INLEIDING TOT DE NEUROLOGIE
MOTORISCH SYSTEEM
Het motorisch systeem bestaat uit een centraal zenuwstelsel en een perifeer zenuwstelsel.
o Het centraal zenuwstelsel bestaat uit de hersenen (cerebrum), de hersenstam en het ruggenmerg (myelum).
o Het perifeer zenuwstelsel start vanaf het perifere motorische neuron dat in de voorhoorn van het ruggenmerg of in de
hersenstam ligt. Er ontspringt hieruit een axon en verschillende axonen vormen samen een zenuw die via een
neuromusculaire junctie verbinding maakt met een spier.
Het centrale en perifere zenuwstelsel werken op een hiërarchische manier samen. Het centrale zenuwstelsel stuurt het perifere
zenuwstelsel aan.
o Het perifere zenuwstelsel kunnen we niet apart bedienen. Het wordt bediend op basis van centrale input of het maakt
deel uit van een reflexboog.
o De hogere centra moduleren de lagere centra meestal inhibitorisch. Bij aantasting van het centrale zenuwstelsel zullen
we een primitiever bewegingspatroon hebben zoals een overdreven tonus (spasticiteit) of hyperreflexie.
» Het perifere zenuwstelsel vervult een rudimentaire rol, het stuurt voornamelijk patroonmatige en grove
bewegingen aan.
» Het centraal zenuwstelsel vervult een specifiekere rol, het zorgt voornamelijk voor het verfijnen van
bewegingen.
De communicatie tussen alle delen van het zenuwstelsel verloopt via neurotransmitters ter hoogte van de synaps.
o De communicatie tussen neuronen kan zowel inhibitorisch als excitatorisch verlopen.
o De communicatie tussen neuron en spier kan alleen inhibitorisch verlopen.
CENTRAAL MOTORISCH SYSTEEM
Het centraal motorisch neuron ligt ter hoogte van de hersenschors in de frontale cortex, meer bepaald in de motorische strip die
zich juist anterieur/rostraal van de sulcus centralis bevindt. Het centrale motorische neuron zal informatie projecteren naar het
perifere motorische neuron.
De motorische cortex heeft een somatotopische organisatie. Helemaal mediaal liggen de neuronen die de benen aansturen, meer
naar lateraal liggen de neuronen die de armen en handen aansturen en volledig ventrolateraal liggen de neuronen die het gezicht
aansturen.
In de primaire motorische cortex hebben de distale spieren veel meer neuronen dan proximale spieren. Dit si omdat we de distale
spieren meer nodig hebben voor precisie.
1
,PERIFEER MOTORISCH SYSTEEM
Het perifere motorische systeem begint in het ruggenmerg of in de hersenstam, omdat hier de zenuwcellen van de perifere
motorische neuronen liggen. Vanuit deze zenuwcellen vertrekt een axon dat via de ventrale wortel naar buiten treedt.
→ De cellichamen van de perifere motorische neuronen bevinden zich in de motorische kernen van de craniale zenuwen en in de
voorhoorn van het ruggenmerg. Hun axonen verlopen via de ventrale zenuwwortel en via de plexus, om uiteindelijk in een
perifere zenuw te eindigen die naar de spier loopt.
Een myotoom bestaat uit spieren, of delen van spieren, die door eenzelfde zenuwwortel worden bezenuwd, bijvoorbeeld door C5.
Een (klein deel van een) spier wordt aangestuurd door een perifeer of lager motorisch neuron (PMN).
o Dit neuron bestaat uit een cellichaam in de voorhoorn en een zenuwvezel (axon).
o Het perifere motorische neuron werkt niet op zichzelf, maar maakt deel uit van een reflexboog of wordt aangestuurd
door een centraal of hoger motorisch neuron (CMN), dat in de cerebrale cortex ligt.
→ vrijwillig: centraal motorisch neuron
→ onvrijwillig: reflexboog
ZENUWEN
Verschillende zenuwwortels vormen samen een zenuwvlecht, ook wel plexus genoemd, waaruit later verschillende perifere
zenuwen ontstaan.
o De zenuwcel van het motorisch systeem bevindt zich in het ruggenmerg.
o De plexus fungeert als een verbinding tussen de verschillende wortels, waaruit vervolgens perifere zenuwen vertrekken,
bijvoorbeeld naar de ledematen.
Zenuwen bevatten meestal zowel motorische als sensibele vezels. Motorische vezels lopen vanaf het perifeer motorisch neuron
(PMN) naar de spier, terwijl sensibele vezels informatie van huidreceptoren of spierspoeltjes naar de zenuwcel in de dorsale
wortel nabij het ruggenmerg geleiden.
Individuele perifere zenuwen kunnen motorische innervatie van meerdere zenuwwortels bevatten. De meeste zenuwen bevatten
zowel motorische als sensibele vezels. Zo bevat bijvoorbeeld de nervus medianus informatie van verschillende zenuwwortels.
Problemen kunnen zich voordoen op het niveau van de zenuwwortel, de zenuwplexus of de perifere zenuw. Eenzelfde
zenuwwortel (radix) draagt dus bij aan meerdere perifere zenuwen. Bijgevolg worden de meeste spieren bezenuwd door
meerdere zenuwwortels. Er is sprake van uitwisseling in de zenuwplechten vanuit de verschillende wortels.
→ Voorbeeld: Wortel C6 levert bijdragen aan de n. axillaris, n. musculocutaneus, n. medianus en n. radialis.
MYOTOOM
Een myotoom is het geheel van spieren of delen van een spier die door eenzelfde motorische zenuwwortel worden geïnnerveerd.
Zenuwwortels overlappen hierbij bepaalde spiergroepen.
2
,MOTORISCHE BANEN
TRACTUS CORTICOSPINALIS
De tractus corticospinalis begint in de primaire motorische cortex (M1).
o Vanuit de primaire motorische cortex verloopt ze via de corona radiata en door de “knie” (genu) van de capsula interna.
Vervolgens loopt de baan ventraal in de hersenstam.
o Onder in de medulla oblongata vindt de kruising plaats, de zogenaamde decussatio pyramidum.
» Het grootste deel van de vezels kruist en vormt de tractus corticospinalis lateralis (75-90%), die lateraal in het
ruggenmerg loopt.
» Een kleiner deel van de vezels blijft ongekruist of is deels gekruist en vormt de tractus corticospinalis anterior
(10-25%), die anterieur in het ruggenmerg loopt.
De centrale motorische banen maken verbinding met perifeer motorische neuronen (PMN) op 2 manieren:
o direct met monosynaptische verbindingen
o via interneuronen met polysynaptische verbindingen
De tractus corticospinalis lateralis is de belangrijkste motorische baan en verzorgt de contralaterale innervatie van de distale
spieren van de ledematen (armen en benen).
De tractus corticospinalis anterior innerveert voornamelijk de spieren van de romp en de proximale spieren van de ledematen
(armen en benen). Deze baan heeft een bilaterale innervatie, omdat ze bestaat uit zowel gekruiste als ongekruiste vezels.
→ Voorbeeld: Bij een beroerte rechts zullen de distale spieren links sterk aangetast zijn, terwijl de proximale spieren en de romp
relatief gespaard blijven door de bilaterale innervatie.
3
, TRACTUS CORTICOBULBARIS
De tractus corticobulbaris ontstaat in de primaire motorische cortex (M1), in de gebieden die verantwoordelijk zijn voor de
motoriek van het gelaat, de farynx en de larynx. De banen lopen naar de kernen van de craniale zenuwen in de hersenstam met
motorische functies. Afhankelijk van de specifieke zenuw is de innervatie bilateraal of exclusief contralateraal.
o Bilaterale innervatie:
» n. trigeminus (V): kauwspieren
» n. facialis (VII): bovenste deel van het gelaat
» n. glossopharyngeus (IX) en n. vagus (X): farynx en larynx
o exclusief contralaterale innervatie:
» n. facialis (VII): onderste deel van het gelaat
» n. hypoglossus (XII): tongspieren
Bij bilaterale innervatie veroorzaakt uitval van 1 hersenhelft weinig tot geen functionele uitval.
o Aantasting van de perifere zenuw (distaal van het PMN): Bell’s palsy (perifeerfacialisprobleem)
» Alle zenuwvezels zijn aangetast.
» Er ontstaat ipsilaterale uitval van de spieren van het gelaat, zowel bovenste als onderste gedeelte.
→ De patiënt zal moeite ervaren met het optrekken van de mondhoek en met het sluiten van het oog.
o Aantasting van de motorische cortex (CMN): CVA
» Het PMN van het bovenste gelaat ontvangt bilaterale innervatie via de tractus corticobulbaris.
» Het PMN van het onderste gelaat ontvangt uitsluitend contralaterale innervatie.
» Dit leidt tot een contralaterale parese van het onderste gelaat, terwijl het bovenste gelaat gespaard blijft.
→ De patiënt zal moeite ervaren met het optrekken van de mondhoek, terwijl het sluiten van het oog nog
mogelijk is.
4
MOTORISCH SYSTEEM
Het motorisch systeem bestaat uit een centraal zenuwstelsel en een perifeer zenuwstelsel.
o Het centraal zenuwstelsel bestaat uit de hersenen (cerebrum), de hersenstam en het ruggenmerg (myelum).
o Het perifeer zenuwstelsel start vanaf het perifere motorische neuron dat in de voorhoorn van het ruggenmerg of in de
hersenstam ligt. Er ontspringt hieruit een axon en verschillende axonen vormen samen een zenuw die via een
neuromusculaire junctie verbinding maakt met een spier.
Het centrale en perifere zenuwstelsel werken op een hiërarchische manier samen. Het centrale zenuwstelsel stuurt het perifere
zenuwstelsel aan.
o Het perifere zenuwstelsel kunnen we niet apart bedienen. Het wordt bediend op basis van centrale input of het maakt
deel uit van een reflexboog.
o De hogere centra moduleren de lagere centra meestal inhibitorisch. Bij aantasting van het centrale zenuwstelsel zullen
we een primitiever bewegingspatroon hebben zoals een overdreven tonus (spasticiteit) of hyperreflexie.
» Het perifere zenuwstelsel vervult een rudimentaire rol, het stuurt voornamelijk patroonmatige en grove
bewegingen aan.
» Het centraal zenuwstelsel vervult een specifiekere rol, het zorgt voornamelijk voor het verfijnen van
bewegingen.
De communicatie tussen alle delen van het zenuwstelsel verloopt via neurotransmitters ter hoogte van de synaps.
o De communicatie tussen neuronen kan zowel inhibitorisch als excitatorisch verlopen.
o De communicatie tussen neuron en spier kan alleen inhibitorisch verlopen.
CENTRAAL MOTORISCH SYSTEEM
Het centraal motorisch neuron ligt ter hoogte van de hersenschors in de frontale cortex, meer bepaald in de motorische strip die
zich juist anterieur/rostraal van de sulcus centralis bevindt. Het centrale motorische neuron zal informatie projecteren naar het
perifere motorische neuron.
De motorische cortex heeft een somatotopische organisatie. Helemaal mediaal liggen de neuronen die de benen aansturen, meer
naar lateraal liggen de neuronen die de armen en handen aansturen en volledig ventrolateraal liggen de neuronen die het gezicht
aansturen.
In de primaire motorische cortex hebben de distale spieren veel meer neuronen dan proximale spieren. Dit si omdat we de distale
spieren meer nodig hebben voor precisie.
1
,PERIFEER MOTORISCH SYSTEEM
Het perifere motorische systeem begint in het ruggenmerg of in de hersenstam, omdat hier de zenuwcellen van de perifere
motorische neuronen liggen. Vanuit deze zenuwcellen vertrekt een axon dat via de ventrale wortel naar buiten treedt.
→ De cellichamen van de perifere motorische neuronen bevinden zich in de motorische kernen van de craniale zenuwen en in de
voorhoorn van het ruggenmerg. Hun axonen verlopen via de ventrale zenuwwortel en via de plexus, om uiteindelijk in een
perifere zenuw te eindigen die naar de spier loopt.
Een myotoom bestaat uit spieren, of delen van spieren, die door eenzelfde zenuwwortel worden bezenuwd, bijvoorbeeld door C5.
Een (klein deel van een) spier wordt aangestuurd door een perifeer of lager motorisch neuron (PMN).
o Dit neuron bestaat uit een cellichaam in de voorhoorn en een zenuwvezel (axon).
o Het perifere motorische neuron werkt niet op zichzelf, maar maakt deel uit van een reflexboog of wordt aangestuurd
door een centraal of hoger motorisch neuron (CMN), dat in de cerebrale cortex ligt.
→ vrijwillig: centraal motorisch neuron
→ onvrijwillig: reflexboog
ZENUWEN
Verschillende zenuwwortels vormen samen een zenuwvlecht, ook wel plexus genoemd, waaruit later verschillende perifere
zenuwen ontstaan.
o De zenuwcel van het motorisch systeem bevindt zich in het ruggenmerg.
o De plexus fungeert als een verbinding tussen de verschillende wortels, waaruit vervolgens perifere zenuwen vertrekken,
bijvoorbeeld naar de ledematen.
Zenuwen bevatten meestal zowel motorische als sensibele vezels. Motorische vezels lopen vanaf het perifeer motorisch neuron
(PMN) naar de spier, terwijl sensibele vezels informatie van huidreceptoren of spierspoeltjes naar de zenuwcel in de dorsale
wortel nabij het ruggenmerg geleiden.
Individuele perifere zenuwen kunnen motorische innervatie van meerdere zenuwwortels bevatten. De meeste zenuwen bevatten
zowel motorische als sensibele vezels. Zo bevat bijvoorbeeld de nervus medianus informatie van verschillende zenuwwortels.
Problemen kunnen zich voordoen op het niveau van de zenuwwortel, de zenuwplexus of de perifere zenuw. Eenzelfde
zenuwwortel (radix) draagt dus bij aan meerdere perifere zenuwen. Bijgevolg worden de meeste spieren bezenuwd door
meerdere zenuwwortels. Er is sprake van uitwisseling in de zenuwplechten vanuit de verschillende wortels.
→ Voorbeeld: Wortel C6 levert bijdragen aan de n. axillaris, n. musculocutaneus, n. medianus en n. radialis.
MYOTOOM
Een myotoom is het geheel van spieren of delen van een spier die door eenzelfde motorische zenuwwortel worden geïnnerveerd.
Zenuwwortels overlappen hierbij bepaalde spiergroepen.
2
,MOTORISCHE BANEN
TRACTUS CORTICOSPINALIS
De tractus corticospinalis begint in de primaire motorische cortex (M1).
o Vanuit de primaire motorische cortex verloopt ze via de corona radiata en door de “knie” (genu) van de capsula interna.
Vervolgens loopt de baan ventraal in de hersenstam.
o Onder in de medulla oblongata vindt de kruising plaats, de zogenaamde decussatio pyramidum.
» Het grootste deel van de vezels kruist en vormt de tractus corticospinalis lateralis (75-90%), die lateraal in het
ruggenmerg loopt.
» Een kleiner deel van de vezels blijft ongekruist of is deels gekruist en vormt de tractus corticospinalis anterior
(10-25%), die anterieur in het ruggenmerg loopt.
De centrale motorische banen maken verbinding met perifeer motorische neuronen (PMN) op 2 manieren:
o direct met monosynaptische verbindingen
o via interneuronen met polysynaptische verbindingen
De tractus corticospinalis lateralis is de belangrijkste motorische baan en verzorgt de contralaterale innervatie van de distale
spieren van de ledematen (armen en benen).
De tractus corticospinalis anterior innerveert voornamelijk de spieren van de romp en de proximale spieren van de ledematen
(armen en benen). Deze baan heeft een bilaterale innervatie, omdat ze bestaat uit zowel gekruiste als ongekruiste vezels.
→ Voorbeeld: Bij een beroerte rechts zullen de distale spieren links sterk aangetast zijn, terwijl de proximale spieren en de romp
relatief gespaard blijven door de bilaterale innervatie.
3
, TRACTUS CORTICOBULBARIS
De tractus corticobulbaris ontstaat in de primaire motorische cortex (M1), in de gebieden die verantwoordelijk zijn voor de
motoriek van het gelaat, de farynx en de larynx. De banen lopen naar de kernen van de craniale zenuwen in de hersenstam met
motorische functies. Afhankelijk van de specifieke zenuw is de innervatie bilateraal of exclusief contralateraal.
o Bilaterale innervatie:
» n. trigeminus (V): kauwspieren
» n. facialis (VII): bovenste deel van het gelaat
» n. glossopharyngeus (IX) en n. vagus (X): farynx en larynx
o exclusief contralaterale innervatie:
» n. facialis (VII): onderste deel van het gelaat
» n. hypoglossus (XII): tongspieren
Bij bilaterale innervatie veroorzaakt uitval van 1 hersenhelft weinig tot geen functionele uitval.
o Aantasting van de perifere zenuw (distaal van het PMN): Bell’s palsy (perifeerfacialisprobleem)
» Alle zenuwvezels zijn aangetast.
» Er ontstaat ipsilaterale uitval van de spieren van het gelaat, zowel bovenste als onderste gedeelte.
→ De patiënt zal moeite ervaren met het optrekken van de mondhoek en met het sluiten van het oog.
o Aantasting van de motorische cortex (CMN): CVA
» Het PMN van het bovenste gelaat ontvangt bilaterale innervatie via de tractus corticobulbaris.
» Het PMN van het onderste gelaat ontvangt uitsluitend contralaterale innervatie.
» Dit leidt tot een contralaterale parese van het onderste gelaat, terwijl het bovenste gelaat gespaard blijft.
→ De patiënt zal moeite ervaren met het optrekken van de mondhoek, terwijl het sluiten van het oog nog
mogelijk is.
4
