Inhoudsopgave
1. Ontstaan van mediapsychologie..................................................................4
1.1 Vroege invloeden...................................................................................................... 4
1.2 Structuralisme.......................................................................................................... 6
1.3 Functionalisme.......................................................................................................... 6
1.4 Gestaltpsychologie................................................................................................... 6
1.5 Psychoanalyse.......................................................................................................... 6
1.6 Behaviorisme............................................................................................................ 7
1.7 Filosofie.................................................................................................................... 7
1.8 Massamedia.............................................................................................................. 8
1.9 Mediapsychologie..................................................................................................... 8
2. Onderzoeksmethoden van mediapsychologie...............................................8
2.1 Beschrijvend onderzoek (mixed method)..................................................................8
2.2 Correlationeel onderzoek.......................................................................................... 9
2.3 Experimenten........................................................................................................... 9
2.3.1 Twee essentiële kenmerken................................................................................9
2.3.2 Toevallig toewijzing vs steekproeftrekking..........................................................9
3. Smartphone afhankelijkheid......................................................................10
3.1 Feiten & cijfers........................................................................................................ 10
3.2 Mere exposure........................................................................................................ 10
3.3 Klassieke conditionering......................................................................................... 11
3.3.1 Inzichten van Pavlov......................................................................................... 11
3.3.2 Kenmerken....................................................................................................... 12
3.4 Habituatie............................................................................................................... 14
3.5 Operante conditionering......................................................................................... 14
3.5.1 Thorndike & Skinner......................................................................................... 14
3.5.2 Bekrachtiging................................................................................................... 15
3.5.3 Straf................................................................................................................. 16
3.5.4 Effectiviteit v straf............................................................................................ 17
3.6 Sociaal leren........................................................................................................... 17
4. Hoe kijken we naar onszelf........................................................................18
4.1 Zelfconcept............................................................................................................. 18
4.1.1 Introspectie...................................................................................................... 19
4.1.2 Perceptie van eigen gedrag..............................................................................19
4.1.3 Perceptie van eigen emoties............................................................................20
4.1.4 Perceptie van eigen motivaties........................................................................21
4.1.5 Invloed van anderen......................................................................................... 22
4.1.6 Gender & cultuur.............................................................................................. 24
4.2 Zelfwaardering........................................................................................................ 25
4.2.1 De behoefte aan zelfwaardering.......................................................................25
4.2.2 Zelfdiscrepanties.............................................................................................. 26
4.2.3 Zelfbewustzijnstheorie.....................................................................................26
4.2.4 Beperkingen van zelfregulatie..........................................................................27
1
, 4.2.5 Mechanismen van zelfverheerlijking.................................................................28
4.2.6 Zijn positieve illusies passend?.........................................................................30
4.3 Zelfpresentatie....................................................................................................... 30
4.3.1 Strategische zelfpresentatie.............................................................................31
4.3.2 Zelfverificatie................................................................................................... 31
4.3.3 Zelfsturing........................................................................................................ 32
5. Hoe kijken we naar de ander.....................................................................32
5.1 Observatie (de elementen v sociale perceptie).......................................................33
5.1.1 Uiterlijk............................................................................................................. 33
5.1.2 Situaties........................................................................................................... 34
5.1.3 Gedragingen..................................................................................................... 34
5.2 Attributie................................................................................................................. 36
5.2.1 Soorten attributies............................................................................................ 36
5.2.2 Attributietheorieën........................................................................................... 36
5.2.3 Attributievertekeningen....................................................................................38
5.3 Intergratie: een samenhangend beeld krijgen........................................................42
5.3.1 Informatie-integratietheorie.............................................................................42
5.3.2 Basisbevindingen............................................................................................. 42
5.3.3 Afwijkingen vd rekenkunde...............................................................................43
5.4 Confirmatievertekeningen: van impressie naar realiteit.........................................45
5.4.1 Persistentie van opvattingen............................................................................45
5.4.2 Confirmatorische hypothesetoetsing................................................................46
5.4.3 Self-fulfilling prophecy......................................................................................47
5.5 Zijn we dan zo slecht in persoonpercepties…?........................................................47
6. Attitudeveranderingen.............................................................................48
6.1 Attitudes................................................................................................................. 48
6.1.1 Definitie............................................................................................................ 48
6.1.2 Ontwikkeling van attitudes...............................................................................49
6.1.3 Meting van attitudes........................................................................................49
6.1.4 Het verband tussen attitude & gedrag.............................................................50
6.2 Overreding door communicatie..............................................................................51
6.2.1 Twee wegen van overreding.............................................................................51
6.2.2 Boodschap........................................................................................................ 53
6.3 Overreding door gedrag.......................................................................................... 55
6.3.1 Rollenspel......................................................................................................... 55
6.3.2 Cognitieve dissonantietheorie..........................................................................55
6.3.3 Nieuwe inzichten.............................................................................................. 62
6.3.4 Een kritische blik.............................................................................................. 63
7. Opkomst van het internet.........................................................................63
7.1 Pre-web era (PC)..................................................................................................... 63
7.2 Web 1.0.................................................................................................................. 63
7.3 Web 2.0.................................................................................................................. 64
7.4 Web 3.0.................................................................................................................. 64
8. Internetrisico’s.........................................................................................65
8.1 Leeftijd.................................................................................................................... 65
8.1.1 Ontwikkelingspsychologie................................................................................65
8.1.2 Piaget............................................................................................................... 65
2
, 8.2 Strategieën voor ouderlijke bemiddeling................................................................66
8.3 Risico’s................................................................................................................... 66
8.3.1 Agressief gedrag.............................................................................................. 66
8.3.2 Seksuele risico’s............................................................................................... 70
8.3.3 Waardegerelateerde risico’s.............................................................................71
8.3.4 Commerciële risico’s........................................................................................71
9. Prosociaal gedrag.....................................................................................72
9.1 Motieven................................................................................................................. 72
9.1.1 Evolutieleer...................................................................................................... 72
9.1.2 Normen............................................................................................................ 72
9.1.3 Sociale uitwisseling.......................................................................................... 73
9.1.4 Empathie-altruïsme.......................................................................................... 73
9.2 Persoonlijke factoren.............................................................................................. 74
9.2.1 Gender............................................................................................................. 74
9.2.2 Cultuur............................................................................................................. 74
9.2.3 Gemoedsstemming.......................................................................................... 75
9.2.4 Psychofysische ongevoeligheid........................................................................76
9.3 Situationele factoren...............................................................................................77
9.3.1 Omgeving......................................................................................................... 77
9.3.2 Omstaanderseffect........................................................................................... 78
3
, 1. Ontstaan van mediapsychologie
1.1 Vroege invloeden
Herman Ebbinghaus
- Über das Gedächtnis: ‘Van het oudste onderwerp zullen we de
nieuwste wetenschap maken’
Copernicus
- Voordien:
o Mens (aarde) is centrum vh universum
o Universum speciaal voor mens gecreëerd
o Mensdom is uniek: niet onderhevig aan gangbare wetten
o Menselijke geest (=ziel) heeft vrije wil + niet onderworpen aan
natuurwetten
- Copernicus: Aarde niet centrum vh universum maar draait rond de
zon
o Fundamenteel andere visie dan de norm van toen
Descartes
- Dualisme: mens bestaat uit 2 elementen -> lichaam & geest (=ziel)
- Descartes: mechanische visie
o Mens is complexe machine onderhevig aan wiskundige wetten
o Mens als studieobject mogelijk (door brein te bekijken)
o Geest&lichaam beïnvloeden elkaar wederzijds
o Pijnappelklier: plaats waar ziel&lichaam samenkomen
- Rationalisme: waarheid kan achterhaald w door rede -> introspectie
Empirisme
- Thomas Hobbes
o Kennis komt voort uit zintuigelijke ervaringen
o Bron kennis is niet ratio -> waarneming, ervaring &
experimenteren
- John Locke
o Geest w gekenmerkt door associaties v ideeën
(associatonisme)
o Tabula rasa v Aristoteles overgenomen: mens als blank bord
geboren en doorheen leven volgeschreven door ervaringen ->
zo kennis verkrijgen
- David Hume
o Associaties tss ideeën w bepaald door
Gelijkenis
Samen voorkomen in tijd & ruimte
o Scepticisme: is het mogelijk causaliteit vast te stellen?
Darwin’s evolutieleer
- Origin of Species
- Natuurlijke selectie: wanneer omgeving verandert, bieden
sommige trekken ve organisme meer voordeel dan andere trekken
4
1. Ontstaan van mediapsychologie..................................................................4
1.1 Vroege invloeden...................................................................................................... 4
1.2 Structuralisme.......................................................................................................... 6
1.3 Functionalisme.......................................................................................................... 6
1.4 Gestaltpsychologie................................................................................................... 6
1.5 Psychoanalyse.......................................................................................................... 6
1.6 Behaviorisme............................................................................................................ 7
1.7 Filosofie.................................................................................................................... 7
1.8 Massamedia.............................................................................................................. 8
1.9 Mediapsychologie..................................................................................................... 8
2. Onderzoeksmethoden van mediapsychologie...............................................8
2.1 Beschrijvend onderzoek (mixed method)..................................................................8
2.2 Correlationeel onderzoek.......................................................................................... 9
2.3 Experimenten........................................................................................................... 9
2.3.1 Twee essentiële kenmerken................................................................................9
2.3.2 Toevallig toewijzing vs steekproeftrekking..........................................................9
3. Smartphone afhankelijkheid......................................................................10
3.1 Feiten & cijfers........................................................................................................ 10
3.2 Mere exposure........................................................................................................ 10
3.3 Klassieke conditionering......................................................................................... 11
3.3.1 Inzichten van Pavlov......................................................................................... 11
3.3.2 Kenmerken....................................................................................................... 12
3.4 Habituatie............................................................................................................... 14
3.5 Operante conditionering......................................................................................... 14
3.5.1 Thorndike & Skinner......................................................................................... 14
3.5.2 Bekrachtiging................................................................................................... 15
3.5.3 Straf................................................................................................................. 16
3.5.4 Effectiviteit v straf............................................................................................ 17
3.6 Sociaal leren........................................................................................................... 17
4. Hoe kijken we naar onszelf........................................................................18
4.1 Zelfconcept............................................................................................................. 18
4.1.1 Introspectie...................................................................................................... 19
4.1.2 Perceptie van eigen gedrag..............................................................................19
4.1.3 Perceptie van eigen emoties............................................................................20
4.1.4 Perceptie van eigen motivaties........................................................................21
4.1.5 Invloed van anderen......................................................................................... 22
4.1.6 Gender & cultuur.............................................................................................. 24
4.2 Zelfwaardering........................................................................................................ 25
4.2.1 De behoefte aan zelfwaardering.......................................................................25
4.2.2 Zelfdiscrepanties.............................................................................................. 26
4.2.3 Zelfbewustzijnstheorie.....................................................................................26
4.2.4 Beperkingen van zelfregulatie..........................................................................27
1
, 4.2.5 Mechanismen van zelfverheerlijking.................................................................28
4.2.6 Zijn positieve illusies passend?.........................................................................30
4.3 Zelfpresentatie....................................................................................................... 30
4.3.1 Strategische zelfpresentatie.............................................................................31
4.3.2 Zelfverificatie................................................................................................... 31
4.3.3 Zelfsturing........................................................................................................ 32
5. Hoe kijken we naar de ander.....................................................................32
5.1 Observatie (de elementen v sociale perceptie).......................................................33
5.1.1 Uiterlijk............................................................................................................. 33
5.1.2 Situaties........................................................................................................... 34
5.1.3 Gedragingen..................................................................................................... 34
5.2 Attributie................................................................................................................. 36
5.2.1 Soorten attributies............................................................................................ 36
5.2.2 Attributietheorieën........................................................................................... 36
5.2.3 Attributievertekeningen....................................................................................38
5.3 Intergratie: een samenhangend beeld krijgen........................................................42
5.3.1 Informatie-integratietheorie.............................................................................42
5.3.2 Basisbevindingen............................................................................................. 42
5.3.3 Afwijkingen vd rekenkunde...............................................................................43
5.4 Confirmatievertekeningen: van impressie naar realiteit.........................................45
5.4.1 Persistentie van opvattingen............................................................................45
5.4.2 Confirmatorische hypothesetoetsing................................................................46
5.4.3 Self-fulfilling prophecy......................................................................................47
5.5 Zijn we dan zo slecht in persoonpercepties…?........................................................47
6. Attitudeveranderingen.............................................................................48
6.1 Attitudes................................................................................................................. 48
6.1.1 Definitie............................................................................................................ 48
6.1.2 Ontwikkeling van attitudes...............................................................................49
6.1.3 Meting van attitudes........................................................................................49
6.1.4 Het verband tussen attitude & gedrag.............................................................50
6.2 Overreding door communicatie..............................................................................51
6.2.1 Twee wegen van overreding.............................................................................51
6.2.2 Boodschap........................................................................................................ 53
6.3 Overreding door gedrag.......................................................................................... 55
6.3.1 Rollenspel......................................................................................................... 55
6.3.2 Cognitieve dissonantietheorie..........................................................................55
6.3.3 Nieuwe inzichten.............................................................................................. 62
6.3.4 Een kritische blik.............................................................................................. 63
7. Opkomst van het internet.........................................................................63
7.1 Pre-web era (PC)..................................................................................................... 63
7.2 Web 1.0.................................................................................................................. 63
7.3 Web 2.0.................................................................................................................. 64
7.4 Web 3.0.................................................................................................................. 64
8. Internetrisico’s.........................................................................................65
8.1 Leeftijd.................................................................................................................... 65
8.1.1 Ontwikkelingspsychologie................................................................................65
8.1.2 Piaget............................................................................................................... 65
2
, 8.2 Strategieën voor ouderlijke bemiddeling................................................................66
8.3 Risico’s................................................................................................................... 66
8.3.1 Agressief gedrag.............................................................................................. 66
8.3.2 Seksuele risico’s............................................................................................... 70
8.3.3 Waardegerelateerde risico’s.............................................................................71
8.3.4 Commerciële risico’s........................................................................................71
9. Prosociaal gedrag.....................................................................................72
9.1 Motieven................................................................................................................. 72
9.1.1 Evolutieleer...................................................................................................... 72
9.1.2 Normen............................................................................................................ 72
9.1.3 Sociale uitwisseling.......................................................................................... 73
9.1.4 Empathie-altruïsme.......................................................................................... 73
9.2 Persoonlijke factoren.............................................................................................. 74
9.2.1 Gender............................................................................................................. 74
9.2.2 Cultuur............................................................................................................. 74
9.2.3 Gemoedsstemming.......................................................................................... 75
9.2.4 Psychofysische ongevoeligheid........................................................................76
9.3 Situationele factoren...............................................................................................77
9.3.1 Omgeving......................................................................................................... 77
9.3.2 Omstaanderseffect........................................................................................... 78
3
, 1. Ontstaan van mediapsychologie
1.1 Vroege invloeden
Herman Ebbinghaus
- Über das Gedächtnis: ‘Van het oudste onderwerp zullen we de
nieuwste wetenschap maken’
Copernicus
- Voordien:
o Mens (aarde) is centrum vh universum
o Universum speciaal voor mens gecreëerd
o Mensdom is uniek: niet onderhevig aan gangbare wetten
o Menselijke geest (=ziel) heeft vrije wil + niet onderworpen aan
natuurwetten
- Copernicus: Aarde niet centrum vh universum maar draait rond de
zon
o Fundamenteel andere visie dan de norm van toen
Descartes
- Dualisme: mens bestaat uit 2 elementen -> lichaam & geest (=ziel)
- Descartes: mechanische visie
o Mens is complexe machine onderhevig aan wiskundige wetten
o Mens als studieobject mogelijk (door brein te bekijken)
o Geest&lichaam beïnvloeden elkaar wederzijds
o Pijnappelklier: plaats waar ziel&lichaam samenkomen
- Rationalisme: waarheid kan achterhaald w door rede -> introspectie
Empirisme
- Thomas Hobbes
o Kennis komt voort uit zintuigelijke ervaringen
o Bron kennis is niet ratio -> waarneming, ervaring &
experimenteren
- John Locke
o Geest w gekenmerkt door associaties v ideeën
(associatonisme)
o Tabula rasa v Aristoteles overgenomen: mens als blank bord
geboren en doorheen leven volgeschreven door ervaringen ->
zo kennis verkrijgen
- David Hume
o Associaties tss ideeën w bepaald door
Gelijkenis
Samen voorkomen in tijd & ruimte
o Scepticisme: is het mogelijk causaliteit vast te stellen?
Darwin’s evolutieleer
- Origin of Species
- Natuurlijke selectie: wanneer omgeving verandert, bieden
sommige trekken ve organisme meer voordeel dan andere trekken
4
