Geschiedenis van de stedelijke ontwikkeling
De eerste generaties steden
Besluit
- Ontwikkeling van het schrift en het transport -> handel -> stad
- Van de aller oudste steden is maar heel weinig bewaard gebleven
De Griekse stad
3 belangrijke invloeden
- Oudste Europese stad Knossos
× Kreta -> snijding handelsroute
- Griekse koloniale steden
× Schrale grond + traag ontwikkelde nijverheid -> overbevolking -> spanning (politiek en sociaal vlak)
× Stichten Griekse kolonie aan de Zuidkust Frankrijk
× Honderden Griekse nederzetting tussen Zwarte Zee en Spanje
- Hippodamus van Milete
× Grondlegger stedenbouw Stadsplan: orde en regelmaat (contrast Athene)
Besluit
- Oudste Europese stad is ontstaan (Kreta) op de kruising van vele handelsroute
- Woning groepeerde zich in blokken -> uitgangspunt voor het latere rasterpatroon
- Geen groenzones, wel openbare ruimten
- Koloniale drang had een belangrijke invloed op de uitbouw van de Griekse steden
- Milete is de eerste stad die volgens ‘een plan’ gebouwd is
- Stad tekende zich duidelijk af van de omgeving door de inplanting van de stadsmuren
De Romeinse stad
3 belangrijke invloeden
- Etrusken
× Dubbele functie
Handelsreactie + Bestuurszetel
- Immense groei van Rome
× Organisch ontstaan
× Belangrijk: bestuurlijke structuren
- Kolonisatie van Romeinse rijk
× Nieuwe stad 3 fasen
‘Inauguratio’: vastleggen van de vestegingsplaats door de landmeter
‘Templum’: vastleggen van de omvang en de algemene indeling Resultaat = rasterstructuur
‘Iimitatio’: oriëntatie van de hoofdassen
Besluit
- Tijdens de groei van het Romeinse Rijk: vaste stedenbouwkundig patroon
× Steden gesticht volgens vast ritueel
× Steden hadden een raster- of dambordpatroon
- Oorsprong van het rasterpatroon: de Etrusken
- Rome is géén goed voordbeeld van dit typische Romeinse urbanisme
,De middeleeuwse stad
Verscheidenheid -> Middeleeuwse steden indelen, volgens ontstaanswijze
- Als voorzetting van een Romeinse stad
× Franken -> grote Romeinse bouwwerken geen functie geven
× Belangstelling religie
- Natuurlijk, spontaan bij een burcht of klooster gelegen op een gunstige plaats
× Burg -> functie: verdediging (invallen)
× Vestiging rond burg -> reden: bescherming -> resultaat: radicaal-concentrisch
- Als gecreëerde stad
× Uit niets ontstaan
× Bloeiperiode Middeleeuwen -> veel handel+ enorme bevolking aangroei
Resultaat: nood nieuwe steden
Besluit
- Start als zeer welvarende periode
- Stad met 3 hoofkenmerken
× Stedelijk zelfbestuur
× De markt
× De stadmuur
- Straten nauw en ongeplaveid
- Geen riolering
- Grote verscheidenheid aan Middeleeuwse steden, indeling volgens ontstaanswijze
De stad tijdens de renaissance
Invloeden
- Invloed militaire bouwkunst
× Kanonnen – > VAUBAN (-vestiging)
- Invloed stadkunst
× Afwerking steden; beïnvloed:
Perspectief + decoratieve monumentale ensembles + architecturale voorschriften
- Invloed tuinarchitectuur
- Koloniale steden
× Stedenbouwkundig concept -> raster- of dambordpatroon
Besluit
- Renaissance: niet zo zeer uitbreiding, eerder afwerken van de steden
× Via architectonische elementen zoals stadspleinen
× Via elementen uit tuinarchitectuur zoals bomenrijen
- Bestaande steden niet uitgebreid, wel nieuwe steden opgericht
× Koloniale steden in Amerika (rasterpatroon)
,De stad + omgeving Industriële Revolutie
Inleiding
- Industrie stad -> landbouwcrisis (*mensen trekken stad)
2reacties
× Gevolg: arbeidsproletariaat
- Bevolkingsgroei steden grootschalige
transformatieve-
× Gevolg: grote steden; bouwwerken cultuur, wetenschap, etc. (glas en ijzer)
werken (binnen stad)
- Binnenstad
× Gevolg: negatiever beoordeeld; hinder van verkeer, proletarisering, etc. oprichten nieuwe
‘woon-werk’ entiteiten
Besluit (buiten stad)
- Invloed industrie + bevolking aangroei
- Middeleeuwse gebouwen: ontmanteld en banmijl volgebouwd fabrieken en woningen
- Arbeidproletariaat -> opstanden -> aanleg brede stadsaders
- Binnen stad: leefomstandigheden miserabel
- Platteland: aantrekkelijk, ontstaan nieuw ‘woon-werk’ entiteiten (filantropisch en tuindorpen)
De stedenbouw in de 20ste eeuw
Invloed
transport is duur
- Tuinwijkgedachte
× Buiten stad vestigen (niet te ver) ->renden: overbevolking, slechte leefomstandigheden, etc.
- Congrès Internationaux d’Architecture Moderne
× Reactie
Modernisme positieve invloed architectuur
Modernisme negatieve invloed stedenbouwkunde
× Principe: uiteentrekken functies (CIAM - > scheiding wonen, werken, verkeer en recreatie)
- Suburbanisatie en rurbanisatie
× Na wo2 - > verlies kernstad + woonfunctie
× Termen
Suburbanisatie: *verstedelijken van stadsrand
Rurbanisatie: *verstedelijken van plattelandsgemeenten
- Banlieuvorming
× Gevolg - > rurbanisatie - > slaapwijken
- Nieuwe steden en groeisteden
× Stadskernen - > decentraliseren
× Oplossingen
Oprichten subcentra
Kiezen van groeisteden
Bouwen van nieuwe steden
Besluit
- Interessante maar zeer complexe periode
- Stedenbouw: zoeken naar een oplossing -> overbevolkte 19de -eeuwse stad
- ‘Herontdekking van platteland’ + oprichten nieuwe kernen buiten de stad
- Negatieve impact van de modernisten op de stad
- Oprichten nieuwe kernen -> ontstaan van subcentra – groeisteden – nieuwe steden
, Begrippen uit de stadsgeografie
Stad en verstedelijking
- Definitie ‘stad’ sterk gebaseerd op traditie en intuïtie (subjectief begrip)
- Verstedelijkingsgraad
× Mate waarin urbanisatieproces (*wegtrekken mens platteland - > stad) vordert
>55% wereldbevolking verstedelijkt
90% Belgen verstedelijkt
Stedelijke plattegronden
- Radicaal-concentrische stratenpatroon
- Raster- of dambordpatroon
- Meanderpatroon
- Getekende patroon
De morfologische indeling van een stadsgewest
- Binnenstad stadskern + oude woonzone
- Stadskern binnenstad + 19de-eeuwse stad
× 19 -eeuwse stad; 3 delen
de
Stationswijk
Industriezone en arbeidswijken
Burgerwijken
- Agglomeratie kernstad + stadsrand
- Stadsgewest agglomeratie + banlieue
Stedelijke structuurmodellen
Concentrisch model van Burgess
- 5 concentrische zones
× Central business district
× Zone in transition
× Zone of workingmen’s homes
× Residential zone
× Commuter’s zone
Sectormodel van Hoyt
- Analyse huurhuizen -> sectoren
- Duurdere huizen - > landschappelijk element, goede voorzieningen, etc.
- Vestiging industrie
- Ligging sector - > verschilt stad
Meerkernenmodel van Harris en Ullman
- Stedelijke activiteiten + sociale groepen -> bepaalde districten concentreren aantal + soorten =
× Reden: voordeel - > elkaars aanwezigheid bepalen groei stad
Stedelijke invloedssferen en hiërarchische niveaus
De eerste generaties steden
Besluit
- Ontwikkeling van het schrift en het transport -> handel -> stad
- Van de aller oudste steden is maar heel weinig bewaard gebleven
De Griekse stad
3 belangrijke invloeden
- Oudste Europese stad Knossos
× Kreta -> snijding handelsroute
- Griekse koloniale steden
× Schrale grond + traag ontwikkelde nijverheid -> overbevolking -> spanning (politiek en sociaal vlak)
× Stichten Griekse kolonie aan de Zuidkust Frankrijk
× Honderden Griekse nederzetting tussen Zwarte Zee en Spanje
- Hippodamus van Milete
× Grondlegger stedenbouw Stadsplan: orde en regelmaat (contrast Athene)
Besluit
- Oudste Europese stad is ontstaan (Kreta) op de kruising van vele handelsroute
- Woning groepeerde zich in blokken -> uitgangspunt voor het latere rasterpatroon
- Geen groenzones, wel openbare ruimten
- Koloniale drang had een belangrijke invloed op de uitbouw van de Griekse steden
- Milete is de eerste stad die volgens ‘een plan’ gebouwd is
- Stad tekende zich duidelijk af van de omgeving door de inplanting van de stadsmuren
De Romeinse stad
3 belangrijke invloeden
- Etrusken
× Dubbele functie
Handelsreactie + Bestuurszetel
- Immense groei van Rome
× Organisch ontstaan
× Belangrijk: bestuurlijke structuren
- Kolonisatie van Romeinse rijk
× Nieuwe stad 3 fasen
‘Inauguratio’: vastleggen van de vestegingsplaats door de landmeter
‘Templum’: vastleggen van de omvang en de algemene indeling Resultaat = rasterstructuur
‘Iimitatio’: oriëntatie van de hoofdassen
Besluit
- Tijdens de groei van het Romeinse Rijk: vaste stedenbouwkundig patroon
× Steden gesticht volgens vast ritueel
× Steden hadden een raster- of dambordpatroon
- Oorsprong van het rasterpatroon: de Etrusken
- Rome is géén goed voordbeeld van dit typische Romeinse urbanisme
,De middeleeuwse stad
Verscheidenheid -> Middeleeuwse steden indelen, volgens ontstaanswijze
- Als voorzetting van een Romeinse stad
× Franken -> grote Romeinse bouwwerken geen functie geven
× Belangstelling religie
- Natuurlijk, spontaan bij een burcht of klooster gelegen op een gunstige plaats
× Burg -> functie: verdediging (invallen)
× Vestiging rond burg -> reden: bescherming -> resultaat: radicaal-concentrisch
- Als gecreëerde stad
× Uit niets ontstaan
× Bloeiperiode Middeleeuwen -> veel handel+ enorme bevolking aangroei
Resultaat: nood nieuwe steden
Besluit
- Start als zeer welvarende periode
- Stad met 3 hoofkenmerken
× Stedelijk zelfbestuur
× De markt
× De stadmuur
- Straten nauw en ongeplaveid
- Geen riolering
- Grote verscheidenheid aan Middeleeuwse steden, indeling volgens ontstaanswijze
De stad tijdens de renaissance
Invloeden
- Invloed militaire bouwkunst
× Kanonnen – > VAUBAN (-vestiging)
- Invloed stadkunst
× Afwerking steden; beïnvloed:
Perspectief + decoratieve monumentale ensembles + architecturale voorschriften
- Invloed tuinarchitectuur
- Koloniale steden
× Stedenbouwkundig concept -> raster- of dambordpatroon
Besluit
- Renaissance: niet zo zeer uitbreiding, eerder afwerken van de steden
× Via architectonische elementen zoals stadspleinen
× Via elementen uit tuinarchitectuur zoals bomenrijen
- Bestaande steden niet uitgebreid, wel nieuwe steden opgericht
× Koloniale steden in Amerika (rasterpatroon)
,De stad + omgeving Industriële Revolutie
Inleiding
- Industrie stad -> landbouwcrisis (*mensen trekken stad)
2reacties
× Gevolg: arbeidsproletariaat
- Bevolkingsgroei steden grootschalige
transformatieve-
× Gevolg: grote steden; bouwwerken cultuur, wetenschap, etc. (glas en ijzer)
werken (binnen stad)
- Binnenstad
× Gevolg: negatiever beoordeeld; hinder van verkeer, proletarisering, etc. oprichten nieuwe
‘woon-werk’ entiteiten
Besluit (buiten stad)
- Invloed industrie + bevolking aangroei
- Middeleeuwse gebouwen: ontmanteld en banmijl volgebouwd fabrieken en woningen
- Arbeidproletariaat -> opstanden -> aanleg brede stadsaders
- Binnen stad: leefomstandigheden miserabel
- Platteland: aantrekkelijk, ontstaan nieuw ‘woon-werk’ entiteiten (filantropisch en tuindorpen)
De stedenbouw in de 20ste eeuw
Invloed
transport is duur
- Tuinwijkgedachte
× Buiten stad vestigen (niet te ver) ->renden: overbevolking, slechte leefomstandigheden, etc.
- Congrès Internationaux d’Architecture Moderne
× Reactie
Modernisme positieve invloed architectuur
Modernisme negatieve invloed stedenbouwkunde
× Principe: uiteentrekken functies (CIAM - > scheiding wonen, werken, verkeer en recreatie)
- Suburbanisatie en rurbanisatie
× Na wo2 - > verlies kernstad + woonfunctie
× Termen
Suburbanisatie: *verstedelijken van stadsrand
Rurbanisatie: *verstedelijken van plattelandsgemeenten
- Banlieuvorming
× Gevolg - > rurbanisatie - > slaapwijken
- Nieuwe steden en groeisteden
× Stadskernen - > decentraliseren
× Oplossingen
Oprichten subcentra
Kiezen van groeisteden
Bouwen van nieuwe steden
Besluit
- Interessante maar zeer complexe periode
- Stedenbouw: zoeken naar een oplossing -> overbevolkte 19de -eeuwse stad
- ‘Herontdekking van platteland’ + oprichten nieuwe kernen buiten de stad
- Negatieve impact van de modernisten op de stad
- Oprichten nieuwe kernen -> ontstaan van subcentra – groeisteden – nieuwe steden
, Begrippen uit de stadsgeografie
Stad en verstedelijking
- Definitie ‘stad’ sterk gebaseerd op traditie en intuïtie (subjectief begrip)
- Verstedelijkingsgraad
× Mate waarin urbanisatieproces (*wegtrekken mens platteland - > stad) vordert
>55% wereldbevolking verstedelijkt
90% Belgen verstedelijkt
Stedelijke plattegronden
- Radicaal-concentrische stratenpatroon
- Raster- of dambordpatroon
- Meanderpatroon
- Getekende patroon
De morfologische indeling van een stadsgewest
- Binnenstad stadskern + oude woonzone
- Stadskern binnenstad + 19de-eeuwse stad
× 19 -eeuwse stad; 3 delen
de
Stationswijk
Industriezone en arbeidswijken
Burgerwijken
- Agglomeratie kernstad + stadsrand
- Stadsgewest agglomeratie + banlieue
Stedelijke structuurmodellen
Concentrisch model van Burgess
- 5 concentrische zones
× Central business district
× Zone in transition
× Zone of workingmen’s homes
× Residential zone
× Commuter’s zone
Sectormodel van Hoyt
- Analyse huurhuizen -> sectoren
- Duurdere huizen - > landschappelijk element, goede voorzieningen, etc.
- Vestiging industrie
- Ligging sector - > verschilt stad
Meerkernenmodel van Harris en Ullman
- Stedelijke activiteiten + sociale groepen -> bepaalde districten concentreren aantal + soorten =
× Reden: voordeel - > elkaars aanwezigheid bepalen groei stad
Stedelijke invloedssferen en hiërarchische niveaus
