HISTORISCH PERSPECTIEF
Samenvatting
Jonie Hinion
Academiejaar 2025-2026
1
,INHOUDSOPGAVE
Inleiding ........................................................................................................................................................... 9
Inhoud opleidingsonderdeel ................................................................................................................................ 9
Les 1: criminologie ........................................................................................................................................... 9
definitie “criminologie .................................................................................................................................... 9
Specialisatie en subdisciplines ........................................................................................................................... 10
Criminologie… en de geschiedenis..................................................................................................................... 11
Wat doet criminologie? ................................................................................................................................. 11
Methodologisch karakter .............................................................................................................................. 11
Rol van geschiedenis ..................................................................................................................................... 11
Wat is geschiedenis? ..................................................................................................................................... 12
Nut studie en kennis criminologisch verleden ................................................................................................... 13
Methodologische beperkingen in (historisch) criminologisch onderzoek .......................................................... 14
historische criminologie ................................................................................................................................. 14
De evolutie in drie fases ................................................................................................................................ 15
Toename in… (BELANGRIJK ALS TENDENS) ................................................................................................... 15
The Journal of Historical Criminology (2024) (ZEER BELANGRIJK ALS SYMBOOL) ....................................... 15
De historische bijdrage ...................................................................................................................................... 15
Globale en europese tendens (Les 2 – de handvaten voor de komende lessen) ............................................. 16
Les 2: vroegste ontwikkelingen (algemeen kennen, geen details) .................................................................. 20
aanloop tot het geschreven strafrecht .............................................................................................................. 20
(1) De germaanse tijd (ca. 4e – 8e eeuw) ................................................................................................. 22
(2) Karolingische rijk (8e – 9e eeuw) ........................................................................................................ 23
Grotere rol van de overheid ......................................................................................................................... 23
Rol van de kerk? ............................................................................................................................................ 23
In de praktijk ................................................................................................................................................. 23
Overgang accusatoir naar inquisitoir strafproces (iets breder bekeken) .......................................................... 24
Accusatoir rechtspleging (beschuldigend karakter)...................................................................................... 24
Inquisitoir proces (onderzoekend karakter) ................................................................................................. 25
Criminaliteit en straf in de late Middeleeuwen .............................................................................................. 25
Publieke straffen en hun functies ...................................................................................................................... 25
Criminaliteitscijfers en methodologische problemen ........................................................................................ 26
Oorsprong hedendaagse strafrechtsbedeling (AR) ......................................................................................... 27
De vernieuwing van het gevangeniswezen ....................................................................................................... 27
2
, modernisering politeapparaat .......................................................................................................................... 29
koloniale verbanning ......................................................................................................................................... 30
Les 3 + 4: Het ancien Régime en het verlichtingsdenken ................................................................................ 30
Rechtsculturen, wetten en straffen ................................................................................................................... 30
Continentale vs. Engelse rechtscultuur ............................................................................................................. 31
Toename kritiek op Ancien Régime .................................................................................................................. 33
Verlichtingsdenken en hervorming strafrecht ................................................................................................... 34
Het begrip en de aard van criminaliteit .......................................................................................................... 35
Wat is ‘criminaliteit’? ........................................................................................................................................ 35
Angst voor het banditisme: realiteit en mythevorming ................................................................................... 36
Smokkel, kleine diefstal en geweldscriminaliteit ............................................................................................... 37
Geweld: minder frequent, maar cultureel zwaarder geladen ........................................................................... 38
Omgaan met en reacties op criminaliteit ....................................................................................................... 38
INformele en buitengerechtelijke afhandeling .................................................................................................. 39
Loklae wereldbeelden, magie en tovenarij ........................................................................................................ 39
Stad vs. platteland............................................................................................................................................. 41
Politie: van bestuur naar instelling .................................................................................................................... 41
Les 5: Historiek van privatisering van de strafuitvoering ................................................................................ 43
Strafuitvoering?................................................................................................................................................. 43
Vrijheidsstraf ..................................................................................................................................................... 45
Wat is Privatisering? ..................................................................................................................................... 45
Eerste private strafuitvoering?......................................................................................................................... 48
Privatisering of monopolisering?....................................................................................................................... 48
De verlichting (18e eeuw) ............................................................................................................................. 48
Monopolisering van de Strafuitvoering (tweede helft 19e Eeuw) ................................................................ 49
uitbouw van de welvaartstaat (20e Eeuw) .................................................................................................... 49
eerste voorbeelden ............................................................................................................................................ 50
(‘State of the prisons in England and Wales’) ............................................................................................... 50
Er bestaan verschillende historische voorbeelden waarbij private actoren betrokken waren bij de ........... 50
uitvoering van straffen. In vroege periodes was strafuitvoering niet volledig georganiseerd door de OH.
Vaak speelden private personen en ondernemingen een heel belangrijke rol in de organisatie van
opsluiting en straf. Dit soort systemen konden lange tijd blijven bestaan, omdat er weinig externe
controle of tegenwerking was. ..................................................................................................................... 50
Galeislaven onder Karel V ............................................................................................................................. 51
transport van gevangenen naar Amerika (17e eeuw) ................................................................................. 51
Uitvoer gedetineerden naar Australië .......................................................................................................... 52
INvloed van Jeremy Bentham ....................................................................................................................... 52
3
, Gevangenis(straf): publiek of privé? ................................................................................................................. 53
Afschaffing van slavernij en het 13e amendement (VS) .............................................................................. 53
Belgische voorbeelden van gevangenisarbeid .............................................................................................. 54
INterbellum – 1970’s ..................................................................................................................................... 55
Na de Tweede Wereldoorlog ....................................................................................................................... 55
nieuwe privatiseringsgolf vanaf de jaren 1980 ............................................................................................. 55
Visies op privatisering van strafuitvoering ........................................................................................................ 57
Evoluerende visies – de rechtsbronnen van de “interne rechtspositie” ............................................................ 57
Belgische situatie............................................................................................................................................... 59
Klassieke gevangenissen ................................................................................................................................... 60
Forensisch Pyschiatrische Centra (FPC) ......................................................................................................... 61
Vlaanderen? ...................................................................................................................................................... 61
Cellmade Vlaanderen .................................................................................................................................... 61
Hulp- en dienstverlening aan gedetineerden (Vlaanderen) .......................................................................... 62
Vlaams Agentschap voor Justitie en Handhaving.......................................................................................... 62
Wallonië ............................................................................................................................................................ 63
Les 6: The importance of history in the geography of crime ........................................................................... 63
A (brief) history of the geography of crime – where it all began ...................................................................... 63
A brief history… ............................................................................................................................................. 63
Social Disorganization Theory (Shaw & McKay) ................................................................................................ 64
HET CONCENTRISCHE ZONEMODEL VAN CHICAGO ...................................................................................... 65
Their further investigations… ........................................................................................................................ 66
Criticisms of social disorganization theory (opgenomen ‘38)............................................................................ 68
testin social disorganization theor .................................................................................................................... 68
More recent developments in “social disorganization theory” .................................................................... 68
Hotspots: concentratie van criminaliteit ........................................................................................................... 68
wat doen met hotspots? ............................................................................................................................... 69
A little geography – a criticism .......................................................................................................................... 69
How useful is this, really? .............................................................................................................................. 70
Relative displacement ....................................................................................................................................... 70
De wereldwijde crime drop ............................................................................................................................... 71
What do the explanations have to “pass”? ................................................................................................... 72
What about other crime types? ........................................................................................................................ 72
Crime concentrations – blijven ze relevant? ................................................................................................. 72
Hoe meet je criminaliteitsconcentratie? ....................................................................................................... 72
Pattern difference, Vancouver dissemination areas, 2024 ........................................................................... 74
Les 7: Oorlog en de revolutionaire periode (lesopname) ................................................................................ 74
Het nieuwe franse systeem ............................................................................................................................... 74
De Franse revolutie en de strafrechtsbedeling ............................................................................................. 74
Periode van terreur en het directoire ........................................................................................................... 75
4