NEURO
HOOFDSTUK 4: ONTWIKKELING ZENUWSTELSEL
INLEIDING
Zenuwstelsel ontwikkelt uit ectoderm (= de buitenste laag van het vroege embryo)
● Eerste aanleg = neurale plaat
● Ontwikkelt verder tot neurale groeve (randen vormen perifeer zenuwstelsel, uitlopers groeien
naar doelorganen + centraal zenuwstelsel toe)
● Neurale buis (rostraal1 deel ontwikkelt tot hersenen)
Encefalisatie (7e week zwangerschap): Hersenblaasjes splitsen op en groeien uit tot
verschillende delen van de hersenen (cf. 3- en 5-vesiculair stadium)
Ontwikkeling van zenuwstelsel = plastisch proces
Ongedifferentieerde stamcellen migreren en groeien uit tot zenuwcellen > uitlopers vormen > contact
maken met andere cellen; groeiende axonen zoeken juiste doelwit en vormen synapsen
Uitgroei onder invloed van trofische eiwitten2, inductiefactoren
Differentiatie en uitgroei van zenuwcellen gebeurt obv genetische info + omgevingsinvloeden
● Interactie vormt uiteindelijk ons volwassen zenuwstelsel
● Delicaat proces; veel hersenaandoeningen zijn gevolg van stoornissen in ontwikkeling van
zenuwstelsel (vb. autisme, schizofrenie)
Belangrijk persoon: Rita Levi-Montalcini
● Vrouw, van joodse afkomst; moeilijk om door te breken
● Had tot haar doorbraak een eenvoudig labo in haar slaapkamer: onderzoek naar groei van
zenuwvezels in kippenembryo’s
● Ontdekking: bepaalde tumoren stellen trofische stof vrij die groei van zenuwen stimuleer dit
eiwit noemde ze Nerve Growth Factor (NGF)
EMBRYONALE OORSPRONG ZENUWSTELSEL
1 Richting de neus
2 Neurotrofines: zorgen dat de cel goed blijft werken
1
, Start: bevruchte eicel, zygote
● Eerste celdelingen van ongedifferentieerde cellen: morula
○ Kunnen nog tot heel diverse celtypes uitgroeien
○ Embryo in deze fase gesplitst > ontstaan eeneiige (monozygote) tweeling
● Gastrulatiefase
Er vormen lagen, cellagen gaan inplooien, vorming ectoderm, endoderm, mesoderm en holtes
hiertussen
○ Ontwikkeling tot eenlagige blastula (epitheellaag van ongedifferentieerde cellen)
○ Verdere ontwikkeling naar meerlagige gastrula
● Einde gastrulatiefase: differentiatie
van kiembladen start, ontstaan van
basisassen lichaam (dorsaal-ventraal:
achter > voor en rostraal-caudaal:
neus >voeten)
○ Ontstaan buitenste kiemblad
(ectoderm): huid,
zenuwstelsel
○ Binnenste kiemblad
(endoderm):
spijsverteringsstelsel,
inwendige organen
○ Tussenliggende cellen
(mesoderm): bloed, skelet,
spieren, urogenitaal stelsel
Cellulaire differentiatie;
Gebaseerd op complexe inductieve
interacties tussen naburige celgroepen; cellen
stellen inductiefactoren vrij > communiceren
en ontwikkeling organiseren
● Inductiefactoren = vaak eiwitten die
expressie (hoe ze tot uiting komen) van genen beïnvloeden3 en dus ook genetische identiteit van
cel bepalen
3 Bepalen welke genen wel of niet tot expressie komen; zo differentiëren cellen zich van elkaar
(https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=File%3ANeurulation_in_3D.ogv )
2
HOOFDSTUK 4: ONTWIKKELING ZENUWSTELSEL
INLEIDING
Zenuwstelsel ontwikkelt uit ectoderm (= de buitenste laag van het vroege embryo)
● Eerste aanleg = neurale plaat
● Ontwikkelt verder tot neurale groeve (randen vormen perifeer zenuwstelsel, uitlopers groeien
naar doelorganen + centraal zenuwstelsel toe)
● Neurale buis (rostraal1 deel ontwikkelt tot hersenen)
Encefalisatie (7e week zwangerschap): Hersenblaasjes splitsen op en groeien uit tot
verschillende delen van de hersenen (cf. 3- en 5-vesiculair stadium)
Ontwikkeling van zenuwstelsel = plastisch proces
Ongedifferentieerde stamcellen migreren en groeien uit tot zenuwcellen > uitlopers vormen > contact
maken met andere cellen; groeiende axonen zoeken juiste doelwit en vormen synapsen
Uitgroei onder invloed van trofische eiwitten2, inductiefactoren
Differentiatie en uitgroei van zenuwcellen gebeurt obv genetische info + omgevingsinvloeden
● Interactie vormt uiteindelijk ons volwassen zenuwstelsel
● Delicaat proces; veel hersenaandoeningen zijn gevolg van stoornissen in ontwikkeling van
zenuwstelsel (vb. autisme, schizofrenie)
Belangrijk persoon: Rita Levi-Montalcini
● Vrouw, van joodse afkomst; moeilijk om door te breken
● Had tot haar doorbraak een eenvoudig labo in haar slaapkamer: onderzoek naar groei van
zenuwvezels in kippenembryo’s
● Ontdekking: bepaalde tumoren stellen trofische stof vrij die groei van zenuwen stimuleer dit
eiwit noemde ze Nerve Growth Factor (NGF)
EMBRYONALE OORSPRONG ZENUWSTELSEL
1 Richting de neus
2 Neurotrofines: zorgen dat de cel goed blijft werken
1
, Start: bevruchte eicel, zygote
● Eerste celdelingen van ongedifferentieerde cellen: morula
○ Kunnen nog tot heel diverse celtypes uitgroeien
○ Embryo in deze fase gesplitst > ontstaan eeneiige (monozygote) tweeling
● Gastrulatiefase
Er vormen lagen, cellagen gaan inplooien, vorming ectoderm, endoderm, mesoderm en holtes
hiertussen
○ Ontwikkeling tot eenlagige blastula (epitheellaag van ongedifferentieerde cellen)
○ Verdere ontwikkeling naar meerlagige gastrula
● Einde gastrulatiefase: differentiatie
van kiembladen start, ontstaan van
basisassen lichaam (dorsaal-ventraal:
achter > voor en rostraal-caudaal:
neus >voeten)
○ Ontstaan buitenste kiemblad
(ectoderm): huid,
zenuwstelsel
○ Binnenste kiemblad
(endoderm):
spijsverteringsstelsel,
inwendige organen
○ Tussenliggende cellen
(mesoderm): bloed, skelet,
spieren, urogenitaal stelsel
Cellulaire differentiatie;
Gebaseerd op complexe inductieve
interacties tussen naburige celgroepen; cellen
stellen inductiefactoren vrij > communiceren
en ontwikkeling organiseren
● Inductiefactoren = vaak eiwitten die
expressie (hoe ze tot uiting komen) van genen beïnvloeden3 en dus ook genetische identiteit van
cel bepalen
3 Bepalen welke genen wel of niet tot expressie komen; zo differentiëren cellen zich van elkaar
(https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=File%3ANeurulation_in_3D.ogv )
2
