D0T02a
Samenvatting
Psychologie
Academiejaar 2025-2026
Kaat Cleynhens
, Psychologie Samenvatting Academiejaar 2025-2026 Kaat Cleynhens
Hoofdstuk 1 Om te beginnen
Psychologie betwist (tegenspreken) ongefundeerde (onbewezen) uitspraken van
pseudowetenschappelijke aard
American Psychological Association (APA) = beroepsvereniging met doel psychologie
als wetenschap te bevorderen (meest invloedrijke ter wereld)
➔ 48 divisies
Intelligentie: resultaat van erfelijkheid & omgevingsinvloeden (kan veranderen
gedurende het leven)
Vertrouwde gezichten vinden mensen over algemeen aangenamer
Onderzoek over toekomst voorspellen (Daryl Bem)
➔ Experimenten herhaaldelijk uitgevoerd met telkens andere uitkomst (niet
geldig)
Beweerde dat mensen toekomst konden voorspellen, experiment:
2 gordijnen, mensen moesten gordijn kiezen waarachter erotische scènes
werden afgebeeld zonder vooraf te weten achter welk gordijn dit het geval was
(pas na de keuze beslist computer waar beelden verschijnen)
Resultaat: wetenschappelijk 50% kans (1/2), uit zijn onderzoek 53% kans (> 50%)
Freudprobleem: < 10% APA-leden ondersteunen ideeën van Freud (Freud was arts:
psychologie verward met psychoanalyse)
Psychologie haalt kennis van: geesteswetenschappelijke onderzoeksmethoden
(interpreterende methode) & positief-wetenschappelijke onderzoeksmethoden
(onderzoeksmethoden uit fysica, variabelen worden gemeten)
• Rationalisme: lichaam en geest gescheiden identiteiten
• Empirisme & associationisme: geldige kennis enkel via onbevooroordeelde
zintuiglijke kennis
Behaviorisme = achterhalen verbanden tussen stimulus & reactie + studie van mentale
processen beschouwd als onwetenschappelijk
Cognitieve psychologie = studie over informatieverwerking in hersenen
1
Hoofdstuk 1 Om te beginnen
, Psychologie Samenvatting Academiejaar 2025-2026 Kaat Cleynhens
3 belangrijke kenmerken
1) Systematisch empirisme
Experiment genezing Gele Koorts door aderlating (Benjamin Rush)
Aderlating = snijden in arm zodat bloed verdwijnt uit lichaam om te genezen
- Genezing bij patiënt: door aderlating
- Overlijden van patiënt: door ernst van ziekte of andere oorzaken
2) Publiek verifieerbare kennis
Eis van repliceerbaarheid: zelfde resultaten met zelfde procedure door eender wie
uitgevoerd
➔ Peer review (collega’s in hetzelfde domein lezen werk na en leveren mogelijke
onduidelijkheden of eventuele aanpassingen
3) Toetsbare theorieën en uitspraken
Status van wetenschappelijke kennis moet falsifieerbaar zijn: het moet principieel
mogelijk zijn om aan te tonen dat uitspraak foutief is
Vb. Syndroom Gilles de la Tourette (ooit gezegd dat dit oncontroleerbaar woorden
uitroepen is wat te maken heeft met opvoeding → onjuist)
Let op: iets wat niet falsifieerbaar is, kan dit later wel worden
Theorie = weergave van relatie tussen set van concepten gebruikt om data of gegeven te
verklaren & predicties over resultaten van empirische studies
Hypothese = specifieke predictie afgeleid van een theorie
Wetenschappelijke wet: als relatie tussen verschillende variabelen frequent
geconfirmeerd is
5-stapsproces van wetenschappelijke methode
1. Hypothese ontwikkelen
a. Hypothese: voorspelling resultaat wetenschappelijke studie
b. Operationele definities: vastlegging experimentele condities & metingen
➔ Specifiëren wat er bedoeld wordt met de hypothese
2. Gecontroleerde test
a. Onafhankelijke variabele (gemanipuleerde variabele)
b. Randomisatie: enkel gebruikmaken van toeval
3. Objectieve data verzamelen
a. Gegevens (data): verzamelde informatie door onderzoeker
b. Afhankelijke variabele: gemeten resultaat van studie (responsen)
4. Resultaten statistisch analyseren (hypothese aanhouden of verwerpen)
5. Publiceren, bekritiseren en repliceren van resultaten
2
Hoofdstuk 1 Om te beginnen
, Psychologie Samenvatting Academiejaar 2025-2026 Kaat Cleynhens
Onderzoeksmethoden
◼ Naturalistische observatie (buiten laboratorium in natuurlijke situatie)
o Ander gedrag als ze weten dat ze geobserveerd worden?
o Vaak eerste stap naar concreter onderzoek
◼ Gevalstudie (1 persoon of voorbeeld in detail onderzocht)
o Vb. Freud zag Anna O meermaals per week als psycholoog
◼ Interviews (respondenten op directe manier bevraagd)
o Verband wijst niet altijd op causaliteit
◼ Surveys (meningen vragen over onderwerp(en) o.b.v. thema waar onderzoeker
besluit over wil trekken voor gehele bevolking)
o Antwoorden respondenten waarheidsgetrouw?
o Steekproef representatief voor populatie?
o Veel onderzoek over studenten (makkelijk bereikbaar)
◼ Psychologische tests
o Cognitieve tests (informatieverwerking)
o Persoonlijkheids- en attitudetests (vage vraagstelling om persoonlijkheid
te kunnen onderzoeken)
Cognitieve tests opstellen > persoonlijkheidstests opstellen
Meer persoonlijkheidstest omdat we deze slechter kunnen oplossen
Voorwaarden:
- Standaardisatie (test altijd op dezelfde manier afgenomen)
- Betrouwbare test (nauwkeurig)
- Validiteitseis (test meet wat er beoogd wordt te meten)
Zeggen wat je ziet (Rorchach)
➔ Legt psycholoog zijn eigen persoonlijkheid hier niet in?
Verhaal vertellen bij foto (T.A.T.)
➔ Verhaal dat je brengt zegt iets over je eigen dynamiek
Foto’s van sympathieke en criminelen personen (Szondi)
➔ Als psychiater leg je er foto’s met je eigen mening tussen
◼ Correlationeel onderzoek
o Correlatiecoëfficiënt (r-waarde tussen -1 en 1)
▪ Waarde 1: perfect (positief) verband
▪ Waarde 0: geen verband
▪ Waarde -1: perfect omgekeerd (negatief) verband
o Correlatie zegt niks over causaliteit
▪ Correlatie als gevolg van selecte steekproef is mogelijk
◼ Experimentele studie (onderzoeker manipuleert werkelijkheid)
o Doel: causaliteit achterhalen door ingrijpen
o Meestal gebaseerd op gemiddelde waarden
3
Hoofdstuk 1 Om te beginnen
Samenvatting
Psychologie
Academiejaar 2025-2026
Kaat Cleynhens
, Psychologie Samenvatting Academiejaar 2025-2026 Kaat Cleynhens
Hoofdstuk 1 Om te beginnen
Psychologie betwist (tegenspreken) ongefundeerde (onbewezen) uitspraken van
pseudowetenschappelijke aard
American Psychological Association (APA) = beroepsvereniging met doel psychologie
als wetenschap te bevorderen (meest invloedrijke ter wereld)
➔ 48 divisies
Intelligentie: resultaat van erfelijkheid & omgevingsinvloeden (kan veranderen
gedurende het leven)
Vertrouwde gezichten vinden mensen over algemeen aangenamer
Onderzoek over toekomst voorspellen (Daryl Bem)
➔ Experimenten herhaaldelijk uitgevoerd met telkens andere uitkomst (niet
geldig)
Beweerde dat mensen toekomst konden voorspellen, experiment:
2 gordijnen, mensen moesten gordijn kiezen waarachter erotische scènes
werden afgebeeld zonder vooraf te weten achter welk gordijn dit het geval was
(pas na de keuze beslist computer waar beelden verschijnen)
Resultaat: wetenschappelijk 50% kans (1/2), uit zijn onderzoek 53% kans (> 50%)
Freudprobleem: < 10% APA-leden ondersteunen ideeën van Freud (Freud was arts:
psychologie verward met psychoanalyse)
Psychologie haalt kennis van: geesteswetenschappelijke onderzoeksmethoden
(interpreterende methode) & positief-wetenschappelijke onderzoeksmethoden
(onderzoeksmethoden uit fysica, variabelen worden gemeten)
• Rationalisme: lichaam en geest gescheiden identiteiten
• Empirisme & associationisme: geldige kennis enkel via onbevooroordeelde
zintuiglijke kennis
Behaviorisme = achterhalen verbanden tussen stimulus & reactie + studie van mentale
processen beschouwd als onwetenschappelijk
Cognitieve psychologie = studie over informatieverwerking in hersenen
1
Hoofdstuk 1 Om te beginnen
, Psychologie Samenvatting Academiejaar 2025-2026 Kaat Cleynhens
3 belangrijke kenmerken
1) Systematisch empirisme
Experiment genezing Gele Koorts door aderlating (Benjamin Rush)
Aderlating = snijden in arm zodat bloed verdwijnt uit lichaam om te genezen
- Genezing bij patiënt: door aderlating
- Overlijden van patiënt: door ernst van ziekte of andere oorzaken
2) Publiek verifieerbare kennis
Eis van repliceerbaarheid: zelfde resultaten met zelfde procedure door eender wie
uitgevoerd
➔ Peer review (collega’s in hetzelfde domein lezen werk na en leveren mogelijke
onduidelijkheden of eventuele aanpassingen
3) Toetsbare theorieën en uitspraken
Status van wetenschappelijke kennis moet falsifieerbaar zijn: het moet principieel
mogelijk zijn om aan te tonen dat uitspraak foutief is
Vb. Syndroom Gilles de la Tourette (ooit gezegd dat dit oncontroleerbaar woorden
uitroepen is wat te maken heeft met opvoeding → onjuist)
Let op: iets wat niet falsifieerbaar is, kan dit later wel worden
Theorie = weergave van relatie tussen set van concepten gebruikt om data of gegeven te
verklaren & predicties over resultaten van empirische studies
Hypothese = specifieke predictie afgeleid van een theorie
Wetenschappelijke wet: als relatie tussen verschillende variabelen frequent
geconfirmeerd is
5-stapsproces van wetenschappelijke methode
1. Hypothese ontwikkelen
a. Hypothese: voorspelling resultaat wetenschappelijke studie
b. Operationele definities: vastlegging experimentele condities & metingen
➔ Specifiëren wat er bedoeld wordt met de hypothese
2. Gecontroleerde test
a. Onafhankelijke variabele (gemanipuleerde variabele)
b. Randomisatie: enkel gebruikmaken van toeval
3. Objectieve data verzamelen
a. Gegevens (data): verzamelde informatie door onderzoeker
b. Afhankelijke variabele: gemeten resultaat van studie (responsen)
4. Resultaten statistisch analyseren (hypothese aanhouden of verwerpen)
5. Publiceren, bekritiseren en repliceren van resultaten
2
Hoofdstuk 1 Om te beginnen
, Psychologie Samenvatting Academiejaar 2025-2026 Kaat Cleynhens
Onderzoeksmethoden
◼ Naturalistische observatie (buiten laboratorium in natuurlijke situatie)
o Ander gedrag als ze weten dat ze geobserveerd worden?
o Vaak eerste stap naar concreter onderzoek
◼ Gevalstudie (1 persoon of voorbeeld in detail onderzocht)
o Vb. Freud zag Anna O meermaals per week als psycholoog
◼ Interviews (respondenten op directe manier bevraagd)
o Verband wijst niet altijd op causaliteit
◼ Surveys (meningen vragen over onderwerp(en) o.b.v. thema waar onderzoeker
besluit over wil trekken voor gehele bevolking)
o Antwoorden respondenten waarheidsgetrouw?
o Steekproef representatief voor populatie?
o Veel onderzoek over studenten (makkelijk bereikbaar)
◼ Psychologische tests
o Cognitieve tests (informatieverwerking)
o Persoonlijkheids- en attitudetests (vage vraagstelling om persoonlijkheid
te kunnen onderzoeken)
Cognitieve tests opstellen > persoonlijkheidstests opstellen
Meer persoonlijkheidstest omdat we deze slechter kunnen oplossen
Voorwaarden:
- Standaardisatie (test altijd op dezelfde manier afgenomen)
- Betrouwbare test (nauwkeurig)
- Validiteitseis (test meet wat er beoogd wordt te meten)
Zeggen wat je ziet (Rorchach)
➔ Legt psycholoog zijn eigen persoonlijkheid hier niet in?
Verhaal vertellen bij foto (T.A.T.)
➔ Verhaal dat je brengt zegt iets over je eigen dynamiek
Foto’s van sympathieke en criminelen personen (Szondi)
➔ Als psychiater leg je er foto’s met je eigen mening tussen
◼ Correlationeel onderzoek
o Correlatiecoëfficiënt (r-waarde tussen -1 en 1)
▪ Waarde 1: perfect (positief) verband
▪ Waarde 0: geen verband
▪ Waarde -1: perfect omgekeerd (negatief) verband
o Correlatie zegt niks over causaliteit
▪ Correlatie als gevolg van selecte steekproef is mogelijk
◼ Experimentele studie (onderzoeker manipuleert werkelijkheid)
o Doel: causaliteit achterhalen door ingrijpen
o Meestal gebaseerd op gemiddelde waarden
3
Hoofdstuk 1 Om te beginnen
