Psychologie samenvatting
Hoofdstuk 1: geest, gedrag en psychologische wetenschap
Psychologie= een breed veld, met vele specialismen, maar in wezen is psychologie de
wetenschap van gedrag en geestelijke processen.
Psychologen houden zich niet alleen bezig met geestelijke processen maar ook met
gedragingen, met andere woorden het terrein van de psychologie beslaat zowel:
- Interne geestelijke processen, die we alleen indirect waarnemen zoals denken,
voelen en begeren
- Externe waarneembare gedragingen zoals praten, glimlachen en lopen
Een tweede belangrijke aspect heeft betrekking op het wetenschappelijke. De wetenschap
binnen psychologie is gebaseerd op objectieve en verifieerbare gebeurtenissen.
3 soorten psychologen
1. Onderzoek/ experimenteel psychologen: zij voeren onderzoek uit dat nieuwe
psychologische kennis creëert.
2. Docenten psychologie: lesgeven aan studenten van professionele
bacheloropleidingen en aan universiteiten
3. Toegepaste psychologen: proberen problemen van mensen op te lossen door middel
van trainingen, het ontwerpen van speciale gereedschappen of psychologische
behandelingen.
Specialisaties in de toegepaste psychologie
- Arbeids- en organisatiepsychologen: hebben zich gespecialiseerd in aanpassingen aan
de werkplek die de productiviteit en de arbeidsmoraal van werknemers moeten
maximaliseren.
- Sportpsychologen: helpen atleten hun prestaties en motivatie te verbeteren door
trainingssessies te plannen en door hen te leren hun emoties onder druk te
beheersen
- Schoolpsychologen: zijn deskundige op het gebied van lesgeven en leren. Ze houden
zich bezig met onderwerpen op het gebied van leren, het gezin of persoonlijke
omstandigheden die schoolprestaties kunnen beïnvloeden
- Klinisch psychologen en counselors: helpen mensen zich aan te passen op sociaal en
emotioneel gebied, of om moeilijke keuzes in relaties, carrière of opleiding te maken.
- Forensische psychologen: leveren hun psychologische expertise aan het wets- en
rechtssysteem.
- Omgevingspsychologen: proberen te interactie met onze omgeving en het milieu te
verbeteren.
- Gerontopsychologen: zij helpen ouderen hun gezondheid en welzijn te behouden en
effectief leren omgaan met leeftijdgerelateerde problemen. Ze beoordelen het
functioneren van ouderen en verstrekken begeleiding.
,Psychologie is geen psychiatrie
Psychiaters behandelen psychische stoornissen. Ze mogen medicatie voorschrijven
Psychiatrie is een medisch specialisme dat zich richt op de diagnose en behandeling van
mentale stoornissen.
Psychologie beslaat het hele terrein van het menselijk gedrag en de geestelijke processen,
van hersenfuncties tot sociale interacties
Kritisch nadenken over psychologie en pseudopsychologie
Pseudopsychologie= niet onderbouwde psychologische aannamen die als wetenschappelijke
waarheden worden gepresenteerd bv: horoscoop, waarzeggerij, ...
Wat is kritisch denken?
Het is onmogelijk om een definitie van kritisch denken te geven waarmee iedereen het eens
zal zijn. Toch leggen we in dit boek de nadruk op 6 vaardigheden voor kritisch denken:
- Wat is de bron? Stel de vraag of degene die de bewering doet, feitelijke kennis heeft
over het onderwerp of tenminste advies heeft gevraagd aan iemand met de
noodzakelijke expertise.
- Is de bewering redelijk of extreem? Het leven is te kort om overal kritisch over te zijn
dus is het de kunst selectief te zijn. Hoe weet je wanneer je kritisch moet zijn?
- Wat is het bewijsmateriaal? Om zeker te weten of een bepaalde oplossing werkt is
wetenschappelijk bewijsmateriaal nodig.
- Kan de conclusie zijn beïnvloed door bias? Een bias is een vooroordeel, vervorming of
vertekening van een situatie. Er zijn twee soorten bias:
o Emotionele bias:
o Confirmation bias: de menselijke neiging om ons gebeurtenissen te
herinneren die onze aannamen bevestigen en tegenstrijdig bewijzen te
vergeten of negeren.
- Worden veelvoorkomende denkfouten vermeden?
o Gezond verstand: vaak kan gezond verstand een stelling zowel ondersteunen
als onderuithalen. Alleen een zorgvuldige analyse van bewijzen voor en tegen
de stelling kan leiden tot een betrouwbaar antwoord
o Correlatie-causaliteit-denkfout: dit doet zich voor als we aannemen dat als
twee dingen tegelijkertijd voorkomen, het een het ander moet veroorzaken.
- Zijn voor het oplossen van problemen verschillende invalshoeken nodig?
,De zes perspectieven die het veld van de moderne psychologie domineren
1. Het biologische perspectief
Het zoeken naar de oorzaken van ons gedrag in het functioneren van de genen, de hersenen,
het zenuwstelsel en hormoonstelsel. De twee variaties op het biologische perspectief zijn:
- De neurowetenschap: het vakgebied dat zich richt op het begrip van hoe de hersenen
gedachten, gevoelens en andere mentale processen creëren
- Evolutionaire psychologie: volgens deze psychologie komt een groot deel van het
menselijke gedrag voort uit overgeërfde neigingen. Onze genetische opmaak word
gevormd door omstandigheden waarin onze genetische voorouders duizenden jaren
geleden verkeerden.
2. Het moderne cognitieve perspectief
Hierbij ligt de nadruk op mentale processen zoals leren, geheugen, perceptie en denken als
vorm van informatieverwerking. Wetenschappers kunnen de hersenen tijdens allerlei
mentale processen bestuderen
3. Behavioristische perspectief
De bron van onze handelingen zoeken in stimuli vanuit de omgeving in plaats van innerlijke
mentale processen. Aandacht voor de manier waarop ons handelen word gevormd door de
consequenties ervan. De psychologie moet wetenschap van observeerbaar gedrag zijn niet
van mentale processen
4. Perspectieven vanuit de gehele persoon.
Een aantal psychologische perspectieven die draaien om een globaal inzicht in de
persoonlijkheid:
- Humanistische psychologie: een klinische benadering die de nadruk legt op de
mogelijkheden, groei, potentie en vrije wil van de mens. Psychologie moet de nadruk
leggen op menselijke groei in plaats van psychische stoornissen.
- Karaktertrekken: gedrag en persoonlijkheid word gezien als de producten van
fundamentele psychologische kenmerken. Individuen kunnen worden begrepen in
termen van hun temperament en blijvende karaktertrekken.
- Psychodynamisch: hierbij word de nadruk gelegd op het begrijpen van het menselijk
functioneren in termen van onbewuste behoeften, verlangens, herinneringen en
conflicten. Persoonlijke en psychische stoornissen komen voort uit het onbewuste.
5. Ontwikkelingsperspectief
De nadruk word gelegd op erfelijkheid en omgeving, en op voorspelbare veranderingen die
zich voordoen tijdens de levensloop. Mensen veranderen als gevolg van een interactie
tussen erfelijke eigenschappen en de omgeving. Mensen denken en handelen verschillend
op verschillende momenten in hun leven.
, 6. Socioculturele perspectief
Legt de nadruk op het belang van de sociale interactie, sociaal leren en cultureel perspectief.
Sociale en culturele invloeden kunnen de invloed overstemmen van alle andere factoren die
gedrag beïnvloeden.
Het vergaren van nieuwe kennis
De wetenschappelijke methode: is een procedure voor empirisch onderzoek van een
hypothese, waarbij de omstandigheden zo zijn gekozen dat vooroordelen en subjectieve
oordelen worden uitgesloten.
De essentie van het wetenschappelijk onderzoek is het empirisch onderzoek dit is het
verzamelen van objectieve informatie uit de eerste hand, gebaseerd op sensorische
ervaringen en observatie.
Op grond van empirische onderzoek wil de psychologie uiteindelijk alles omvattend
verklaringen voor gedrag en geestelijke processen ontwikkelen. Deze verklaringen noemt
men ook wel theorieën. Een theorie is een toetsbare verklaring voor een verzameling, feiten
of waarnemingen.
De vier stappen van de wetenschappelijke methode
1. Een hypothese ontwikkelen
Een hypothese is een voorspelling van uitkomst van een wetenschappelijk onderzoek, een
bewering over de relatie tussen variabelen in een onderzoek.
De hypothese moet zodanig worden opgesteld dat er kan worden bewezen of ze fout of juist
is.
Vervolgens moet de onderzoeker precies bedenken hoe de hypothese zal worden
onderzocht, dit betekent dat alle aspecten in concrete termen worden gedefinieerd deze
termen worden operationele definities genoemd.
2. Objectieve data verzamelen
Data= informatie, in het bijzonder gegevens die door een onderzoeker zijn verzameld en die
worden gebruikt om een hypothese te toetsen.
In wetenschappelijke termen bestaat empirisch onderzoek uit het uitvoeren van een
gecontroleerd experiment
Psychologen gebruiken speciale termen om de twee groepen aan te duiden die bij een
experiment worden vergeleken. De groep die de speciale behandeling ondergaat bevind zich
in de experimentele conditie van het onderzoek, zij vormen de experimentele groep. Degene
die de controle groep vormen, zijn in de controleconditie geplaatst, hierin ontvangen ze
geen speciale behandelingen.
Hoofdstuk 1: geest, gedrag en psychologische wetenschap
Psychologie= een breed veld, met vele specialismen, maar in wezen is psychologie de
wetenschap van gedrag en geestelijke processen.
Psychologen houden zich niet alleen bezig met geestelijke processen maar ook met
gedragingen, met andere woorden het terrein van de psychologie beslaat zowel:
- Interne geestelijke processen, die we alleen indirect waarnemen zoals denken,
voelen en begeren
- Externe waarneembare gedragingen zoals praten, glimlachen en lopen
Een tweede belangrijke aspect heeft betrekking op het wetenschappelijke. De wetenschap
binnen psychologie is gebaseerd op objectieve en verifieerbare gebeurtenissen.
3 soorten psychologen
1. Onderzoek/ experimenteel psychologen: zij voeren onderzoek uit dat nieuwe
psychologische kennis creëert.
2. Docenten psychologie: lesgeven aan studenten van professionele
bacheloropleidingen en aan universiteiten
3. Toegepaste psychologen: proberen problemen van mensen op te lossen door middel
van trainingen, het ontwerpen van speciale gereedschappen of psychologische
behandelingen.
Specialisaties in de toegepaste psychologie
- Arbeids- en organisatiepsychologen: hebben zich gespecialiseerd in aanpassingen aan
de werkplek die de productiviteit en de arbeidsmoraal van werknemers moeten
maximaliseren.
- Sportpsychologen: helpen atleten hun prestaties en motivatie te verbeteren door
trainingssessies te plannen en door hen te leren hun emoties onder druk te
beheersen
- Schoolpsychologen: zijn deskundige op het gebied van lesgeven en leren. Ze houden
zich bezig met onderwerpen op het gebied van leren, het gezin of persoonlijke
omstandigheden die schoolprestaties kunnen beïnvloeden
- Klinisch psychologen en counselors: helpen mensen zich aan te passen op sociaal en
emotioneel gebied, of om moeilijke keuzes in relaties, carrière of opleiding te maken.
- Forensische psychologen: leveren hun psychologische expertise aan het wets- en
rechtssysteem.
- Omgevingspsychologen: proberen te interactie met onze omgeving en het milieu te
verbeteren.
- Gerontopsychologen: zij helpen ouderen hun gezondheid en welzijn te behouden en
effectief leren omgaan met leeftijdgerelateerde problemen. Ze beoordelen het
functioneren van ouderen en verstrekken begeleiding.
,Psychologie is geen psychiatrie
Psychiaters behandelen psychische stoornissen. Ze mogen medicatie voorschrijven
Psychiatrie is een medisch specialisme dat zich richt op de diagnose en behandeling van
mentale stoornissen.
Psychologie beslaat het hele terrein van het menselijk gedrag en de geestelijke processen,
van hersenfuncties tot sociale interacties
Kritisch nadenken over psychologie en pseudopsychologie
Pseudopsychologie= niet onderbouwde psychologische aannamen die als wetenschappelijke
waarheden worden gepresenteerd bv: horoscoop, waarzeggerij, ...
Wat is kritisch denken?
Het is onmogelijk om een definitie van kritisch denken te geven waarmee iedereen het eens
zal zijn. Toch leggen we in dit boek de nadruk op 6 vaardigheden voor kritisch denken:
- Wat is de bron? Stel de vraag of degene die de bewering doet, feitelijke kennis heeft
over het onderwerp of tenminste advies heeft gevraagd aan iemand met de
noodzakelijke expertise.
- Is de bewering redelijk of extreem? Het leven is te kort om overal kritisch over te zijn
dus is het de kunst selectief te zijn. Hoe weet je wanneer je kritisch moet zijn?
- Wat is het bewijsmateriaal? Om zeker te weten of een bepaalde oplossing werkt is
wetenschappelijk bewijsmateriaal nodig.
- Kan de conclusie zijn beïnvloed door bias? Een bias is een vooroordeel, vervorming of
vertekening van een situatie. Er zijn twee soorten bias:
o Emotionele bias:
o Confirmation bias: de menselijke neiging om ons gebeurtenissen te
herinneren die onze aannamen bevestigen en tegenstrijdig bewijzen te
vergeten of negeren.
- Worden veelvoorkomende denkfouten vermeden?
o Gezond verstand: vaak kan gezond verstand een stelling zowel ondersteunen
als onderuithalen. Alleen een zorgvuldige analyse van bewijzen voor en tegen
de stelling kan leiden tot een betrouwbaar antwoord
o Correlatie-causaliteit-denkfout: dit doet zich voor als we aannemen dat als
twee dingen tegelijkertijd voorkomen, het een het ander moet veroorzaken.
- Zijn voor het oplossen van problemen verschillende invalshoeken nodig?
,De zes perspectieven die het veld van de moderne psychologie domineren
1. Het biologische perspectief
Het zoeken naar de oorzaken van ons gedrag in het functioneren van de genen, de hersenen,
het zenuwstelsel en hormoonstelsel. De twee variaties op het biologische perspectief zijn:
- De neurowetenschap: het vakgebied dat zich richt op het begrip van hoe de hersenen
gedachten, gevoelens en andere mentale processen creëren
- Evolutionaire psychologie: volgens deze psychologie komt een groot deel van het
menselijke gedrag voort uit overgeërfde neigingen. Onze genetische opmaak word
gevormd door omstandigheden waarin onze genetische voorouders duizenden jaren
geleden verkeerden.
2. Het moderne cognitieve perspectief
Hierbij ligt de nadruk op mentale processen zoals leren, geheugen, perceptie en denken als
vorm van informatieverwerking. Wetenschappers kunnen de hersenen tijdens allerlei
mentale processen bestuderen
3. Behavioristische perspectief
De bron van onze handelingen zoeken in stimuli vanuit de omgeving in plaats van innerlijke
mentale processen. Aandacht voor de manier waarop ons handelen word gevormd door de
consequenties ervan. De psychologie moet wetenschap van observeerbaar gedrag zijn niet
van mentale processen
4. Perspectieven vanuit de gehele persoon.
Een aantal psychologische perspectieven die draaien om een globaal inzicht in de
persoonlijkheid:
- Humanistische psychologie: een klinische benadering die de nadruk legt op de
mogelijkheden, groei, potentie en vrije wil van de mens. Psychologie moet de nadruk
leggen op menselijke groei in plaats van psychische stoornissen.
- Karaktertrekken: gedrag en persoonlijkheid word gezien als de producten van
fundamentele psychologische kenmerken. Individuen kunnen worden begrepen in
termen van hun temperament en blijvende karaktertrekken.
- Psychodynamisch: hierbij word de nadruk gelegd op het begrijpen van het menselijk
functioneren in termen van onbewuste behoeften, verlangens, herinneringen en
conflicten. Persoonlijke en psychische stoornissen komen voort uit het onbewuste.
5. Ontwikkelingsperspectief
De nadruk word gelegd op erfelijkheid en omgeving, en op voorspelbare veranderingen die
zich voordoen tijdens de levensloop. Mensen veranderen als gevolg van een interactie
tussen erfelijke eigenschappen en de omgeving. Mensen denken en handelen verschillend
op verschillende momenten in hun leven.
, 6. Socioculturele perspectief
Legt de nadruk op het belang van de sociale interactie, sociaal leren en cultureel perspectief.
Sociale en culturele invloeden kunnen de invloed overstemmen van alle andere factoren die
gedrag beïnvloeden.
Het vergaren van nieuwe kennis
De wetenschappelijke methode: is een procedure voor empirisch onderzoek van een
hypothese, waarbij de omstandigheden zo zijn gekozen dat vooroordelen en subjectieve
oordelen worden uitgesloten.
De essentie van het wetenschappelijk onderzoek is het empirisch onderzoek dit is het
verzamelen van objectieve informatie uit de eerste hand, gebaseerd op sensorische
ervaringen en observatie.
Op grond van empirische onderzoek wil de psychologie uiteindelijk alles omvattend
verklaringen voor gedrag en geestelijke processen ontwikkelen. Deze verklaringen noemt
men ook wel theorieën. Een theorie is een toetsbare verklaring voor een verzameling, feiten
of waarnemingen.
De vier stappen van de wetenschappelijke methode
1. Een hypothese ontwikkelen
Een hypothese is een voorspelling van uitkomst van een wetenschappelijk onderzoek, een
bewering over de relatie tussen variabelen in een onderzoek.
De hypothese moet zodanig worden opgesteld dat er kan worden bewezen of ze fout of juist
is.
Vervolgens moet de onderzoeker precies bedenken hoe de hypothese zal worden
onderzocht, dit betekent dat alle aspecten in concrete termen worden gedefinieerd deze
termen worden operationele definities genoemd.
2. Objectieve data verzamelen
Data= informatie, in het bijzonder gegevens die door een onderzoeker zijn verzameld en die
worden gebruikt om een hypothese te toetsen.
In wetenschappelijke termen bestaat empirisch onderzoek uit het uitvoeren van een
gecontroleerd experiment
Psychologen gebruiken speciale termen om de twee groepen aan te duiden die bij een
experiment worden vergeleken. De groep die de speciale behandeling ondergaat bevind zich
in de experimentele conditie van het onderzoek, zij vormen de experimentele groep. Degene
die de controle groep vormen, zijn in de controleconditie geplaatst, hierin ontvangen ze
geen speciale behandelingen.
