Psychologie
Seminarie 1 * Observati e
Doelstellingen van deze les ;
o Alledaags observeren beschrijven.
o Waarnemings-, denk- en voelfouten bij observeren kunnen beschrijven, herkennen en vermijden.
o Kenmerken van professional observeren als jeugdprofessional kunnen beschrijven, herkennen en
toepassen.
Aanvullend cursusmateriaal ;
o Woordenlijst: Ter ondersteuning.
o Hoofstuk 3. Observatie en het brein: een intiem team. Achtergrondliteratuur.
o Hoofdstuk 4: Observatiebias: denk- en voeleffecten. Achtergrondliteratuur.
De les ;
1. Alledaags observeren
o Afhankelijk van wie kijkt, andere manier van kijken weergeven, hangt af van een aantal factoren. Bv.
Voorkennis
o Wat is observeren = Waarnemingsprikkels door zintuigen opnemen en bewaren met behulp van
aandacht en geheugen om informatie over je omgeving en jezelf te verkrijgen
1.1 Link met hoorcollege waarneming
A. Selectieve en subjectieve waarneming ;
• Waarneming is selectief; Hersenprocessen in het spel: Selectie, organisatie en interpretatie.
Deze hersenprocessen zijn noodzakelijk om de gigantische hoeveelheid aan informatie die op
ons afkomt te kunnen ordenen.
- Beste remedie voor ‘pijntje’ bij kinderen vormt afleiding.
- Denk ook aan hallucinaties/wanen bij inname drugs of psychische problemen (vb
psychose)
• Waarneming is subjectief; Basis emoties uiten zich in gelaatsuitdrukkingen (onderzoeker Paul
Ekman). Daarnaast is interpretatie het afhankelijk van context,
- Bv, Ouders willen dat je hun aankijkt als je spreekt maar in China is dit heel
onrespectvol.
Er zijn maatschappelijke waarden en normen beïnvloeden ook persoonlijkheid en
ervaringen zo welke kenmerken van lichaamstaal en non-verbaal gedrag je observeert.
• Hersenverweking :
Selectie : Onmogelijk om alles te zien, ook al wel het gorilla effect genoemd.
Organisatie : Via cognitief-emotionele schema’s (mentale beelden van de
werkelijkheid) maar dus ook waarnemingsblindheid (je ziet waar je op zoek naar bent)
en veranderingsblindheid (je ziet niet dat iemand naar de kapper is geweest/ een
nieuwe bril geeft)
Interpretatie : Bv. Je ziet aan lagere school een man een kind een snoepje geven en
het naar de auto begeleiden (interpretatie: pedofiel-in-actie of –vader-haalt-kind-op
cognitief schema)
, Psychologie
B. Geheugen : Bronnen van vertekening
C. Definitie: Waarneming
• Nauwkeurig, maar selectief
- Via aandacht, geheugen en andere hersenprocessen
- Automatisch, onbewust en dus subjectieve keuzes
• Afhankelijk van perceptuele regens en
• Persoonlijke cognitief-emotionele schema’s
2. Professioneel versus alledaags observeren
Dagdagelijks: Onbewust, in kader van afstemming dmv spiegelneuronen, interpretatie én attributie
Professioneel: Vakkundig handelen, nl objectief waarnemen en er pas nadien betekenis aan geeft die je
kan beargumenteren
A. Definitie professioneel observeren
, Psychologie
Om je observaties en de handelingen die daaruit volgen te verantwoorden, moet je stilstaan
bij iedere stap van de waarneming en deze doelmatig begeleiden.
B. Waarnemings / denk / voelfouten
a. Aandacht (object en subject)
o Opvallenheid Titel en gemarkeerde leerstof vallen sneller op.
o Behoeften en noden Je merkt meer “lekkers” op wanner je met hongeren naar de
winkel gaat
o Persoonlijke smaak en interesses Wat lees je in de krant ? leest je vriend
hetzelfde ?
o Gevoelens Wanneer je examen aflegt en onzeker bent, is de kans groot dat je
gezichtsuitdrukkingen van je docent anders zal interpreteren dan tijdens een les
o Moment/tijd Primacy en recency-effect.
Primacy: Je bemerkt en onthoudt vooral waarnemingen die je eerst
observeert (aandacht).
Recency: Het laatst waargenomen is het meest toegankelijk (geheugen).
Je wordt als leefgroep begeleider gevraagd om een van de gasten in je leefgroep te observeren in kader van
multidisciplinair onderzoek.
Het gaat over Frederik, een jongen van 16, die erg opstandig gedrag (roepen, deur intrappen,…) vertoont.
- Voor welke waarnemings/denk/voelfouten mbt aandacht moet je bedachtzaam zijn ?
o Externaliserend gedrag (agressie: roepen, gooien,…) is zo prominent aanwezig dat andere signalen
mogelijk verloren gaan. (Opvallendheid)
o Je voert de observatie uit terwijl je nog veel werk hebt voor de daguitstap van de volgende dag.
Frederik zit in de leefkamer te gamen. Maak je al mentaal een lijstje van wat je te doen staat?
(behoeften en noden)
o Je hebt wel graag jongeren met wat pit in. (persoonlijke smaak en interesses)
o De afgelopen weken is Frederik stilaan onder je vel gekropen. Je hebt het moeilijk met het feit dat hij
de leefgroep zo op stelten zet en dat hij niet bij jou kan ventileren. Heb je nog ook voor het
positieve? Zou ene externe observator anders observeren? (gevoelens/ irritatie-effect)
o Wanneer je bevindingen bevraagd worden geef je vooral voorbeelden van het laatste half uur. (tijd)
b. Voorkennis / verwachting
o : Onze voorkennis van Engels zorgt ervoor dat je ziet dat er
“the cat” staat. Maar een 3 jarige kan dit niet.
c. Cognitieve emotionele schema’s : 1ste indruk, stereotypen
o Je hebt net een zeer interessante vorming gehad over Autisme Spectrum Stoornis.
Je ziet zeer veel symptomen bij Frederik opduiken… (voorkennis)
o Stel dat Frederik Frederique was (een meisje van 16), zou je dan dezelfde
observatie maken? (verwachting)
o Frederik zit in een explosieve leefgroep, er lijkt wel standaard te worden geroepen.
Maakt dit en verschil? (wen-effect)
o Availability effect (toegankelijkheidseffect) : Selectieve toegankelijkheid van
specifieke kennis in je geheugen volgens de mate waarin je de kennis actief gebruikt
Seminarie 1 * Observati e
Doelstellingen van deze les ;
o Alledaags observeren beschrijven.
o Waarnemings-, denk- en voelfouten bij observeren kunnen beschrijven, herkennen en vermijden.
o Kenmerken van professional observeren als jeugdprofessional kunnen beschrijven, herkennen en
toepassen.
Aanvullend cursusmateriaal ;
o Woordenlijst: Ter ondersteuning.
o Hoofstuk 3. Observatie en het brein: een intiem team. Achtergrondliteratuur.
o Hoofdstuk 4: Observatiebias: denk- en voeleffecten. Achtergrondliteratuur.
De les ;
1. Alledaags observeren
o Afhankelijk van wie kijkt, andere manier van kijken weergeven, hangt af van een aantal factoren. Bv.
Voorkennis
o Wat is observeren = Waarnemingsprikkels door zintuigen opnemen en bewaren met behulp van
aandacht en geheugen om informatie over je omgeving en jezelf te verkrijgen
1.1 Link met hoorcollege waarneming
A. Selectieve en subjectieve waarneming ;
• Waarneming is selectief; Hersenprocessen in het spel: Selectie, organisatie en interpretatie.
Deze hersenprocessen zijn noodzakelijk om de gigantische hoeveelheid aan informatie die op
ons afkomt te kunnen ordenen.
- Beste remedie voor ‘pijntje’ bij kinderen vormt afleiding.
- Denk ook aan hallucinaties/wanen bij inname drugs of psychische problemen (vb
psychose)
• Waarneming is subjectief; Basis emoties uiten zich in gelaatsuitdrukkingen (onderzoeker Paul
Ekman). Daarnaast is interpretatie het afhankelijk van context,
- Bv, Ouders willen dat je hun aankijkt als je spreekt maar in China is dit heel
onrespectvol.
Er zijn maatschappelijke waarden en normen beïnvloeden ook persoonlijkheid en
ervaringen zo welke kenmerken van lichaamstaal en non-verbaal gedrag je observeert.
• Hersenverweking :
Selectie : Onmogelijk om alles te zien, ook al wel het gorilla effect genoemd.
Organisatie : Via cognitief-emotionele schema’s (mentale beelden van de
werkelijkheid) maar dus ook waarnemingsblindheid (je ziet waar je op zoek naar bent)
en veranderingsblindheid (je ziet niet dat iemand naar de kapper is geweest/ een
nieuwe bril geeft)
Interpretatie : Bv. Je ziet aan lagere school een man een kind een snoepje geven en
het naar de auto begeleiden (interpretatie: pedofiel-in-actie of –vader-haalt-kind-op
cognitief schema)
, Psychologie
B. Geheugen : Bronnen van vertekening
C. Definitie: Waarneming
• Nauwkeurig, maar selectief
- Via aandacht, geheugen en andere hersenprocessen
- Automatisch, onbewust en dus subjectieve keuzes
• Afhankelijk van perceptuele regens en
• Persoonlijke cognitief-emotionele schema’s
2. Professioneel versus alledaags observeren
Dagdagelijks: Onbewust, in kader van afstemming dmv spiegelneuronen, interpretatie én attributie
Professioneel: Vakkundig handelen, nl objectief waarnemen en er pas nadien betekenis aan geeft die je
kan beargumenteren
A. Definitie professioneel observeren
, Psychologie
Om je observaties en de handelingen die daaruit volgen te verantwoorden, moet je stilstaan
bij iedere stap van de waarneming en deze doelmatig begeleiden.
B. Waarnemings / denk / voelfouten
a. Aandacht (object en subject)
o Opvallenheid Titel en gemarkeerde leerstof vallen sneller op.
o Behoeften en noden Je merkt meer “lekkers” op wanner je met hongeren naar de
winkel gaat
o Persoonlijke smaak en interesses Wat lees je in de krant ? leest je vriend
hetzelfde ?
o Gevoelens Wanneer je examen aflegt en onzeker bent, is de kans groot dat je
gezichtsuitdrukkingen van je docent anders zal interpreteren dan tijdens een les
o Moment/tijd Primacy en recency-effect.
Primacy: Je bemerkt en onthoudt vooral waarnemingen die je eerst
observeert (aandacht).
Recency: Het laatst waargenomen is het meest toegankelijk (geheugen).
Je wordt als leefgroep begeleider gevraagd om een van de gasten in je leefgroep te observeren in kader van
multidisciplinair onderzoek.
Het gaat over Frederik, een jongen van 16, die erg opstandig gedrag (roepen, deur intrappen,…) vertoont.
- Voor welke waarnemings/denk/voelfouten mbt aandacht moet je bedachtzaam zijn ?
o Externaliserend gedrag (agressie: roepen, gooien,…) is zo prominent aanwezig dat andere signalen
mogelijk verloren gaan. (Opvallendheid)
o Je voert de observatie uit terwijl je nog veel werk hebt voor de daguitstap van de volgende dag.
Frederik zit in de leefkamer te gamen. Maak je al mentaal een lijstje van wat je te doen staat?
(behoeften en noden)
o Je hebt wel graag jongeren met wat pit in. (persoonlijke smaak en interesses)
o De afgelopen weken is Frederik stilaan onder je vel gekropen. Je hebt het moeilijk met het feit dat hij
de leefgroep zo op stelten zet en dat hij niet bij jou kan ventileren. Heb je nog ook voor het
positieve? Zou ene externe observator anders observeren? (gevoelens/ irritatie-effect)
o Wanneer je bevindingen bevraagd worden geef je vooral voorbeelden van het laatste half uur. (tijd)
b. Voorkennis / verwachting
o : Onze voorkennis van Engels zorgt ervoor dat je ziet dat er
“the cat” staat. Maar een 3 jarige kan dit niet.
c. Cognitieve emotionele schema’s : 1ste indruk, stereotypen
o Je hebt net een zeer interessante vorming gehad over Autisme Spectrum Stoornis.
Je ziet zeer veel symptomen bij Frederik opduiken… (voorkennis)
o Stel dat Frederik Frederique was (een meisje van 16), zou je dan dezelfde
observatie maken? (verwachting)
o Frederik zit in een explosieve leefgroep, er lijkt wel standaard te worden geroepen.
Maakt dit en verschil? (wen-effect)
o Availability effect (toegankelijkheidseffect) : Selectieve toegankelijkheid van
specifieke kennis in je geheugen volgens de mate waarin je de kennis actief gebruikt
