INLEIDING TOT HET PRIVAAT- EN
PUBLIEKRECHT
INHOUDSOPGAVE
Algemeen ......................................................................................................................................................... 4
THEma 1: inleidende beschouwingen ............................................................................................................... 4
opzet en doelstellingen van dit boek ................................................................................................................... 4
1.1 Wat is recht ................................................................................................................................................... 5
1.2 Recht-Rechtvaardigheid-Rechtswetenschap-Rechtspraktijk-Rechtsbedeling ............................................... 7
1.3 Één recht? of publiek en privaat (summa devisio) ....................................................................................... 10
Belang van onderscheid ................................................................................................................................ 10
Criteria voor het onderscheid ....................................................................................................................... 11
1.4 Recht en metajuridica (niet zo belangrijk)................................................................................................... 11
Thema 2: Basisbegrippen en indeling van het recht ....................................................................................... 12
2.1 Basisbegrippen ............................................................................................................................................ 12
A. Norm, regel, wet en bevel ........................................................................................................................ 12
B. Objectief en Subjectief ...................................................................................................................... 15
C. Rechtsbekwaamheid en handelingsbekwaamheid ........................................................................... 16
D. Rechtsfeit en rechtshandeling ........................................................................................................... 17
E. Formeel en materieel ........................................................................................................................ 18
F. Enkele valse vrienden ........................................................................................................................ 19
2.2 De indeling van het recht ............................................................................................................................ 20
Privaatrecht vs. publiekrecht ........................................................................................................................ 20
Thema 1: Federale staatsstrcutuur en bevoegdheidsverdeling ....................................................................... 23
Grondbeginselen - inleiding............................................................................................................................... 23
scheiding van de machten............................................................................................................................. 24
Staatsvormen ................................................................................................................................................ 25
De belgische staat ............................................................................................................................................. 26
Het ontstaan van staten ................................................................................................................................ 26
Het ontstaan van België ................................................................................................................................ 26
Constitutieve elementen van een staat (niet echt gezien) ........................................................................... 27
Gevolgen v/d kwalificatie als staat (niet echt gezien) ................................................................................... 28
België is een Federale staat........................................................................................................................... 28
een meergelaagde staat in europa ................................................................................................................... 29
De (federale) staat België .............................................................................................................................. 29
De vlaamse en andere deelstaten ................................................................................................................. 30
Federale staat: autonomie ............................................................................................................................... 32
Federale wetgevende macht ............................................................................................................................. 33
1
, Federale uitvoerende macht ............................................................................................................................. 37
De koning ...................................................................................................................................................... 37
De regering .................................................................................................................................................... 37
Federale rechterlijke macht ............................................................................................................................... 39
Deelstaten ......................................................................................................................................................... 39
Gewesten ...................................................................................................................................................... 39
De gemeenschappen ..................................................................................................................................... 40
het deelstatelijk niveau ................................................................................................................................. 41
gefedereerde bevoegdheden............................................................................................................................. 43
bevoegdheidsverdeling in belgië ....................................................................................................................... 43
de bevoegdheidsverdeling tussen de federale entiteiten............................................................................. 43
de deelstatelijke bevoegdheden ........................................................................................................................ 45
Thema 2: BESTUURSRECHT – deel 1: bestuursrecht in kort bestek ................................................................. 48
2.1 Het bestuursrecht: definitie en indelingen .................................................................................................. 48
Wat is het bestuursrecht? ............................................................................................................................. 48
Indeling: algemeen vs. Bijzonder bestuursrecht ........................................................................................... 49
2.2 Het bestuur .................................................................................................................................................. 50
INleiding ........................................................................................................................................................ 50
A. het politieke bestuur ......................................................................................................................... 50
besturen ............................................................................................................................................................ 50
Op federaal niveau (koning + regering) ........................................................................................................ 50
B. Het niet-politieke bestuur ................................................................................................................. 56
2.3 De bestuurlijke rechtshandeling .................................................................................................................. 58
Behoorlijk besturen ........................................................................................................................................... 61
behoorlijke beschikkende bestuurlijke rechtshandelingen........................................................................... 61
Werking in de tijd van een bestuurlijke rechtshandeling.............................................................................. 62
2.4 Algemene principes en beginselen van bestuursrecht ................................................................................ 63
formele motiveringsplicht → andere regels uit het bestuursrecht .............................................................. 66
THEMA 3: bestuurlijke handhaving ................................................................................................................ 69
THEMA 4: Curatieve rechtsbescherming ........................................................................................................ 69
Inleiding – Les publiekrecht (later aangevuld met IR) ....................................................................................... 69
4.1 De rechterlijke macht .................................................................................................................................. 70
4.1.1 Rechterlijke macht (wie) ...................................................................................................................... 70
4.1.2 het Gerechtelijke recht (hoe) ............................................................................................................... 71
4.2 Controle op de naleving recht: hoven en rechtbanken (LES VAndebogaerde!) ........................................... 72
4.2.1 Organisatie → hierarchiën ................................................................................................................... 72
4.2.2 Principes met betrekking tot de werking van de rechterlijke macht ................................................... 77
4.2.3 Actoren van justitie .............................................................................................................................. 78
4.2.4 Procesrechtelijke aspecten .................................................................................................................. 82
4.2.5 Bewijsrecht (!!!!!!!!!!!!!!!!) ................................................................................................................... 87
4.2.6 De toegang tot justitie.......................................................................................................................... 91
2
, 4.3 Controle op bestuur (UM): administratieve rechtscolleges ......................................................................... 91
Overzicht ....................................................................................................................................................... 91
4.5 Controle op wetgever: Grondwettelijk Hof............................................................................................ 94
4.6 Externe controle op de rechterlijke macht: Hoge raad voor de justitie ....................................................... 95
4. De formele rechtsbronnen en de hiërarchie der rechtsnormen .................................................................. 95
4.1 Enkele principes ........................................................................................................................................... 95
4.2 het toepassen van de rechtsregels .............................................................................................................. 99
4.3 Hiërarchie der “materiële wetten”!! ......................................................................................................... 101
4.4 Rechtspraak ............................................................................................................................................... 106
4.5 Rechtsleer .................................................................................................................................................. 108
4.6 Gewoonte (en gebruiken) .......................................................................................................................... 108
4.7 Algemene rechtsbeginselen....................................................................................................................... 109
Hoofdstuk 8: Verbintenissenrecht ................................................................................................................ 109
8.1 Verbintenissen → BOEK 6 BW VANAF 1/1/2025 ....................................................................................... 109
8.1.1 Definitie .............................................................................................................................................. 109
8.1.2 soorten verbintenissen ...................................................................................................................... 110
8.1.3 Modaliteiten van verbintenissen ....................................................................................................... 112
8.2 VERBINTENISSEN UIT (priv.) rechtshandeling/overeenkomsten (!!!!!!!!!!!!!!!!) ....................................... 114
8.2.1 geldigheidsvoorwaarden van de overeenkomst (100% examenvraag) ............................................ 115
8.2.2 ontstaan van de overeenkomst ......................................................................................................... 119
8.2.3 soorten overeenkomsten................................................................................................................... 119
8.2.4 overeenkomstprincipes ...................................................................................................................... 120
8.2.5 de uitvoering van de overeenkomst .................................................................................................. 122
8.2.6 sancties bij niet- of foutief uitvoeren (niet besproken?) ................................................................... 124
8.2.7 beëindigen/tenietgaan van de overeenkomst .................................................................................. 125
8.3 verbintenissen uit buitencontractuele aansprakelijkheid/ onrechtmatige daad ...................................... 126
8.3.1 inleiding - foutaansprakelijkheid ........................................................................................................ 126
8.3.2 foutaansprakelijkheid ......................................................................................................................... 126
8.3.3 einde van verbintenissen (niet echt gezien) ...................................................................................... 128
10. bijzondere overeenkomsten ............................................................................................................. 129
Algemeen ........................................................................................................................................................ 129
Koop ................................................................................................................................................................ 130
Huur................................................................................................................................................................. 130
Aaneming ........................................................................................................................................................ 131
Lastgeving ....................................................................................................................................................... 132
5. Fundamentele rechten en vrijheden (niet details kennen, gewoon algemeen weten) .............................. 133
5.1 Algemeen .................................................................................................................................................. 133
5.2 De klassieke vrijheden (niet zo uitgebreid gezien) ..................................................................................... 134
3
, 5.2.1 Vrijheden van de fysieke persoon ...................................................................................................... 134
5.2.2 Vrijheden van de geest ....................................................................................................................... 137
5.3 De socio-economische rechten .................................................................................................................. 141
5.4 Het (Belgische) gelijkheidsbeginsel ........................................................................................................... 141
5.4.1 DE GRONDWETTELIJKE BEGINSELEN .................................................................................................. 141
5.4.2 Juridische VS feitelijke gelijkheid ....................................................................................................... 142
5.4.3 Verbod van willekeur bij Juridische ongelijkheid ............................................................................... 142
5.4.4 rechterlijke orde ................................................................................................................................. 143
5.4.5 strafrechtelijke beteugeling en “centrum” ........................................................................................ 143
5.5 Andere fundamentele rechten................................................................................................................... 143
ALGEMEEN
Docenten:
- Prof. dr. Sebastiaan Vandenbogaerde (eerste twee weken les)
- Prof. dr. Liesbeth Todts (daarna zes weken, dan weer Vandenbogaerde)
Cursusmateriaal
- Slides = basis + notities
- Cursus ‘Kennismaking met recht en rechtspraktijk’ + cursus Todts
- Ufora: juridische documenten en analyse
Examen
- Schriftelijk
• Meerkeuzevragen (15/20)
o Lees aandachtig de opties
o Let op de terminologie
o ! Hogere cesuur !
• Open vragen (5/20)
o Reproductievragen, analyse van teksten, praktische toepassingen, enz.
• Wetboek toegelaten en noodzakelijk
→ Bijkomend: volg actualiteit + let op correct taalgebruik!
THEMA 1: INLEIDENDE BESCHOUWINGEN
OPZET EN DOELSTELLINGEN VAN DIT BOEK
Vier doelstellingen:
1. Grote indelingen van het recht
2. Juridische basisterminologie
Bv. Misdrijf is de algemene term van een inbreuk op het strafrecht à diefstal is geen misdaad,
diefstal is een misdrijf
Onderverdeling misdrijven:
3. Rechtsmethodiek, o.a. de hiërarchie van de normen
4. Inhoud van de belangrijkste delen van het recht, vanuit het standpunt van een privépersoon
De ‘kwalitatieve’ uitzondering is vaak de ‘kwantitatieve’ regel → de algemene regel komt niet vaak voor, de
uitzonderingen komen veel meer voor bv. Bij huur
4
PUBLIEKRECHT
INHOUDSOPGAVE
Algemeen ......................................................................................................................................................... 4
THEma 1: inleidende beschouwingen ............................................................................................................... 4
opzet en doelstellingen van dit boek ................................................................................................................... 4
1.1 Wat is recht ................................................................................................................................................... 5
1.2 Recht-Rechtvaardigheid-Rechtswetenschap-Rechtspraktijk-Rechtsbedeling ............................................... 7
1.3 Één recht? of publiek en privaat (summa devisio) ....................................................................................... 10
Belang van onderscheid ................................................................................................................................ 10
Criteria voor het onderscheid ....................................................................................................................... 11
1.4 Recht en metajuridica (niet zo belangrijk)................................................................................................... 11
Thema 2: Basisbegrippen en indeling van het recht ....................................................................................... 12
2.1 Basisbegrippen ............................................................................................................................................ 12
A. Norm, regel, wet en bevel ........................................................................................................................ 12
B. Objectief en Subjectief ...................................................................................................................... 15
C. Rechtsbekwaamheid en handelingsbekwaamheid ........................................................................... 16
D. Rechtsfeit en rechtshandeling ........................................................................................................... 17
E. Formeel en materieel ........................................................................................................................ 18
F. Enkele valse vrienden ........................................................................................................................ 19
2.2 De indeling van het recht ............................................................................................................................ 20
Privaatrecht vs. publiekrecht ........................................................................................................................ 20
Thema 1: Federale staatsstrcutuur en bevoegdheidsverdeling ....................................................................... 23
Grondbeginselen - inleiding............................................................................................................................... 23
scheiding van de machten............................................................................................................................. 24
Staatsvormen ................................................................................................................................................ 25
De belgische staat ............................................................................................................................................. 26
Het ontstaan van staten ................................................................................................................................ 26
Het ontstaan van België ................................................................................................................................ 26
Constitutieve elementen van een staat (niet echt gezien) ........................................................................... 27
Gevolgen v/d kwalificatie als staat (niet echt gezien) ................................................................................... 28
België is een Federale staat........................................................................................................................... 28
een meergelaagde staat in europa ................................................................................................................... 29
De (federale) staat België .............................................................................................................................. 29
De vlaamse en andere deelstaten ................................................................................................................. 30
Federale staat: autonomie ............................................................................................................................... 32
Federale wetgevende macht ............................................................................................................................. 33
1
, Federale uitvoerende macht ............................................................................................................................. 37
De koning ...................................................................................................................................................... 37
De regering .................................................................................................................................................... 37
Federale rechterlijke macht ............................................................................................................................... 39
Deelstaten ......................................................................................................................................................... 39
Gewesten ...................................................................................................................................................... 39
De gemeenschappen ..................................................................................................................................... 40
het deelstatelijk niveau ................................................................................................................................. 41
gefedereerde bevoegdheden............................................................................................................................. 43
bevoegdheidsverdeling in belgië ....................................................................................................................... 43
de bevoegdheidsverdeling tussen de federale entiteiten............................................................................. 43
de deelstatelijke bevoegdheden ........................................................................................................................ 45
Thema 2: BESTUURSRECHT – deel 1: bestuursrecht in kort bestek ................................................................. 48
2.1 Het bestuursrecht: definitie en indelingen .................................................................................................. 48
Wat is het bestuursrecht? ............................................................................................................................. 48
Indeling: algemeen vs. Bijzonder bestuursrecht ........................................................................................... 49
2.2 Het bestuur .................................................................................................................................................. 50
INleiding ........................................................................................................................................................ 50
A. het politieke bestuur ......................................................................................................................... 50
besturen ............................................................................................................................................................ 50
Op federaal niveau (koning + regering) ........................................................................................................ 50
B. Het niet-politieke bestuur ................................................................................................................. 56
2.3 De bestuurlijke rechtshandeling .................................................................................................................. 58
Behoorlijk besturen ........................................................................................................................................... 61
behoorlijke beschikkende bestuurlijke rechtshandelingen........................................................................... 61
Werking in de tijd van een bestuurlijke rechtshandeling.............................................................................. 62
2.4 Algemene principes en beginselen van bestuursrecht ................................................................................ 63
formele motiveringsplicht → andere regels uit het bestuursrecht .............................................................. 66
THEMA 3: bestuurlijke handhaving ................................................................................................................ 69
THEMA 4: Curatieve rechtsbescherming ........................................................................................................ 69
Inleiding – Les publiekrecht (later aangevuld met IR) ....................................................................................... 69
4.1 De rechterlijke macht .................................................................................................................................. 70
4.1.1 Rechterlijke macht (wie) ...................................................................................................................... 70
4.1.2 het Gerechtelijke recht (hoe) ............................................................................................................... 71
4.2 Controle op de naleving recht: hoven en rechtbanken (LES VAndebogaerde!) ........................................... 72
4.2.1 Organisatie → hierarchiën ................................................................................................................... 72
4.2.2 Principes met betrekking tot de werking van de rechterlijke macht ................................................... 77
4.2.3 Actoren van justitie .............................................................................................................................. 78
4.2.4 Procesrechtelijke aspecten .................................................................................................................. 82
4.2.5 Bewijsrecht (!!!!!!!!!!!!!!!!) ................................................................................................................... 87
4.2.6 De toegang tot justitie.......................................................................................................................... 91
2
, 4.3 Controle op bestuur (UM): administratieve rechtscolleges ......................................................................... 91
Overzicht ....................................................................................................................................................... 91
4.5 Controle op wetgever: Grondwettelijk Hof............................................................................................ 94
4.6 Externe controle op de rechterlijke macht: Hoge raad voor de justitie ....................................................... 95
4. De formele rechtsbronnen en de hiërarchie der rechtsnormen .................................................................. 95
4.1 Enkele principes ........................................................................................................................................... 95
4.2 het toepassen van de rechtsregels .............................................................................................................. 99
4.3 Hiërarchie der “materiële wetten”!! ......................................................................................................... 101
4.4 Rechtspraak ............................................................................................................................................... 106
4.5 Rechtsleer .................................................................................................................................................. 108
4.6 Gewoonte (en gebruiken) .......................................................................................................................... 108
4.7 Algemene rechtsbeginselen....................................................................................................................... 109
Hoofdstuk 8: Verbintenissenrecht ................................................................................................................ 109
8.1 Verbintenissen → BOEK 6 BW VANAF 1/1/2025 ....................................................................................... 109
8.1.1 Definitie .............................................................................................................................................. 109
8.1.2 soorten verbintenissen ...................................................................................................................... 110
8.1.3 Modaliteiten van verbintenissen ....................................................................................................... 112
8.2 VERBINTENISSEN UIT (priv.) rechtshandeling/overeenkomsten (!!!!!!!!!!!!!!!!) ....................................... 114
8.2.1 geldigheidsvoorwaarden van de overeenkomst (100% examenvraag) ............................................ 115
8.2.2 ontstaan van de overeenkomst ......................................................................................................... 119
8.2.3 soorten overeenkomsten................................................................................................................... 119
8.2.4 overeenkomstprincipes ...................................................................................................................... 120
8.2.5 de uitvoering van de overeenkomst .................................................................................................. 122
8.2.6 sancties bij niet- of foutief uitvoeren (niet besproken?) ................................................................... 124
8.2.7 beëindigen/tenietgaan van de overeenkomst .................................................................................. 125
8.3 verbintenissen uit buitencontractuele aansprakelijkheid/ onrechtmatige daad ...................................... 126
8.3.1 inleiding - foutaansprakelijkheid ........................................................................................................ 126
8.3.2 foutaansprakelijkheid ......................................................................................................................... 126
8.3.3 einde van verbintenissen (niet echt gezien) ...................................................................................... 128
10. bijzondere overeenkomsten ............................................................................................................. 129
Algemeen ........................................................................................................................................................ 129
Koop ................................................................................................................................................................ 130
Huur................................................................................................................................................................. 130
Aaneming ........................................................................................................................................................ 131
Lastgeving ....................................................................................................................................................... 132
5. Fundamentele rechten en vrijheden (niet details kennen, gewoon algemeen weten) .............................. 133
5.1 Algemeen .................................................................................................................................................. 133
5.2 De klassieke vrijheden (niet zo uitgebreid gezien) ..................................................................................... 134
3
, 5.2.1 Vrijheden van de fysieke persoon ...................................................................................................... 134
5.2.2 Vrijheden van de geest ....................................................................................................................... 137
5.3 De socio-economische rechten .................................................................................................................. 141
5.4 Het (Belgische) gelijkheidsbeginsel ........................................................................................................... 141
5.4.1 DE GRONDWETTELIJKE BEGINSELEN .................................................................................................. 141
5.4.2 Juridische VS feitelijke gelijkheid ....................................................................................................... 142
5.4.3 Verbod van willekeur bij Juridische ongelijkheid ............................................................................... 142
5.4.4 rechterlijke orde ................................................................................................................................. 143
5.4.5 strafrechtelijke beteugeling en “centrum” ........................................................................................ 143
5.5 Andere fundamentele rechten................................................................................................................... 143
ALGEMEEN
Docenten:
- Prof. dr. Sebastiaan Vandenbogaerde (eerste twee weken les)
- Prof. dr. Liesbeth Todts (daarna zes weken, dan weer Vandenbogaerde)
Cursusmateriaal
- Slides = basis + notities
- Cursus ‘Kennismaking met recht en rechtspraktijk’ + cursus Todts
- Ufora: juridische documenten en analyse
Examen
- Schriftelijk
• Meerkeuzevragen (15/20)
o Lees aandachtig de opties
o Let op de terminologie
o ! Hogere cesuur !
• Open vragen (5/20)
o Reproductievragen, analyse van teksten, praktische toepassingen, enz.
• Wetboek toegelaten en noodzakelijk
→ Bijkomend: volg actualiteit + let op correct taalgebruik!
THEMA 1: INLEIDENDE BESCHOUWINGEN
OPZET EN DOELSTELLINGEN VAN DIT BOEK
Vier doelstellingen:
1. Grote indelingen van het recht
2. Juridische basisterminologie
Bv. Misdrijf is de algemene term van een inbreuk op het strafrecht à diefstal is geen misdaad,
diefstal is een misdrijf
Onderverdeling misdrijven:
3. Rechtsmethodiek, o.a. de hiërarchie van de normen
4. Inhoud van de belangrijkste delen van het recht, vanuit het standpunt van een privépersoon
De ‘kwalitatieve’ uitzondering is vaak de ‘kwantitatieve’ regel → de algemene regel komt niet vaak voor, de
uitzonderingen komen veel meer voor bv. Bij huur
4
