Sociologie Gezondheid & maatschappij I
Ziekte en gezondheid
Inleiding
Wat is gezondheid?
Verschillende visies op “gezond/ ziek”
Wat is gezondheid en ziekte?
Ziekte gezondheid?
De concepten: disease – illness – sickness
= 3 definities van “ziek” in het Nederlands, in Engels hebben ze
verschillende perspectieven op ziekte
Disease Wat?
De ziekte, afwijking vh lichaam (bv. kanker)
Kenmerk
Objectief
Meetbaar met methoden (beeldvorming, labotests,
…)
Focus
Biologische afwijking
Illness Wat?
Persoonlijke ervaring vd ziekte (symptomen, lijden,
…)
Kenmerk
Subjectief
Omvat beleving, perceptie, emoties, …
Focus
Persoonlijke ervaring en het lijden
Sickness Wat?
De ziekterol, hoe de maatschappij er mee omgaat
Wat er wordt verwacht vd omgeving over de zieke
persoon
Kenmerk
Hangt af vd omgeving, cultuur, …
Krijgt de patiënt steun, mag deze thuis blijven?
Kan afnemen wnr er geen aanvaarding is dat je bep
rollen nt kunt opnemen
Focus
Sociale en culturele dimensie
= manier hoe mensen samenleven en wat ze met
elkaar delen
1
,Sociologie Gezondheid & maatschappij I
De 3 kunnen overlappen, staan niet los v elkaar
Iemand kan disease hebben (ziek zijn), maar geen illness hebben
(geen symptomen, lijden)
Iemand kan illness hebben, maar geen disease hebben
Sickness beïnvloedt hoe er met illness wordt omgegaan en hoe
disease wordt geïnterpreteerd (hoe jij denkt over de feiten vd dokter)
Voorbeeld
1. Beenamputatie medisch feit, duidelijk zichtbare afwijking
(disease)
o Omgeving neemt snel rol v gehandicapt op
Mensen begrijpen dat je bep rollen niet meer kunt
opnemen (bv. lopen)
Je krijgt snel steun & begrip
o Maatschappelijke acceptatie maakt het makkelijker om de ziekte
te accepteren (illness)
2. Chronisch vermoeidheidsyndroom
o Oorzaak moeilijk vast te stellen, is een “onzichtbare” ziekte
o Veel klachten, illness is zwaar
o Moeilijker rol van “zieke” aannemen, er is geen duidelijke
disease
Moeilijkere aanvaarding id maatschappij
Minder steun voor het niet kunnen opnemen v bep rollen
Reactie vd arts op de ziekte bepaalt mee de illness
EXAMEN:
- Casus krijg je, wat is de invloed v disease op illness
TOEPASSING DIS OP DE GEZONDHEIDZORG
Waarom maken mensen geen gebruik vd gezondheidszorg (terwijl deze zo
goed is)
Mensen stellen zorg niet enkel uit omdat dit niet betaalbaar is
o Veel meer complexere redenen
2
,Sociologie Gezondheid & maatschappij I
Links: oorzaken liggen bij individu
- Niet kunnen betalen
- Geen kennis over gezondheidszorg
- Moeten eerst beslissen om nr dokter te gaan
o Sommigen ervaren geen illness (willen disease niet accepteren)
Rechts: oorzaken liggen bij gezondheidssysteem
- Artsen weten vaak niet de complexiteit v leven in armoede
Bieden te dure oplossingen aan
“ik ga nt nr dokter, want die begrijpt niet hoe het is om in
armoede te leven”
Overlap tss de twee = gebruik vd gezondheidszorg
Perspectieven op gezondheidszorg bepalen gebruik vd GZ
o Sommigen komen té vaak, anderen te weinig
Hofman model zegt hoe de verschillende concepten inspelen op elkaar
DEFINITIE V “GEZONDHEIDSZORG”
Gezondheid is een toestand van volledig lichamelijk, geestelijk en sociaal
welzijn, en niet slechts de afwezigheid van ziekte of gebreken.
Veel kritiek
Bijna niet realistisch (eutopisch) Bijna niemand is gezond
dan
Zeer statisch (toestand), in werkelijkheid veranderd
gezondheid doorheen de dag
3
, Sociologie Gezondheid & maatschappij I
De perspectieven op ziekte doorheen de
geschiedenis
Prehistorie Ziekteoorzaak:
Geloven in bovennatuurlijke wezens die ziekte
& genezing veroorzaken
Genezing:
Gebruik v planten, kruiden & rituelen
Opmerkelijk:
Schedeltrepanatie (gaten in schedel boren)
al toegepast (hoofdpijn & epilepsie verlichten/
kwade geesten verdrijven)
Oudheid: Egypte Hebben heilige dieren zorgden vaak vr
epidemieën
Artsen waren gespecialiseerd in 1 ziekte
Ziekteoorzaak:
Straf vd goden/ door demonen
Genezing:
Medicijnen, uitdrijvingen
Bijdrage geneeskunde:
Ontwikkeling kennis anatomie (opensnijden vr
mummificaties)
Zeggen: hart = centraal orgaan in lichaam
(denker, beslist waar voeding naartoe moet,
pompt bloed rond)
Eerste geschriften over geneeskunde (papyrus
Heberus) aandoeningen beschrijven (bv.
kanker)
Oudheid: Ziekteoorzaak:
Mesopotamië Op basis vd astronomie: sterren bepalen leven
& ziekten
Ziekte = straf vd goden/ door demonen
Genezing:
4
Ziekte en gezondheid
Inleiding
Wat is gezondheid?
Verschillende visies op “gezond/ ziek”
Wat is gezondheid en ziekte?
Ziekte gezondheid?
De concepten: disease – illness – sickness
= 3 definities van “ziek” in het Nederlands, in Engels hebben ze
verschillende perspectieven op ziekte
Disease Wat?
De ziekte, afwijking vh lichaam (bv. kanker)
Kenmerk
Objectief
Meetbaar met methoden (beeldvorming, labotests,
…)
Focus
Biologische afwijking
Illness Wat?
Persoonlijke ervaring vd ziekte (symptomen, lijden,
…)
Kenmerk
Subjectief
Omvat beleving, perceptie, emoties, …
Focus
Persoonlijke ervaring en het lijden
Sickness Wat?
De ziekterol, hoe de maatschappij er mee omgaat
Wat er wordt verwacht vd omgeving over de zieke
persoon
Kenmerk
Hangt af vd omgeving, cultuur, …
Krijgt de patiënt steun, mag deze thuis blijven?
Kan afnemen wnr er geen aanvaarding is dat je bep
rollen nt kunt opnemen
Focus
Sociale en culturele dimensie
= manier hoe mensen samenleven en wat ze met
elkaar delen
1
,Sociologie Gezondheid & maatschappij I
De 3 kunnen overlappen, staan niet los v elkaar
Iemand kan disease hebben (ziek zijn), maar geen illness hebben
(geen symptomen, lijden)
Iemand kan illness hebben, maar geen disease hebben
Sickness beïnvloedt hoe er met illness wordt omgegaan en hoe
disease wordt geïnterpreteerd (hoe jij denkt over de feiten vd dokter)
Voorbeeld
1. Beenamputatie medisch feit, duidelijk zichtbare afwijking
(disease)
o Omgeving neemt snel rol v gehandicapt op
Mensen begrijpen dat je bep rollen niet meer kunt
opnemen (bv. lopen)
Je krijgt snel steun & begrip
o Maatschappelijke acceptatie maakt het makkelijker om de ziekte
te accepteren (illness)
2. Chronisch vermoeidheidsyndroom
o Oorzaak moeilijk vast te stellen, is een “onzichtbare” ziekte
o Veel klachten, illness is zwaar
o Moeilijker rol van “zieke” aannemen, er is geen duidelijke
disease
Moeilijkere aanvaarding id maatschappij
Minder steun voor het niet kunnen opnemen v bep rollen
Reactie vd arts op de ziekte bepaalt mee de illness
EXAMEN:
- Casus krijg je, wat is de invloed v disease op illness
TOEPASSING DIS OP DE GEZONDHEIDZORG
Waarom maken mensen geen gebruik vd gezondheidszorg (terwijl deze zo
goed is)
Mensen stellen zorg niet enkel uit omdat dit niet betaalbaar is
o Veel meer complexere redenen
2
,Sociologie Gezondheid & maatschappij I
Links: oorzaken liggen bij individu
- Niet kunnen betalen
- Geen kennis over gezondheidszorg
- Moeten eerst beslissen om nr dokter te gaan
o Sommigen ervaren geen illness (willen disease niet accepteren)
Rechts: oorzaken liggen bij gezondheidssysteem
- Artsen weten vaak niet de complexiteit v leven in armoede
Bieden te dure oplossingen aan
“ik ga nt nr dokter, want die begrijpt niet hoe het is om in
armoede te leven”
Overlap tss de twee = gebruik vd gezondheidszorg
Perspectieven op gezondheidszorg bepalen gebruik vd GZ
o Sommigen komen té vaak, anderen te weinig
Hofman model zegt hoe de verschillende concepten inspelen op elkaar
DEFINITIE V “GEZONDHEIDSZORG”
Gezondheid is een toestand van volledig lichamelijk, geestelijk en sociaal
welzijn, en niet slechts de afwezigheid van ziekte of gebreken.
Veel kritiek
Bijna niet realistisch (eutopisch) Bijna niemand is gezond
dan
Zeer statisch (toestand), in werkelijkheid veranderd
gezondheid doorheen de dag
3
, Sociologie Gezondheid & maatschappij I
De perspectieven op ziekte doorheen de
geschiedenis
Prehistorie Ziekteoorzaak:
Geloven in bovennatuurlijke wezens die ziekte
& genezing veroorzaken
Genezing:
Gebruik v planten, kruiden & rituelen
Opmerkelijk:
Schedeltrepanatie (gaten in schedel boren)
al toegepast (hoofdpijn & epilepsie verlichten/
kwade geesten verdrijven)
Oudheid: Egypte Hebben heilige dieren zorgden vaak vr
epidemieën
Artsen waren gespecialiseerd in 1 ziekte
Ziekteoorzaak:
Straf vd goden/ door demonen
Genezing:
Medicijnen, uitdrijvingen
Bijdrage geneeskunde:
Ontwikkeling kennis anatomie (opensnijden vr
mummificaties)
Zeggen: hart = centraal orgaan in lichaam
(denker, beslist waar voeding naartoe moet,
pompt bloed rond)
Eerste geschriften over geneeskunde (papyrus
Heberus) aandoeningen beschrijven (bv.
kanker)
Oudheid: Ziekteoorzaak:
Mesopotamië Op basis vd astronomie: sterren bepalen leven
& ziekten
Ziekte = straf vd goden/ door demonen
Genezing:
4
