijken naar complexe problemen (gezinssystemen)
Problemen die ontstaan vanuit het omgaan met elkaar
Mensen kunnen het slechtste/beste in elkaar naar boven halen
OPBOUW VAN DE SESSIE
Korte theoretische overview met een aantal kapstokken.
Contextuele therapie
- Integreren in de opleiding? = ervaringsgericht en theorie!
- Als houding naar de studenten?= ervaringsgericht!
Twee ‘hulpmiddelen’ die we vandaag oplichten
- Het genogram
- De levenslijn
Filmfragment
- Hoe ervaar jij dit gesprek? (schrijf je eerste gevoel op. NIET nadenken,opschrijven)
- Wat is er aan de hand? (de feiten volgens jou)
- Beschrijf de context van dit gesprek?
- Formuleer hypotheses
Wat is er aan de hand? -> vader mag kiezen welke speech hij voorbrengt, rijke familie
Wat is de context? ->een feest, waar een zoon iets gaat voorbrengen voor zijn familie?
Hypothese: een fijn en niet fijne speech
- Hij wilt het niet graag voorbrengen
- We mogen hier wat verwachten
- Hij gaat een geheim vertellen, en de keuken weet dit
- Er gaat een drama komen
Hypothese -> met weinig data kun je samen hypotheses stellen
Er zijn verschillende brillen om naar een situatie te kijken
HOE ZIET JOUW GEZIN ERUIT?
Zit er in je familie iemand met een problematiek (bv. Depressie) -> gaat bepalen hoe jij
gaat handelen, hypotheses gaat stellen
Kleurt je visie + keuzes die je maakt
Parentificatie (als kind een ouderlijke rol opnemen die niet bij de leeftijd past,
verantwoordelijk zijn voor dingen waar je eigenlijk niet verantwoordelijk voor bent)
INLEIDING SYSTEEM THERAPIE
- Bij systeemtherapie ligt de nadruk op interacties, context en gehelen.
- Systeemtherapie gaat er van uit dat je ook bent wie je bent door je omgeving: het
gezin waaruit je afkomstig bent en je huidige relatienetwerk.
- Je gezins- en familieleden spelen in je leven een belangrijke rol. Kennen je
vrienden je als een geslaagde afdelingschef; voor je broer blijf je altijd ‘dat kleine
meisje’, hoe oud je ook bent. Je familie kent je door en door en iedereen heeft
familie.
Je bent wie dat je bent door de ander (je bent pas een docent -> omdat je leerlingen
hebt)
Onze context definieëerd ons
Mensen beïnvloeden elkaar (bij contact)
Wie ik ben wordt bepaald door de context (je bent anders op school – werk – thuis - …)
meerdere identiteiten
• Systeemtherapie begint bij jouw begin. Bij waar je vandaan komt en met wie je nu
leeft. Bij wat jou gemaakt heeft tot wie je bent, bij jouw ‘context’.
, • In systeemtherapie daagt de therapeut je uit je hulpvragen in verband te brengen
met de relatie met je partner, je kinderen, je ouders, je grootouders en andere
belangrijke familierelaties.
Onbewust gedrag wat ontstaat uit trauma uit je gezin/verleden
(vroeger niet mogen studeren -> dit willen rechttrekken later en maar blijven studeren)
(systemisch denken)
• Systeemtherapie richt zich op het geven van nieuwe betekenissen aan de
gebeurtenissen in je leven en op het uitlokken van relationele betrouwbaarheid.
• Hoe kun je weer afgestemd worden op het positieve? Hoe kan het vertrouwen
tussen jou en de ander vergroot worden? Hoe kun je vrij zijn in verbondenheid?...
GEZINS- EN RELATIETHERAPIE
De theorie van gezins- en relatietherapie richt zich op het begrijpen van interacties
binnen gezinnen en relaties en hoe deze invloed hebben op het psychologisch welzijn van
de betrokkenen.
We bespreken de belangrijkste aspecten van deze theorieën.
Begrijpen hoe mensen met elkaar omgaan en hoe dit beïnvloed
SYSTEEMTHEORIE
- Gezin als een systeem: Het gezin wordt gezien als een interactief systeem,
waarbij alle leden onderling afhankelijk zijn. Veranderingen of problemen in één
deel van het systeem hebben invloed op andere delen.
- Circulariteit: Gedrag wordt vaak begrepen in termen van wederzijdse
beïnvloeding, waarbij de acties van een gezinslid de reacties van anderen
beïnvloeden, die op hun beurt weer invloed hebben op het initiële gedrag.
- Feedbackmechanismen: Gezinnen gebruiken mechanismen die homeostasis
bevorderen (balans) of juist verandering in gang zetten (bijvoorbeeld door
conflicten).
Als gezin heb je een afgrenzing
Sterke afgrenzing (kluwengezin) -> er komt bijna geen info binnen (geen
vriendjes/vriendinnetjes)
- In een kluwengezin kan bepaald gedrag dat “abnormaal is” al snel als
pathologisch worden geïdentificeerd
Grens die heel onduidelijk is -> loszand-gezin (bv. Niet samen eten, niet weten waar
iedereen is, …)
- Problemen rond gehechtheid
- Onzekere jongeren
(samen eten -> vormt een gezin)
Grenzen zijn zeer belangrijk -> hoe gaat men met elkaar om)
Coalitie -> zussen onder elkaar, vader en zoon (groepen binnen het gezin)
Soms is het oké een beetje angst te hebben voor je ouders/leerkracht -> je gaat beter je
best doen
Structurele gezinstherapie – hoe gaat men met elkaar om, wat zijn grenzen, coalities?
Gezin streeft voortdurend naar evenwicht (kind dat irritant gaat doen als ouders ruzie
maken -> zo dat ze met het kind bezig zijn, niet met ruzie maken)
Iemand heeft een problematiek binnen het gezin -> dit infecteerd heel het gezin
RELATIEPATRONEN EN COMMUNICATIE
- Positieve en negatieve communicatiepatronen: Gezins- en relatietherapie
benadrukt het belang van gezonde communicatie. Disfunctionele
communicatiepatronen zoals kritiek, defensiviteit, en vermijden kunnen leiden tot
escalaties van conflicten.
, - Affectieve hechting: De manier waarop gezinsleden zich tot elkaar verhouden
en elkaar ondersteunen, speelt een cruciale rol in het welzijn van elk individu.
- Intergenerationele patronen: Problematische gedragingen of
interactiepatronen worden vaak van generatie op generatie doorgegeven, wat kan
leiden tot vastgeroeste rollen en verwachtingen binnen een gezin.
Telkens inzetten op gezonde communicatie (escalatie van conflicten vermijden)
THEORIEËN VAN HECHTING
- Hechtingstheorie (Bowlby): Hechtingsgedrag binnen het gezin is fundamenteel
voor de emotionele en psychologische gezondheid van een individu. Problemen in
de vroege gehechtheid kunnen doorwerken in relaties op latere leeftijd.
- Beveiliging en onveiligheid: Gezinsleden kunnen zich veilig voelen in relaties
als ze consistent ondersteuning ervaren, of zich onveilig voelen als er sprake is
van verwaarlozing of conflicten.
Wat een veilig gehechte relatie is = (relatie voelt aan als veilige haven)
ROLTHEORIE
- Gezinsrollen: Elk gezinslid kan bepaalde rollen aannemen die het functioneren
van het gezin beïnvloeden (bijvoorbeeld de zorgzame ouder, de rebel, de pleaser).
Wanneer deze rollen rigide zijn, kan dit leiden tot problemen.
- Veranderende rollen: Gezinnen veranderen vaak van rol naarmate leden ouder
worden, van gezinssamenstellingen of levensomstandigheden veranderen, zoals
bij scheiding, hertrouwen, of het krijgen van kinderen.
Rol nu is anders als dat je kinderen 3 jaar waren of nu (door levensomstandigheden)
ECOLOGISCHE EN CULTURELE INVLOEDEN
- Omgevingsfactoren: Het gezinsleven wordt beïnvloed door bredere sociaal-
culturele en economische contexten, zoals werkdruk, armoede, of culturele
normen en waarden.
- Sociale steun: De manier waarop een gezin zich verhoudt tot externe
steunnetwerken (zoals vrienden, collega’s of andere familieleden) kan het welzijn
en de dynamiek binnen het gezin versterken of verzwakken
In een kluwengezin zal er weinig sociale steun zijn van andere
Gezonde gezinssituatie -> gezonde input en output, dingen kunnen veranderen
THERAPEUTISCHE BENADERINGEN
- Gezinstherapie: Deze benadering richt zich op het betrekken van alle
gezinsleden bij de therapie om gezamenlijke problemen op te lossen en de
communicatie te verbeteren.
- Narratieve therapie: Deze therapie helpt gezinsleden om de verhalen die ze
over hun leven en relaties vertellen te herstructureren, zodat ze meer positieve en
oplossingsgerichte perspectieven ontwikkelen.
- Oplossingsgerichte therapie: Deze therapie focust op het vinden van
oplossingen voor gezinsproblemen, in plaats van uitgebreid in te gaan op de
oorzaken van de problematiek.
- Strucurele therapie (Minuchin): Deze benadering richt zich op het aanpassen
van de structuur en rollen binnen het gezin om meer evenwichtige en gezonde
interacties te bevorderen.
Verschillende brillen
- Narratieve therapie = verhaal (als student, met je man, je kindertijd, …) sommige
verhalen raffelen nog uit, zijn bezig, zijn niet leuk, …
- Oplossingsgerichte therapie = oplossingen gaan bieden (niet heel de oorzaak
gaan uitdiepen) – laat mensen in termen van oplossing denken
- Structurele therapie = hoe zit gezin in elkaar (loszand, kluwen, …)
VERANDERINGSPROCESSEN
(GEESTELIJKE GEZONDHEIDSZORG)
Kijken naar complexe problemen (gezinssystemen)
Problemen die ontstaan vanuit het omgaan met elkaar
Mensen kunnen het slechtste/beste in elkaar naar boven halen
OPBOUW VAN DE SESSIE
Korte theoretische overview met een aantal kapstokken.
Contextuele therapie
- Integreren in de opleiding? = ervaringsgericht en theorie!
- Als houding naar de studenten?= ervaringsgericht!
Twee ‘hulpmiddelen’ die we vandaag oplichten
- Het genogram
- De levenslijn
Filmfragment
- Hoe ervaar jij dit gesprek? (schrijf je eerste gevoel op. NIET nadenken,opschrijven)
- Wat is er aan de hand? (de feiten volgens jou)
- Beschrijf de context van dit gesprek?
- Formuleer hypotheses
Wat is er aan de hand? -> vader mag kiezen welke speech hij voorbrengt, rijke familie
Wat is de context? ->een feest, waar een zoon iets gaat voorbrengen voor zijn familie?
Hypothese: een fijn en niet fijne speech
- Hij wilt het niet graag voorbrengen
- We mogen hier wat verwachten
- Hij gaat een geheim vertellen, en de keuken weet dit
- Er gaat een drama komen
Hypothese -> met weinig data kun je samen hypotheses stellen
Er zijn verschillende brillen om naar een situatie te kijken
HOE ZIET JOUW GEZIN ERUIT?
Zit er in je familie iemand met een problematiek (bv. Depressie) -> gaat bepalen hoe jij
gaat handelen, hypotheses gaat stellen
Kleurt je visie + keuzes die je maakt
Parentificatie (als kind een ouderlijke rol opnemen die niet bij de leeftijd past,
verantwoordelijk zijn voor dingen waar je eigenlijk niet verantwoordelijk voor bent)
INLEIDING SYSTEEM THERAPIE
- Bij systeemtherapie ligt de nadruk op interacties, context en gehelen.
- Systeemtherapie gaat er van uit dat je ook bent wie je bent door je omgeving: het
gezin waaruit je afkomstig bent en je huidige relatienetwerk.
- Je gezins- en familieleden spelen in je leven een belangrijke rol. Kennen je
vrienden je als een geslaagde afdelingschef; voor je broer blijf je altijd ‘dat kleine
meisje’, hoe oud je ook bent. Je familie kent je door en door en iedereen heeft
familie.
Je bent wie dat je bent door de ander (je bent pas een docent -> omdat je leerlingen
hebt)
Onze context definieëerd ons
Mensen beïnvloeden elkaar (bij contact)
Wie ik ben wordt bepaald door de context (je bent anders op school – werk – thuis - …)
meerdere identiteiten
• Systeemtherapie begint bij jouw begin. Bij waar je vandaan komt en met wie je nu
leeft. Bij wat jou gemaakt heeft tot wie je bent, bij jouw ‘context’.
, • In systeemtherapie daagt de therapeut je uit je hulpvragen in verband te brengen
met de relatie met je partner, je kinderen, je ouders, je grootouders en andere
belangrijke familierelaties.
Onbewust gedrag wat ontstaat uit trauma uit je gezin/verleden
(vroeger niet mogen studeren -> dit willen rechttrekken later en maar blijven studeren)
(systemisch denken)
• Systeemtherapie richt zich op het geven van nieuwe betekenissen aan de
gebeurtenissen in je leven en op het uitlokken van relationele betrouwbaarheid.
• Hoe kun je weer afgestemd worden op het positieve? Hoe kan het vertrouwen
tussen jou en de ander vergroot worden? Hoe kun je vrij zijn in verbondenheid?...
GEZINS- EN RELATIETHERAPIE
De theorie van gezins- en relatietherapie richt zich op het begrijpen van interacties
binnen gezinnen en relaties en hoe deze invloed hebben op het psychologisch welzijn van
de betrokkenen.
We bespreken de belangrijkste aspecten van deze theorieën.
Begrijpen hoe mensen met elkaar omgaan en hoe dit beïnvloed
SYSTEEMTHEORIE
- Gezin als een systeem: Het gezin wordt gezien als een interactief systeem,
waarbij alle leden onderling afhankelijk zijn. Veranderingen of problemen in één
deel van het systeem hebben invloed op andere delen.
- Circulariteit: Gedrag wordt vaak begrepen in termen van wederzijdse
beïnvloeding, waarbij de acties van een gezinslid de reacties van anderen
beïnvloeden, die op hun beurt weer invloed hebben op het initiële gedrag.
- Feedbackmechanismen: Gezinnen gebruiken mechanismen die homeostasis
bevorderen (balans) of juist verandering in gang zetten (bijvoorbeeld door
conflicten).
Als gezin heb je een afgrenzing
Sterke afgrenzing (kluwengezin) -> er komt bijna geen info binnen (geen
vriendjes/vriendinnetjes)
- In een kluwengezin kan bepaald gedrag dat “abnormaal is” al snel als
pathologisch worden geïdentificeerd
Grens die heel onduidelijk is -> loszand-gezin (bv. Niet samen eten, niet weten waar
iedereen is, …)
- Problemen rond gehechtheid
- Onzekere jongeren
(samen eten -> vormt een gezin)
Grenzen zijn zeer belangrijk -> hoe gaat men met elkaar om)
Coalitie -> zussen onder elkaar, vader en zoon (groepen binnen het gezin)
Soms is het oké een beetje angst te hebben voor je ouders/leerkracht -> je gaat beter je
best doen
Structurele gezinstherapie – hoe gaat men met elkaar om, wat zijn grenzen, coalities?
Gezin streeft voortdurend naar evenwicht (kind dat irritant gaat doen als ouders ruzie
maken -> zo dat ze met het kind bezig zijn, niet met ruzie maken)
Iemand heeft een problematiek binnen het gezin -> dit infecteerd heel het gezin
RELATIEPATRONEN EN COMMUNICATIE
- Positieve en negatieve communicatiepatronen: Gezins- en relatietherapie
benadrukt het belang van gezonde communicatie. Disfunctionele
communicatiepatronen zoals kritiek, defensiviteit, en vermijden kunnen leiden tot
escalaties van conflicten.
, - Affectieve hechting: De manier waarop gezinsleden zich tot elkaar verhouden
en elkaar ondersteunen, speelt een cruciale rol in het welzijn van elk individu.
- Intergenerationele patronen: Problematische gedragingen of
interactiepatronen worden vaak van generatie op generatie doorgegeven, wat kan
leiden tot vastgeroeste rollen en verwachtingen binnen een gezin.
Telkens inzetten op gezonde communicatie (escalatie van conflicten vermijden)
THEORIEËN VAN HECHTING
- Hechtingstheorie (Bowlby): Hechtingsgedrag binnen het gezin is fundamenteel
voor de emotionele en psychologische gezondheid van een individu. Problemen in
de vroege gehechtheid kunnen doorwerken in relaties op latere leeftijd.
- Beveiliging en onveiligheid: Gezinsleden kunnen zich veilig voelen in relaties
als ze consistent ondersteuning ervaren, of zich onveilig voelen als er sprake is
van verwaarlozing of conflicten.
Wat een veilig gehechte relatie is = (relatie voelt aan als veilige haven)
ROLTHEORIE
- Gezinsrollen: Elk gezinslid kan bepaalde rollen aannemen die het functioneren
van het gezin beïnvloeden (bijvoorbeeld de zorgzame ouder, de rebel, de pleaser).
Wanneer deze rollen rigide zijn, kan dit leiden tot problemen.
- Veranderende rollen: Gezinnen veranderen vaak van rol naarmate leden ouder
worden, van gezinssamenstellingen of levensomstandigheden veranderen, zoals
bij scheiding, hertrouwen, of het krijgen van kinderen.
Rol nu is anders als dat je kinderen 3 jaar waren of nu (door levensomstandigheden)
ECOLOGISCHE EN CULTURELE INVLOEDEN
- Omgevingsfactoren: Het gezinsleven wordt beïnvloed door bredere sociaal-
culturele en economische contexten, zoals werkdruk, armoede, of culturele
normen en waarden.
- Sociale steun: De manier waarop een gezin zich verhoudt tot externe
steunnetwerken (zoals vrienden, collega’s of andere familieleden) kan het welzijn
en de dynamiek binnen het gezin versterken of verzwakken
In een kluwengezin zal er weinig sociale steun zijn van andere
Gezonde gezinssituatie -> gezonde input en output, dingen kunnen veranderen
THERAPEUTISCHE BENADERINGEN
- Gezinstherapie: Deze benadering richt zich op het betrekken van alle
gezinsleden bij de therapie om gezamenlijke problemen op te lossen en de
communicatie te verbeteren.
- Narratieve therapie: Deze therapie helpt gezinsleden om de verhalen die ze
over hun leven en relaties vertellen te herstructureren, zodat ze meer positieve en
oplossingsgerichte perspectieven ontwikkelen.
- Oplossingsgerichte therapie: Deze therapie focust op het vinden van
oplossingen voor gezinsproblemen, in plaats van uitgebreid in te gaan op de
oorzaken van de problematiek.
- Strucurele therapie (Minuchin): Deze benadering richt zich op het aanpassen
van de structuur en rollen binnen het gezin om meer evenwichtige en gezonde
interacties te bevorderen.
Verschillende brillen
- Narratieve therapie = verhaal (als student, met je man, je kindertijd, …) sommige
verhalen raffelen nog uit, zijn bezig, zijn niet leuk, …
- Oplossingsgerichte therapie = oplossingen gaan bieden (niet heel de oorzaak
gaan uitdiepen) – laat mensen in termen van oplossing denken
- Structurele therapie = hoe zit gezin in elkaar (loszand, kluwen, …)
VERANDERINGSPROCESSEN
