Algemene informatie
Planning
Studiemateriaal
• De stof gezien in de les
• Powerpoint presentaties van docent en gastsprekers
• Teksten zie overzicht op BB (volledig, tenzij anders aangegeven)
• Voor gastcolleges:
o Vragen besproken in de les
o Opdrachten
o Concepten
o Bespreking figuren en tabellen
• Oefeningen zoals gezien in de lessen
• Vragen/opdrachten in de colleges -> bekijken op einde van lessen
Examen
• Schriftelijk examen
• Permanente evaluatie (opdrachten tijdens de les)
Tips
• Soort vragen:
o Concepten kort toelichten
o Inzichtsvragen (zie ook vragen gegeven in de les)
o Oefening (zoals gezien in de les)
o Interpretatie tabel / figuur
• Lees vraag zeer goed!!!
• Schrijf duidelijk
1
,Inleiding
Rode draad
• We kijken naar sociale rechtvaardigheid (social justice) en
efficiëntie (efficiency)
o Sociale rechtvaardigheid= “doelstelling met betrekking
tot de manier waarop middelen tussen individuen
moeten worden verdeeld of gedeeld”
▪ Een eerlijke verdeling van middelen (bv. armoede bestrijden, ongelijkheid
verminderen)
o Efficiëntie= “toewijzing van schaarse middelen op een zodanige manier dat geen
enkele herverdeling iemand beter af kan maken zonder dat ten minste één
persoon er slechter aan toe is”
▪ Schaarse middelen zo inzetten dat niemand beter kan worden zonder dat
iemand anders slechter wordt (Pareto-efficiëntie)
• Vragen die we steeds moeten stellen:
o Ten eerste: wat zijn de doelstellingen van beleid?
o Ten tweede: met welke methoden kunnen deze doelstellingen het best behaald
worden?
▪ Bv. moet je de markt of de overheid gebruiken om een probleem op te
lossen?
Belangrijk onderscheid tussen doelen en methoden
• Centrale vragen voor elke samenleving:
o Hoeveel herverdeling zou er moeten zijn?
▪ Gaat over doelstellingen
▪ Normatief => onderwerp van politiek debat
• Normatief: gebaseerd op meningen, waarden en oordelen (hoe
iets zou moeten zijn)
o Hoe dient men een economische activiteit te organiseren, via markt, centrale
planning of gemengde economie?
▪ Gaat over methoden
▪ Positief, als vraag 1 beantwoord is => eerder technisch
• Positief: feitelijk, objectief en toetsbaar (hoe iets is)
Economische theorie
• Bij het bestuderen van de economie maken we gebruik van modellen
• Met modellen moet je kritisch omgaan
o Je moet weten wat de assumpties zijn
o En of de assumpties ver verwijdert zijn van de realiteit
2
,Les 1: sociale rechtvaardigheid
1. THEORIEËN VAN SOCIALE RECHTVAARDIGHEID
• Libertarisme:
o Analyse van samenleving in termen van individuele leden
o Zwaartepunt = individuele vrijheden
o Essentieel: private eigendom & marktmechanisme
▪ Private eigendom is een doel
• Liberale theorieën:
o Analyse van samenleving in termen van individuele leden
o Private eigendom is middel, geen doel
o Verdelingsprincipe met mogelijk egalitaire implicaties
• Collectivistische visies:
o Analyse van samenleving in termen van sociale klassen (groepen)
o Private eigendom heeft beperkte rol
o Centraal voor overheid: allocatie en verdeling van middelen volgens behoefte
• Bij de 3 theorieën is de informatiebasis (=aan welke informatie ken je veel gewicht toe en
aan welke informatie ken je niet veel gewicht toe) belangrijk
2. LIBERTARISME
• Groep van rechtvaardigheidstheorieën die voorrang geven aan bepaalde rechten die niet
geschonden mogen worden bij nastreven van sociale doelen
• Informatiebasis: individuele rechten (eigendomsrechten)
• Pleidooi (voorstander) voor vrije markt en beperkte overheidsinterventie
• 2 stromingen
o Nozick
o Hayek, Friedman
2.1 NATUURRECHT LIBERTARISME (NOZICK)
• Het recht op eigendom (‘justice in holdings’) is essentieel
o Door werk
o Door erfenis van rechtmatig bekomen vermogen
o Illegaal verkregen bezit kan door overheid herverdeeld worden
• We hebben enkel een nachtwakerstaat nodig om eigendom en persoon
te verdedigen
o We hebben enkel een overheid nodig voor de veiligheid, voor de naleving van
contracten,…
• Overheidsinterventie is ‘moreel fout’
3
, 2.2 ‘EMPIRISCH’ LIBERTARISME (FRIEDMAN, HAYEK)
• Hoofdidee: overheidsinterventie vermindert welvaart
• Kenmerken:
o Individuele vrijheid is belangrijk (enge definitie van vrijheid)
o Waarde van de markt: bescherming individuele vrijheid (ze zien de markt als de
beste coördinator)
o Streven naar sociale rechtvaardigheid is zinloos en schadelijk voor individuele
vrijheid
• Grote rol voor markten, beperkte rol voor de staat
o We hebben enkel een overheid nodig voor publieke goederen (bv. defensie,
infrastructuur) en voor subsistentie (zodat mensen kunnen overleven)
• Friedman:
o ‘De reikwijdte van de overheid moet beperkt zijn – haar belangrijkste functies moeten zijn
om onze vrijheid te beschermen, zowel tegen vijanden buiten onze poorten als tegen
onze medeburgers: het handhaven van wet en orde, het afdwingen van particuliere
contracten en het bevorderen van concurrerende markten. Naast deze belangrijkste
functie kan de overheid ons soms in staat stellen om gezamenlijk te bereiken wat we
afzonderlijk moeilijker of duurder zouden vinden. Elk dergelijk gebruik van de overheid is
echter vol gevaren. We zouden en kunnen het gebruik van de overheid op deze manier
niet vermijden. Maar er moet een duidelijke en ruime afweging van de voordelen zijn
voordat we dat doen.’ (1962, 2-3)
• Hayek:
o ‘Hoe meer overheden proberen een vooraf bedacht patroon van wenselijke verdeling te
realiseren, hoe meer ze de posities van de verschillende individuen… aan hun controle
moeten onderwerpen. Zolang het geloof in ‘sociale rechtvaardigheid’ het politieke
handelen beheerst, zal dit proces steeds dichter bij een totalitair systeem komen.’
(1976, 68)
▪Als je de overheid te veel laat doen dan ga je in de richting van een
totalitair systeem
• Voorbeeld van een land met empirisch libertarisme
o VS: ze zetten sterk in op privé-eigendom en de markt (laat bedrijven maar doen,
weg met reglementering die bedrijven tegenwerken)
2.3 LIBERTARISME: +/-
• Voordelen :
o Prioriteit van rechten en vrijheden in een samenleving
• Beperkingen/nadelen:
o Geen/weinig aandacht voor uitkomsten van deze rechten
▪ Zelfs wanneer niemand zijn rechten geschonden worden, kunnen er toch
slechte uitkomsten ontstaan
▪ Het kan leiden tot de fundamentele schending van basisvrijheden
• Bv. hongersnood kan plaatsvinden zonder dat eigendomsrechten
geschonden worden (Sen: ‘Poverty and Famines’; Sen & Drèze:
‘Hunger & Public Action’)
o Substantiële vrijheid (=vrijheid om een goed leven te leiden) komen hier niet aan
bod
4
Planning
Studiemateriaal
• De stof gezien in de les
• Powerpoint presentaties van docent en gastsprekers
• Teksten zie overzicht op BB (volledig, tenzij anders aangegeven)
• Voor gastcolleges:
o Vragen besproken in de les
o Opdrachten
o Concepten
o Bespreking figuren en tabellen
• Oefeningen zoals gezien in de lessen
• Vragen/opdrachten in de colleges -> bekijken op einde van lessen
Examen
• Schriftelijk examen
• Permanente evaluatie (opdrachten tijdens de les)
Tips
• Soort vragen:
o Concepten kort toelichten
o Inzichtsvragen (zie ook vragen gegeven in de les)
o Oefening (zoals gezien in de les)
o Interpretatie tabel / figuur
• Lees vraag zeer goed!!!
• Schrijf duidelijk
1
,Inleiding
Rode draad
• We kijken naar sociale rechtvaardigheid (social justice) en
efficiëntie (efficiency)
o Sociale rechtvaardigheid= “doelstelling met betrekking
tot de manier waarop middelen tussen individuen
moeten worden verdeeld of gedeeld”
▪ Een eerlijke verdeling van middelen (bv. armoede bestrijden, ongelijkheid
verminderen)
o Efficiëntie= “toewijzing van schaarse middelen op een zodanige manier dat geen
enkele herverdeling iemand beter af kan maken zonder dat ten minste één
persoon er slechter aan toe is”
▪ Schaarse middelen zo inzetten dat niemand beter kan worden zonder dat
iemand anders slechter wordt (Pareto-efficiëntie)
• Vragen die we steeds moeten stellen:
o Ten eerste: wat zijn de doelstellingen van beleid?
o Ten tweede: met welke methoden kunnen deze doelstellingen het best behaald
worden?
▪ Bv. moet je de markt of de overheid gebruiken om een probleem op te
lossen?
Belangrijk onderscheid tussen doelen en methoden
• Centrale vragen voor elke samenleving:
o Hoeveel herverdeling zou er moeten zijn?
▪ Gaat over doelstellingen
▪ Normatief => onderwerp van politiek debat
• Normatief: gebaseerd op meningen, waarden en oordelen (hoe
iets zou moeten zijn)
o Hoe dient men een economische activiteit te organiseren, via markt, centrale
planning of gemengde economie?
▪ Gaat over methoden
▪ Positief, als vraag 1 beantwoord is => eerder technisch
• Positief: feitelijk, objectief en toetsbaar (hoe iets is)
Economische theorie
• Bij het bestuderen van de economie maken we gebruik van modellen
• Met modellen moet je kritisch omgaan
o Je moet weten wat de assumpties zijn
o En of de assumpties ver verwijdert zijn van de realiteit
2
,Les 1: sociale rechtvaardigheid
1. THEORIEËN VAN SOCIALE RECHTVAARDIGHEID
• Libertarisme:
o Analyse van samenleving in termen van individuele leden
o Zwaartepunt = individuele vrijheden
o Essentieel: private eigendom & marktmechanisme
▪ Private eigendom is een doel
• Liberale theorieën:
o Analyse van samenleving in termen van individuele leden
o Private eigendom is middel, geen doel
o Verdelingsprincipe met mogelijk egalitaire implicaties
• Collectivistische visies:
o Analyse van samenleving in termen van sociale klassen (groepen)
o Private eigendom heeft beperkte rol
o Centraal voor overheid: allocatie en verdeling van middelen volgens behoefte
• Bij de 3 theorieën is de informatiebasis (=aan welke informatie ken je veel gewicht toe en
aan welke informatie ken je niet veel gewicht toe) belangrijk
2. LIBERTARISME
• Groep van rechtvaardigheidstheorieën die voorrang geven aan bepaalde rechten die niet
geschonden mogen worden bij nastreven van sociale doelen
• Informatiebasis: individuele rechten (eigendomsrechten)
• Pleidooi (voorstander) voor vrije markt en beperkte overheidsinterventie
• 2 stromingen
o Nozick
o Hayek, Friedman
2.1 NATUURRECHT LIBERTARISME (NOZICK)
• Het recht op eigendom (‘justice in holdings’) is essentieel
o Door werk
o Door erfenis van rechtmatig bekomen vermogen
o Illegaal verkregen bezit kan door overheid herverdeeld worden
• We hebben enkel een nachtwakerstaat nodig om eigendom en persoon
te verdedigen
o We hebben enkel een overheid nodig voor de veiligheid, voor de naleving van
contracten,…
• Overheidsinterventie is ‘moreel fout’
3
, 2.2 ‘EMPIRISCH’ LIBERTARISME (FRIEDMAN, HAYEK)
• Hoofdidee: overheidsinterventie vermindert welvaart
• Kenmerken:
o Individuele vrijheid is belangrijk (enge definitie van vrijheid)
o Waarde van de markt: bescherming individuele vrijheid (ze zien de markt als de
beste coördinator)
o Streven naar sociale rechtvaardigheid is zinloos en schadelijk voor individuele
vrijheid
• Grote rol voor markten, beperkte rol voor de staat
o We hebben enkel een overheid nodig voor publieke goederen (bv. defensie,
infrastructuur) en voor subsistentie (zodat mensen kunnen overleven)
• Friedman:
o ‘De reikwijdte van de overheid moet beperkt zijn – haar belangrijkste functies moeten zijn
om onze vrijheid te beschermen, zowel tegen vijanden buiten onze poorten als tegen
onze medeburgers: het handhaven van wet en orde, het afdwingen van particuliere
contracten en het bevorderen van concurrerende markten. Naast deze belangrijkste
functie kan de overheid ons soms in staat stellen om gezamenlijk te bereiken wat we
afzonderlijk moeilijker of duurder zouden vinden. Elk dergelijk gebruik van de overheid is
echter vol gevaren. We zouden en kunnen het gebruik van de overheid op deze manier
niet vermijden. Maar er moet een duidelijke en ruime afweging van de voordelen zijn
voordat we dat doen.’ (1962, 2-3)
• Hayek:
o ‘Hoe meer overheden proberen een vooraf bedacht patroon van wenselijke verdeling te
realiseren, hoe meer ze de posities van de verschillende individuen… aan hun controle
moeten onderwerpen. Zolang het geloof in ‘sociale rechtvaardigheid’ het politieke
handelen beheerst, zal dit proces steeds dichter bij een totalitair systeem komen.’
(1976, 68)
▪Als je de overheid te veel laat doen dan ga je in de richting van een
totalitair systeem
• Voorbeeld van een land met empirisch libertarisme
o VS: ze zetten sterk in op privé-eigendom en de markt (laat bedrijven maar doen,
weg met reglementering die bedrijven tegenwerken)
2.3 LIBERTARISME: +/-
• Voordelen :
o Prioriteit van rechten en vrijheden in een samenleving
• Beperkingen/nadelen:
o Geen/weinig aandacht voor uitkomsten van deze rechten
▪ Zelfs wanneer niemand zijn rechten geschonden worden, kunnen er toch
slechte uitkomsten ontstaan
▪ Het kan leiden tot de fundamentele schending van basisvrijheden
• Bv. hongersnood kan plaatsvinden zonder dat eigendomsrechten
geschonden worden (Sen: ‘Poverty and Famines’; Sen & Drèze:
‘Hunger & Public Action’)
o Substantiële vrijheid (=vrijheid om een goed leven te leiden) komen hier niet aan
bod
4
