Rechten UGent - Volledige samenvatting personen, familie en relatievermogensrecht - deel verticale relaties 2025-26

PERSONEN-, FAMILIE-, &
RELATIEVERMOGENSRECHT –
VERTICALE RELATIES

,Inhoudsopgave




1

, Afstamming
Algemeen

Begrip en grondslagen
- Verschillende betekenis van het begrip
o Algemeen: relatie tussen de persoon die verwekt en die verwekt wordt →
leidt tot bloedverwantschap
o Bijzonder: directe verwantschapsband tussen ouder en kind → leidt tot
ouderschap
- Biologische versus juridische afstamming
o Biologisch = bloedverwantschap
o Juridisch = niet per se bloedverwantschap
 Vb erkennen stiefvader
o In praktijk vallen ze niet altijd samen (idealiter wel)
 Vaak niet altijd mogelijk dat ze samenvallen: niet altijd biologische
afstamming
 Niet altijd zo dat je juridische afstamming hebt EN biologische
afstamming
 Conflict tussen beide zorgt vaak voor betwistingen vaderschap
 Vb Prins Laurent erkent dat hij biologische vader is van
Clement Vandekerckhove = erkenning biologisch vaderschap
o MAAR daarmee nog niet juridisch erkend (vb vraag
examen: hoe gaat dat verlopen?)
 Soms niet mogelijk dat biologisch afstamming vaststaat
 Vb incest plegen bij eigen dochter en kind verwekken → wet
bepaalt dat afstammingsband niet vastgesteld mag worden
 Soms heeft juridisch ouderschap geen biologische grondslag heeft,
maar omwille van sociale bevestiging toch niet kan worden betwist
 Vb ik gedraag mij als vader van mijn 2 dochters maar later blijkt
dat ik die niet verwekt heb, dan zal mijn sociaal gedrag als
vader wettelijk verhinderen dat mijn afstammingsband wordt
betwist
 Als juridisch vaderschap bevestigd wordt door bezit van staat,
dan is betwisting van vaderschap altijd onontvankelijk
- Verschillende grondslagen voor juridische afstamming
o Bloedband
o Sociaal gedrag (bezit van staat)


2

,  Kan bewijsmiddel zijn of belemmering vormen voor betwisting van
vaderschap
o Wil of intentie
 Wet laat toe dat om het even welke man een kind erkent
 Grondslag voor het meemoederschap
 2 vrouwen kunnen moeder en meemoeder worden van
eenzelfde kind
o Grondslag = de gezamenlijke ouderschapsintentie die
die 2 vrouwen hebben ten tijde van de verwekking
o Belang van het kind
 Niet echt 4e grondslag
 In praktijk gebruikt door GwH om als er conflict is tussen de
grondslagen, dan moet er een afweging gemaakt worden → in
rechtspraak van GwH blijkt dat belang van kind dan een
determinerende/doorslaggevende factor zal zijn
- Elke wetgevende hervorming biedt een nieuw evenwicht
- Afstammingsrecht raakt integraal de openbare orde
o Betreft de staat van de persoon in de familie
o Men kan er niet van afwijken bij overeenkomst
o (vb draagmoederschapscontract in strijd met de inhoud van de artikelen
313_333 oud BW = nietig)
- Afstamming versus adoptie
o Oorspronkelijke afstamming (afstamming) = titel 7
 Declaratief van aard: verklaart/bevestigt wat altijd heeft bestaan
 Bevestigt dat die altijd de ouder is geweest
 Retroactieve werking: ouderschap begint bij de geboorte
 Biologisch
o Adoptieve afstamming (adoptie) = titel 8
 Constitutief van aard: vestigt wat voordien niet bestond
 Beperkte retroactieve werking: ouderschap begint bij de start
van de adoptieprocedure
 Socio-affectief concept
 → beschermingsregel: ouderloze kinderen toch onder een
ouderpaar brengen

Soorten verwantschap
Verwantschap
Begrippen en organisatie
- Verwantschap = de band die bestaat tussen personen die van elkaar afstammen of
een gemeenschappelijke stamouder hebben

3

, - 2 soorten
o Verwanten in rechte lijn: stammen van elkaar af (vb uw vader, grootvader,
overgrootvader…)
 Ascendenten = verwanten in de rechte opgaande lijn
 Descendenten = verwanten in de rechte neergaande lijn
o Verwanten in de zijlijn: hebben een gemeenschappelijke stamouder (vb uw
broer of zus, oom, tante, neef of nicht) = collateralen
 Nauwe zijverwanten = broers, zus en afstammelingen
 Gewone zijverwanten = overige verwanten
 Volle broers/zussen  halve broers/zussen
 Vol: 2 gezamenlijke ouders
 Half: slechts 1 gezamenlijke ouder
o  stiefbroer/stiefzus
 = geboren uit een ander huwelijk van de
echtgenoot van 1 van de ouders
Gevolgen
Algemeen
- Diverse gevolgen gekoppeld aan een juridisch vastgestelde afstammingsband:
o Familienaam
o Erfrecht
o Alimentatie
o Ouderlijk gezag
 Automatisch gekoppeld aan juridisch vastgestelde afstamming
 Nieuwe partner? → GEEN ouderlijk gezag
 In toekomst wel rechten voor ouders zonder afstammingsband
(maar nu nog niet het geval)
Rechten van (donor)kinderen gebaseerd op bloedverwantschap
- 1. Inconsistente wettelijke regeling van het recht op afstammingsinformatie
o MBV-wet (2007) (Wet op Medisch Begeleide Voortplanting)
 Bevestigt de principiële anonimiteit van de gametendonatie en de
absolute anonimiteit van embryodonatie in de fertiliteitscentra en
verbiedt de vaststelling van een afstammingsband tussen donor en kin
o Art. 368-6 oud BW (2005)
 Geadopteerd kind kan vanaf 12 jaar schriftelijk de identiteit van de
biologische ouders vragen
o Vlaams Afstammingscentrum voor iedereen met afstammingsvragen (2020)
 + DNA-databank voor wie op zoek is naar zijn of haar biologische
ouder of kind



4

,  Kan dan DNA-staal achterlaten en het overeenstemmen DNA-
profiel laten registreren
o MAAR: een alomvattende regeling dat elk kind het recht heeft om zijn donor
te kennen, is er vandaag niet in België
- 2. Naar een afzwakking van de absolute anonimiteit van gametendonatie (GwH 26
september 2024, 102/2024)
o Arrest door GwH waarbij art. 57 MBV-wet en art. 458 Sw. (beroepsgeheim
van de arts die in fertiliteitskliniek werkt) zijn strijdig bevonden met het recht
op eerbiediging van het privéleven van het donorkind
 Er is geen billijk evenwicht gevonden tussen de rechten van het kind
(dat te weinig worden behartigd) en de rechten van de donoren (die te
sterk worden beschermd)
o GwH heeft termijn opgelegd voor de wetgever om een nieuwe regeling te
ontwikkelen die in de richting zal gaan voor toekomsige donaties waar de
anonimiteit zal worden opgegeven (tegen 30/6/2027)
- 3. Recht op zekerheid omtrent biologische vaderschap via vergelijkend DNA-
onderzoek
o FamilieRb. Brugge heeft al 2 keer vordering gegrond verklaard die strekte tot
aanstelling van een deskundige met als opdracht een vergelijkend DNA-
onderzoek uit te voeren waarbij DNA van donorkind (eiser) wordt vergeleken
met DNA van vermeende biologische vader (verweerder) die als donor zou
hebben gefungeerd
 Dit onder dwangsom van 1500 euro per dag vertraging van de
uitvoering
- 4. Recht op niet-identificeerbare gegevens van de donor
o Rechtspraak die zegt dat niet-identificeerbare gegevens van de donor
(grootte, haarkleur)… moet wel kenbaar zijn (vb UZ Gent veroordeeld)

Aanverwantschap
Begrippen en organisatie
- Verbindt een persoon met..
o Verwanten van de echtgenoot (vb uw schoonbroer, schoonmoeder,
stiefzoon…)
o Echtgenoten van de verwanten (vb uw schoonzoon, schoonbroer,
stiefmoeder…)
Gevolgen
- Inzake adoptie, onderhoudsverplichtingen, huwelijksbeletsels, voogdij, ontvoogding,
bescherming van meerderjarigen via bewind, …
o Niet: erfrecht en ouderlijk gezag



5

, - Band van verwantschap verdwijnt na nietigverklaring, niet (volledig) na ontbinding
v/h huwelijk
o Ontbinding: vb overlijden
Samengevat
- Verwantschap: op basis van afstamming
o In rechte lijn: ascendenten en descendenten
o In de zijlijn: collateralen
- Aanverwantschap: op basis van huwelijk
- Stiefbroer/zus = geen aanverwant
o  halfbroer/zus = verwant
o  betekenisvervaging van de begrippen ‘stiefouder’ en ‘stiefkind’
 Stiefouder = iemand die hertrouwt is met een ouder van u
 Stiefouder = een kind van iemand met wie u hertrouwd bent
→ de terminologie is aan herdenking toe

Systeem van de graden
- Verwanten: elke generatie is een graad in rechte lijn, niet in de zijlijn
- Aanverwanten: zelfde systeem maar geen graad voor het huwelijk dat de
aanverwantschap deed ontstaan (vb broer en zus: 2e graad)

Afstammings- en erfrecht en EVRM
- Art. 8 juncto art. 14 EVRM
o Arrest Marckx van 13 juni 1979 (oud afstammings- en erfrecht)
 Marckx was bewust ongehuwde moeder en moest kind erkennen en
adopteren om dezelfde rechten te hebben als een wettig kind
 EHRM
 Schending art. 8 EVRM: doordat naar Belgisch recht de
natuurlijke moeder haar kind moest erkennen om van haar
moederschap te doen blijken
 Schending art. 14 EVRM: geen objectieve en redelijke
rechtvaardigingsgrond kan gevonden worden voor een
verschillende regeling tot vaststelling van de moederlijke
afstamming, naargelang deze wettig of natuurlijk was
o Arrest Vermeire van 29 november 1991 (enkel oud erfrecht)
 Uitsluiting uit een nalatenschap op grond van het buitenechtelijk
karakter van de afstamming schendt art. 14 EVRM in samenhangt met
art. 8 EVRM
 Scharnierdatum van arrest Marckx wordt toegepast
- Directe werking van art. 8 EVRM?
o Rechtspraak HvC
 Vaststelling van de afstamming: neen
6

,  HvC erkent directe werking van art. 8 EVRM NIET want
onvoldoende duidelijk en nauwkeurig
 Erfrecht (gevolg van de afstamming): ja
 HvC aanvaardt directe werking van art. 8 EVRM

Afstammings- en erfrecht en de Belgische Grondwet
- Oud discriminatoir erfrecht uit de vroegere artikelen 756 en 762 (oud) BW is blijven
doorwerken krachtens art. 107, eerste lid Afstammingswet van 31/3/1987:
o De nieuwe wet is van toepassing op kinderen geboren vóór en nog in leven op
6 juni 1987, “zonder dat daaruit enig recht in de voordien opengevallen
erfenissen kan volgen”
 Dus alle nalatenschappen opengevallen voor 6/juni/1987: oud erfrecht
- Arbitragehof nr. 18/91, 4 juli 1991
o Gebrek aan erfrecht van een niet-erkend buitenhuwelijks kind in de
nalatenschap van haar moeder († 1956) en haar tante († 1983) (zaak Verryt)
 Conclusie: vroeger art. 756 (oud) BW, krachtens art. 107
Afstammingswet in werking gebleven, schendt het gelijkheidsbeginsel
 Omwille van de rechtszekerheid is het evenwel verantwoord dat de
nalatenschappen opengevallen vóór het Marckx-arrest onverlet
zouden blijven
- Arbitragehof nr. 83/93, 1 december 1993
o Gebrek aan erfrecht van overspelige kinderen a patre in de nalatenschap van
hun vader († 1984) (zaak M’Bayo Wa Mwamba)
 Conclusie: niets kan verantwoorden dat de inwerkingtreding van het
nieuwe erfrecht zou worden uitgesteld tot 6 juni 1987
 Omwille van de rechtszekerheid kan het oude erfrecht wel nog
overspelige kinderen a patre uitsluiten van erfrecht in
nalatenschappen opengevallen vóór 13 juni 1979
- Synthese
o Nalatenschap opengevallen voor 13/6/1979
 Oude erfrecht (art. 756-766 oud BW) blijft gelden
 Dus met behoud van discriminatie van buitenhuwelijkse
kinderen
o Nalatenschap opengevallen vanaf 13/6/1979 maar voor 6/6/1987
 Rekening houden met RS GwH!
 Nieuwe niet-discriminatoire erfrecht wordt toegepast
o Ongeacht de overgangsbepaling van art. 107
Afstammingswet 31/3/1987
o Nalatenschap opengevallen na 6/6/1987
 Nieuwe erfrecht!


7

,Vaststelling van de afstamming

Moederschap
- 3 vaststellingswijzen
o 1. Vermelding naam moeder in geboorteakte (art. 312, § 1 juncto art. 44, 2°
oud BW)
 = de regel “mater semper certa est” (de moeder is altijd zeker)
 Anonieme bevalling: niet mogelijk in BE
  anonieme bevalling in FR mogelijk
 Discrete bevalling: nog niet mogelijk in BE
 Identiteit van moeder wordt bijgehouden maar niet bekend
gemaakt
o 2. Erkenning door een vrouw (art. 313 oud BW)
 Indien de naam v/d moeder niet vermeld is in de geboorteakte
→ toepassing bij draagmoederschap

OF
 Indien er geen geboorteakte is
 Onder dezelfde (toestemmings)voorwaarden als erkenning door een
man (zie verder, art. 329bis oud BW
o 3. Gerechtelijke vaststelling van moederschap (art. 314 oud BW)
 Bij gebrek aan (vermelding naam moeder in) geboorteakte
 Wanneer het kind onder een valse naam is ingeschreven in
geboorteakte
 Bij gebrek aan moederlijke erkenning
 Onder dezelfde voorwaarden als gerechtelijke vaststelling van
vaderschap (zie verder, art. 332quinquies oud BW)
 Bewijs van de bevalling moet worden geleverd
 Via bezit van staat (zie art. 331nonies oud BW) of
 (bij gebreke van bezit van staat) door alle wettelijke middelen
- Bijzondere regels voor overspelige kinderen



8

, o Erkenning door een overspelige vrouw: mededelingsverplichting (art. 313, § 3
oud BW), op straffe van (relatieve) niet-tegenwerpelijkheid
o Gerechtelijke vaststelling overspelig moederschap: echtgenoot moet in het
geding worden geroepen (art. 332ter, vierde lid oud BW)
- Bijzondere regels voor bloedschennige kinderen
o Erkenning of gerechtelijke vaststelling waaruit absoluut huwelijksbeletsel
tussen ouders blijkt = verboden (zie art. 313, § 2 en art. 314, tweede lid oud
BW)

Vaststelling van vaderschap
- 3 vaststellingswijzen
o De vaderschapsregel (= binnen het huwelijk)
o Erkenning door een man (= buiten het huwelijk)
 Vrijwillig bij ambtenaar van burgerlijke stand
o Gerechtelijke vaststelling van vaderschap (= buiten het huwelijk)
 Gedwongen door rechter (tegen de wil van de man in)

De vaderschapsregel (art. 315 oud BW)
- “Pater is est quem nuptiae demonstrant” (vader is diegene die het huwelijk aanduidt)
- De echtgenoot is vader van kinderen geboren:
o Binnen het huwelijk van de moeder
o Binnen de 300 dagen na de ontbinding of nietigverklaring van dit huwelijk
 Exacte ogenblik van ontbinding van huwelijk: dag van in kracht van
gewijsde treden van het echtscheidingsvonnis = 1 maand na de
betekening van het echtscheidingsvonnis
 (of dag van overlijden)
Vermoeden ivm de verwekking (art. 326 oud BW)
- 2 vermoedens
o Vermoeden aangaande het tijdvak waarbinnen de verwekking is gebeurd
o Vermoeden dat ertoe strekt eventuele nadelige gevolgen voor het kind die
daaruit zouden voortvloeien te corrigeren (meest gunstig tijdstip (omni
meliore momento)
Omtrent de verwkkingsperiode
- Kind wordt vermoed te zijn verwekt in het tijdvak van de 300ste t.e.m. de 180ste dag
vóór de geboorte
- = vermoeden juris tantum
o Je kan door te weerleggen het kind van de vaderschapsregel onttrekken of
eronder brengen




9