Hoofstuk 1: de basis van de moraal
Inleiding
Rode draad van dit hoofdstuk = wie bepaalt wat goed en fout is en op
basis waarvan?
Moraal = regels over wat goed en fout is, hoe mensen zich horen te
gedragen
Morele instructies V.O.T. (voor onze tijd)
̶ Moraal obv bovennatuurlijke macht
mensen dachten dat regels van goden kwamen
̶ Morele normen los van goddelijke bepalingen?
kunnen mensen ook zelf regels bedenken, zonder dat die van een
goed komen?
̶ Codex Hammurabi (1780 v.o.t.) = 1 van de eerste wetboeken
ooit
vaste regels en straffen, zo wist iedereen wat mocht en wat
niet
̶ Egyptisch dodenboek: ‘betuigingen van onschuld’ (1550-950
v.o.t.) = gaat over het leven na de dood
mensen moesten verklaren dat ze niets slechts hadden
gedaan
̶ Dijken bouwen in de Nijlvallei
mensen zorgden voor morele regels zoals samenwerken,
eerlijk zijn en verantwoordelijkheid nemen voor elkaar
̶ Morele normen los van goddelijke bepalingen?
̶ “bij de Griekse goden valt er weinig meer te beleven dan
‘kleptein, moicheuein te kai allèlous apateuein” (560-170
v.o.t.)
de Griekse goden gedroegen zich zelf slecht, dus hoe
kunnen zij een voorbeeld zijn voor wat goed en fout is?
dus: moraal moet niet van goden komen, maar van mensen
̶ “Vreemdeling, ga aan de Spartanen melden. Dat we hier
liggen, trouw aan hun voorschriften” (480 v.o.t.)
Spartaanse soldaten die stierven in de strijd, zij volgden de
, regels en plichten van hun samenleving, zelfs tot de dood
dus: moraal is trouw zijn aan wetten en plichten van je
gemeenschap
̶ Ostracisme (508 v.o.t.)
In oude Athene konden burgers iemand wegstemmen, die
moest dan de stad voor 10j verlaten
dit werd gedaan om democratie te beschermen
moraal + politiek waren sterk verbonden
̶ Socrates en verzet tegen sofisme en relativisme van morele
normen en waarden
socrates zei dat er vaste morele waarheden bestaan en dat
je door kritisch nadenken kunt ontdekken wat echt goed is
<-> sofisten = wat goed/ fout is verschilt per persoon of
situatie
̶ Twaaltafelenwet
oud Romeins wet (op 12 stenen tafelen geschreven) =
wetten golden voor iedereen (rijk/arm)
moraal werd vastgelegd in duidelijke, menselijke wetten
̶ …
Groeiende impact Bijbelse voorschriften
Bijbelse regels kregen steeds meer invloed op moraal, wetten en het
dagelijks leven in Europa
̶ Christendom -> als staatsgodsdienst (381)
Christelijke regels bepaalden wat goed/fout was, niet alleen in het
geloof maar ook in de politiek en wetten
̶ Dictatus papae (1075) = document waarin paus zei dat hij de
hoogste macht had, zelf koningen moesten hem gehoorzamen (kerk
grote invloed op moraal en samenleving)
̶ Ad Abolendam -> Inquisitie.
besluit van de kerk om ketters (mensen met ander geloof) op te
sporen en straffen
inquisitie = afwijkende ideeën onderdrukken
moraal sterk gecontroleerd door de kerk
̶ Malleus Maleficarum = de hamer der heksen
een boek dat uitlegde hoe je heksen kon herkennen en moest
, straffen
werd gebruikt om heksenvervolgingen te rechtvaardigen
angst en religieuze moraal bepalen wat goed/slecht was
̶ Katholieke kerk Vs Protestantisme
protestanten vonden dat mensen zelf in de Bijbel mochten lezen
en niet dat paus hoogste macht had
gevolg = oorlog en conflicten + moraal niet door 1 kerk bepaald
Verlichting
Periode waarin mensen meer gingen vertrouwen op rede (logisch
nadenken) ipv alleen geloof en traditie
̶ Franse revolutie (1789): “vrijheid, gelijkheid en broederschap” =
mensen kwamen in opstand tegen de macht van de koning en kerk
zelf mogen denken/ kiezen + iedereen gelijk voor wet +
solidariteit en samenhorigheid
moraal obv mensenrechten en niet religie
Maar opnieuw tegenstand en claim dat “moraal alleen gebaseerd kon zijn
op geloof”
̶ Pius IX
Moderne samenleving
Moraal wordt vastgelegd in mensenrechten. Die rechten gelden voor
iedereen, ongeacht geloof, cultuur of land
̶ Universele Verklaring van de Rechten van de Mens (verenigde
naties)
alle mensen zijn gelijk en hebben recht op vrijheid, veiligheid en
meningsuiting
moraal = respect voor de waardigheid van elk mens
̶ Europees Verdrag tot bescherming van de Rechten van de Mens en
de Fundamentele vrijheden
recht opleven, vrijheid van geloof, recht op een eerlijk proces
, ̶ Verdrag inzake de Rechten van het Kind
kinderen hebben recht op onderwijs, zorg, veiligheid en een stem
moraal houdt rekening met kwetsbare groepen
Universele ethische principes
Basisregels over goed / fout die voor alle mensen zouden moeten
gelden, overal ter wereld
̶ Recht op gelijkwaardigheid = iedereen is evenveel waard
̶ Onaantastbaarheid van de fysieke integriteit = je lichaam is van jou
̶ Vrijheid van meningsuiting = je mag zeggen wat je denkt en vindt
̶ Recht op zelfbeschikking = je mag beslissingen nemen over je eigen
leven
̶ Recht op privacy… = je hebt recht op privéleven
Rol van media?
Media spelen een grote rol in hoe mensen denken over wat
goed/fout is
̶ Beïnvloedt/ informeert/ faciliteert
̶ Universele ethische principes -> ethische principes mbt media,
technologie en innovatie
respect voor privacy, waarheid en eerlijkheid, geen discriminatie /
haat, technologie gebruiken met respect voor menselijke
waardigheid
Actuele voorbeelden
Voorbeeld 1: AI en algoritmes
“AI refers to systems that display intelligent behaviour by analyzing their
environment and taking actions – with some degree of autonomy – to
achieve specific goals. AI-based systems can be purely software-based,
acting in the virtual world (e.g. voice assistants, image analysis software,
search engines, speech and face recognition systems) or AI can be
embedded in hardware devices (e.g. advanced robots, autonomous cars,
drones or Internet of Things applications).”
Inleiding
Rode draad van dit hoofdstuk = wie bepaalt wat goed en fout is en op
basis waarvan?
Moraal = regels over wat goed en fout is, hoe mensen zich horen te
gedragen
Morele instructies V.O.T. (voor onze tijd)
̶ Moraal obv bovennatuurlijke macht
mensen dachten dat regels van goden kwamen
̶ Morele normen los van goddelijke bepalingen?
kunnen mensen ook zelf regels bedenken, zonder dat die van een
goed komen?
̶ Codex Hammurabi (1780 v.o.t.) = 1 van de eerste wetboeken
ooit
vaste regels en straffen, zo wist iedereen wat mocht en wat
niet
̶ Egyptisch dodenboek: ‘betuigingen van onschuld’ (1550-950
v.o.t.) = gaat over het leven na de dood
mensen moesten verklaren dat ze niets slechts hadden
gedaan
̶ Dijken bouwen in de Nijlvallei
mensen zorgden voor morele regels zoals samenwerken,
eerlijk zijn en verantwoordelijkheid nemen voor elkaar
̶ Morele normen los van goddelijke bepalingen?
̶ “bij de Griekse goden valt er weinig meer te beleven dan
‘kleptein, moicheuein te kai allèlous apateuein” (560-170
v.o.t.)
de Griekse goden gedroegen zich zelf slecht, dus hoe
kunnen zij een voorbeeld zijn voor wat goed en fout is?
dus: moraal moet niet van goden komen, maar van mensen
̶ “Vreemdeling, ga aan de Spartanen melden. Dat we hier
liggen, trouw aan hun voorschriften” (480 v.o.t.)
Spartaanse soldaten die stierven in de strijd, zij volgden de
, regels en plichten van hun samenleving, zelfs tot de dood
dus: moraal is trouw zijn aan wetten en plichten van je
gemeenschap
̶ Ostracisme (508 v.o.t.)
In oude Athene konden burgers iemand wegstemmen, die
moest dan de stad voor 10j verlaten
dit werd gedaan om democratie te beschermen
moraal + politiek waren sterk verbonden
̶ Socrates en verzet tegen sofisme en relativisme van morele
normen en waarden
socrates zei dat er vaste morele waarheden bestaan en dat
je door kritisch nadenken kunt ontdekken wat echt goed is
<-> sofisten = wat goed/ fout is verschilt per persoon of
situatie
̶ Twaaltafelenwet
oud Romeins wet (op 12 stenen tafelen geschreven) =
wetten golden voor iedereen (rijk/arm)
moraal werd vastgelegd in duidelijke, menselijke wetten
̶ …
Groeiende impact Bijbelse voorschriften
Bijbelse regels kregen steeds meer invloed op moraal, wetten en het
dagelijks leven in Europa
̶ Christendom -> als staatsgodsdienst (381)
Christelijke regels bepaalden wat goed/fout was, niet alleen in het
geloof maar ook in de politiek en wetten
̶ Dictatus papae (1075) = document waarin paus zei dat hij de
hoogste macht had, zelf koningen moesten hem gehoorzamen (kerk
grote invloed op moraal en samenleving)
̶ Ad Abolendam -> Inquisitie.
besluit van de kerk om ketters (mensen met ander geloof) op te
sporen en straffen
inquisitie = afwijkende ideeën onderdrukken
moraal sterk gecontroleerd door de kerk
̶ Malleus Maleficarum = de hamer der heksen
een boek dat uitlegde hoe je heksen kon herkennen en moest
, straffen
werd gebruikt om heksenvervolgingen te rechtvaardigen
angst en religieuze moraal bepalen wat goed/slecht was
̶ Katholieke kerk Vs Protestantisme
protestanten vonden dat mensen zelf in de Bijbel mochten lezen
en niet dat paus hoogste macht had
gevolg = oorlog en conflicten + moraal niet door 1 kerk bepaald
Verlichting
Periode waarin mensen meer gingen vertrouwen op rede (logisch
nadenken) ipv alleen geloof en traditie
̶ Franse revolutie (1789): “vrijheid, gelijkheid en broederschap” =
mensen kwamen in opstand tegen de macht van de koning en kerk
zelf mogen denken/ kiezen + iedereen gelijk voor wet +
solidariteit en samenhorigheid
moraal obv mensenrechten en niet religie
Maar opnieuw tegenstand en claim dat “moraal alleen gebaseerd kon zijn
op geloof”
̶ Pius IX
Moderne samenleving
Moraal wordt vastgelegd in mensenrechten. Die rechten gelden voor
iedereen, ongeacht geloof, cultuur of land
̶ Universele Verklaring van de Rechten van de Mens (verenigde
naties)
alle mensen zijn gelijk en hebben recht op vrijheid, veiligheid en
meningsuiting
moraal = respect voor de waardigheid van elk mens
̶ Europees Verdrag tot bescherming van de Rechten van de Mens en
de Fundamentele vrijheden
recht opleven, vrijheid van geloof, recht op een eerlijk proces
, ̶ Verdrag inzake de Rechten van het Kind
kinderen hebben recht op onderwijs, zorg, veiligheid en een stem
moraal houdt rekening met kwetsbare groepen
Universele ethische principes
Basisregels over goed / fout die voor alle mensen zouden moeten
gelden, overal ter wereld
̶ Recht op gelijkwaardigheid = iedereen is evenveel waard
̶ Onaantastbaarheid van de fysieke integriteit = je lichaam is van jou
̶ Vrijheid van meningsuiting = je mag zeggen wat je denkt en vindt
̶ Recht op zelfbeschikking = je mag beslissingen nemen over je eigen
leven
̶ Recht op privacy… = je hebt recht op privéleven
Rol van media?
Media spelen een grote rol in hoe mensen denken over wat
goed/fout is
̶ Beïnvloedt/ informeert/ faciliteert
̶ Universele ethische principes -> ethische principes mbt media,
technologie en innovatie
respect voor privacy, waarheid en eerlijkheid, geen discriminatie /
haat, technologie gebruiken met respect voor menselijke
waardigheid
Actuele voorbeelden
Voorbeeld 1: AI en algoritmes
“AI refers to systems that display intelligent behaviour by analyzing their
environment and taking actions – with some degree of autonomy – to
achieve specific goals. AI-based systems can be purely software-based,
acting in the virtual world (e.g. voice assistants, image analysis software,
search engines, speech and face recognition systems) or AI can be
embedded in hardware devices (e.g. advanced robots, autonomous cars,
drones or Internet of Things applications).”
