Embryologie
H1_Gametogenese
Introductie
Wat is embryologie?
➢ Dit bestudeert: gametogenese, ontwikkeling v bevruchte eicel tot geboorte,
teratogenese
➢ Embryon = “ongeboren vrucht”
Teratogenen = ontstaan v ontwikkelingsstoornissen
➢ Waarmee kind geboren wordt, niet persé erfelijke
o Vaak door teratogenen
= schadelijke factoren die interfereren met de normale ontwikkeling
➢ Voorbeeld: thalidomide (ochtendmisselijkheid → werkt in op ontwikkeling vd
ledematen)
Timing in de ontwikkeling van de mens:
➢ Ontwikkelingsleeftijd = 38 weken
➢ Zwangerschapsduur = 40 weken
Het verschil zit in:
de tijd tussen begin nieuwe cyclus (eerste dag vd regels) en bevruchting (~2 weken)
= de eerste dag van de laatste menstruatie
➢ Zwangerschap = 9 maand → 3 trimesters
o 1e trimester: 1-8 weken = embryonale fase
o Vanaf week 9 = foetale periode
▪ Vanaf hier menselijke trekken in foetus zichtbaar
➢ Vanaf fertilisatie tot week 2: bevruchting tot bilaminaire kiemschijf (= tweelagige
kiemschijf)
o Is nog pre-organogenese (nog geen ontwikkeling vd organen)
➢ Week 3-4: omvorming v tweelagige kiemschijf tot primitieve lichaamsvorm
o Hier beginnen organen te ontwikkeling = organogenese (week 3 tot 8)
o Hart klopt op dag 21
➢ Foetale periode: week 9 – 38 → voornamelijk groei vd foetus
1
,Voorstelling van de gevolgen van teratogenen in de 38 weken:
➢ Teratogene factor inwerken op vroege zwangerschap → afsterven ontwikkelend
embryo (meeste vrouwen weten niet dat ze zwanger zijn)
➢ Week 3-8: teratogenen zorgen voor misvormingen
o Week 3-5/6 vooral bij centraal zenuwstelsel & hart en bloedvaten
o Bovenste & onderste lidmaat (bovenste ontwikkelt iets vroeger dan
onderste → gevolg vh cardiovasculair systeem)
➢ Na embryonale periode: functionele defecten & kleine misvormingen
o Hier beginnen de genitaliën zich te ontwikkelen → zichtbaar of het een
jongen/ meisje is
Risico op geboorteafwijkingen in functie van de tijd:
➢ Week 5 heel kritisch
➢ Eerste bezoek vd vrouw bij een specialist is rond de 8 weken
→ kritische periode al voorbij
2
,Teratogenese
= schadelijke omgevingsfactoren
➢ Voorbeelden:
o Farmaca (bv. thalidomide, …)
o Alcohol, nicotine → malformaties aan bv. het gezicht
o Virussen → ernstige malformaties v centraal zenuwstelsel & zintuigen
▪ Bv. Rubella (rodehond) → vandaag veel vaccins, dus heel zeldzaam
geworden
o RX-stralen (radiografie)
o Drugs
o Hormonen
o Zware metalen
o Tekort aan foliumzuur (vitamine B9) → link met malformaties centraal
zenuwstelsel → Slim om dit bijkomend bij te nemen
o Gevolgen:
▪ Voorbeeld: lipspleet (alcoholgebruik & roken)
▪ Voorbeeld: ruggenmerg puilt uit aan het oppervlak
= myelomenigocèle (foliumzuurtekort)
Bij myelomenigocèle werden deze kinderen vroeger geboren met verlamming van de
onderste ledematen
→ vandaag de dag kan dit prenataal worden opgespoord, en kan er een operatie worden
uitgevoerd terwijl het kind in de buik zit (laproscopisch)
→ herniërend deel ruggenmerg bedekken met een stuk huid
Geen verlamming meer
Gametogenese
➢ Spermatogenese & oögenese
= differentiatie v primordiale geslachtscellen (PGC) tot spermatozoa en rijpe
oocyten
De spermatogenese:
Primordiale cellen slapen tot de puberteit
→ dan starten ze de delen via de mitotische deling om een levenslange voorraad
stamcellen te garanderen
Eén primaire spermatocyt (2n) ondergaat meiose en produceert vier functionele
spermatiden (n) van gelijke grootte.
➢ Na de meiose differentiëren de spermatiden tot een beweeglijke vorm
➢ De Sertoli-cellen in de testes zorgen voor de nodige voedingsstoffen
3
, De oögenese:
➢ De vrouwen worden geboren met al hun primaire oöcyten
➢ Beginnen de meiose al voor de geboorte, maar stoppen in de profase I tot de
puberteit
➢ 1 primaire oöcyt geeft aanleiding tot 1 rijpe eicel.
o De rest van het genetisch materiaal wordt "gedumpt" in kleine
poollichaampjes die uiteindelijk verdwijnen.
➢ De meiose II wordt pas afgerond op het moment van de bevruchting
➔ De oögenese verloopt dus zeer geleidelijk (in fasen, met rustperiodes)
➔ Meiose II pas afgewerkt bij bevruchting
4
H1_Gametogenese
Introductie
Wat is embryologie?
➢ Dit bestudeert: gametogenese, ontwikkeling v bevruchte eicel tot geboorte,
teratogenese
➢ Embryon = “ongeboren vrucht”
Teratogenen = ontstaan v ontwikkelingsstoornissen
➢ Waarmee kind geboren wordt, niet persé erfelijke
o Vaak door teratogenen
= schadelijke factoren die interfereren met de normale ontwikkeling
➢ Voorbeeld: thalidomide (ochtendmisselijkheid → werkt in op ontwikkeling vd
ledematen)
Timing in de ontwikkeling van de mens:
➢ Ontwikkelingsleeftijd = 38 weken
➢ Zwangerschapsduur = 40 weken
Het verschil zit in:
de tijd tussen begin nieuwe cyclus (eerste dag vd regels) en bevruchting (~2 weken)
= de eerste dag van de laatste menstruatie
➢ Zwangerschap = 9 maand → 3 trimesters
o 1e trimester: 1-8 weken = embryonale fase
o Vanaf week 9 = foetale periode
▪ Vanaf hier menselijke trekken in foetus zichtbaar
➢ Vanaf fertilisatie tot week 2: bevruchting tot bilaminaire kiemschijf (= tweelagige
kiemschijf)
o Is nog pre-organogenese (nog geen ontwikkeling vd organen)
➢ Week 3-4: omvorming v tweelagige kiemschijf tot primitieve lichaamsvorm
o Hier beginnen organen te ontwikkeling = organogenese (week 3 tot 8)
o Hart klopt op dag 21
➢ Foetale periode: week 9 – 38 → voornamelijk groei vd foetus
1
,Voorstelling van de gevolgen van teratogenen in de 38 weken:
➢ Teratogene factor inwerken op vroege zwangerschap → afsterven ontwikkelend
embryo (meeste vrouwen weten niet dat ze zwanger zijn)
➢ Week 3-8: teratogenen zorgen voor misvormingen
o Week 3-5/6 vooral bij centraal zenuwstelsel & hart en bloedvaten
o Bovenste & onderste lidmaat (bovenste ontwikkelt iets vroeger dan
onderste → gevolg vh cardiovasculair systeem)
➢ Na embryonale periode: functionele defecten & kleine misvormingen
o Hier beginnen de genitaliën zich te ontwikkelen → zichtbaar of het een
jongen/ meisje is
Risico op geboorteafwijkingen in functie van de tijd:
➢ Week 5 heel kritisch
➢ Eerste bezoek vd vrouw bij een specialist is rond de 8 weken
→ kritische periode al voorbij
2
,Teratogenese
= schadelijke omgevingsfactoren
➢ Voorbeelden:
o Farmaca (bv. thalidomide, …)
o Alcohol, nicotine → malformaties aan bv. het gezicht
o Virussen → ernstige malformaties v centraal zenuwstelsel & zintuigen
▪ Bv. Rubella (rodehond) → vandaag veel vaccins, dus heel zeldzaam
geworden
o RX-stralen (radiografie)
o Drugs
o Hormonen
o Zware metalen
o Tekort aan foliumzuur (vitamine B9) → link met malformaties centraal
zenuwstelsel → Slim om dit bijkomend bij te nemen
o Gevolgen:
▪ Voorbeeld: lipspleet (alcoholgebruik & roken)
▪ Voorbeeld: ruggenmerg puilt uit aan het oppervlak
= myelomenigocèle (foliumzuurtekort)
Bij myelomenigocèle werden deze kinderen vroeger geboren met verlamming van de
onderste ledematen
→ vandaag de dag kan dit prenataal worden opgespoord, en kan er een operatie worden
uitgevoerd terwijl het kind in de buik zit (laproscopisch)
→ herniërend deel ruggenmerg bedekken met een stuk huid
Geen verlamming meer
Gametogenese
➢ Spermatogenese & oögenese
= differentiatie v primordiale geslachtscellen (PGC) tot spermatozoa en rijpe
oocyten
De spermatogenese:
Primordiale cellen slapen tot de puberteit
→ dan starten ze de delen via de mitotische deling om een levenslange voorraad
stamcellen te garanderen
Eén primaire spermatocyt (2n) ondergaat meiose en produceert vier functionele
spermatiden (n) van gelijke grootte.
➢ Na de meiose differentiëren de spermatiden tot een beweeglijke vorm
➢ De Sertoli-cellen in de testes zorgen voor de nodige voedingsstoffen
3
, De oögenese:
➢ De vrouwen worden geboren met al hun primaire oöcyten
➢ Beginnen de meiose al voor de geboorte, maar stoppen in de profase I tot de
puberteit
➢ 1 primaire oöcyt geeft aanleiding tot 1 rijpe eicel.
o De rest van het genetisch materiaal wordt "gedumpt" in kleine
poollichaampjes die uiteindelijk verdwijnen.
➢ De meiose II wordt pas afgerond op het moment van de bevruchting
➔ De oögenese verloopt dus zeer geleidelijk (in fasen, met rustperiodes)
➔ Meiose II pas afgewerkt bij bevruchting
4
