1. Hoe is filosofie
1.1 toogfilosofie & andere misverstanden
misverstanden
1. toogfilosofie= speculatief vragen stellen zoals “heeft het leven zin?”
→ vragen die filosofen niet kunnen beantwoorden omdat er geen controleerbaar
antwoord op is
2. Filosofie als levenswijze of morele gids – Soms wordt filosofie herleid tot een manier van
leven die ons moet leren hoe we moeten handelen. Dit mondt vaak uit in populaire boeken die
oude ideeën herkauwen in een modern jasje. Dat is echter geen grondig filosofisch of ethisch
onderzoek. Filosofie kan niet gereduceerd worden tot pasklare leefregels of spirituele gidsen.
3. Filosofie als wereldvreemd zweven – Het cliché van de filosoof in een ivoren toren klopt niet.
Filosofie houdt zich net bezig met deze wereld, al kan dat soms abstract lijken. Het verschil
met bijvoorbeeld sterrenkunde toont dat het nadenken over de werkelijkheid niet minder
waardevol of nuttig is.
4. Filosofie als dienstmaagd van de wetenschap – Hoewel de wetenschap sinds de moderniteit
veel domeinen heeft overgenomen, is filosofie geen voorlopige invulling totdat de
wetenschap antwoorden geeft. Filosofie stelt andere vragen: niet “wat weten we?”, maar “hoe
komen we tot kennis?”. Ze onderzoekt de voorwaarden, betekenissen en grenzen van kennis,
en vult zo een eigen, complementaire rol in.
filosofie
- filein (verlangen naar) van sofia (wijsheid)
- filosofie als an-archie(archè) → geen vast vertrekpunt
- geen strikte definitie
- doel: denkkaders om de meest fundamentele vragen over de mens & wereld
te begrijpen → adhv 4 kernaspecten
1.2 componenten van filosoferen
1. methodische twijfel = kritisch nadenken over schijnbare zekerheden
- René Descartes(17e eeuw)
→ twijfelen als filosofische methode
: twijfel = basis van filosfie + fundament van wetenschap → twijfelen aan de
bestaande theoriën → zijn we zeker dat ze juist zijn?
doel: bereiken van waarheid
- elk element van theorie op geldigheid toetsen en dan pas voor waar aannemen
- steeds ook eigen standpunt in vraag stellen
1
, 2. fundamenteel nadenken
- cliché filosofie: filosofie vertrekt vanuit verwondering over de wereld en onze
plaats erin
- bezig met niet onmiddellijk toepasbare of nuttige (economisch) maar relevante
vraagstukken
- stelt daarom fundamentele vragen
vb. wat is gezondheid, hoe kan ik kennis verwerven, wat is goed handelen
fundamentele vraagstukken
● geen vastgelijnd onderzoeksobject, eerder specifieke methode van denken
en redeneren
● moeilijke vraagstukken vaandaag: vooral uit medische wereld
vb. genetische manipulatie, prenatale screenings, rol technologie in sport
3. systematisch & logisch redeneren
- logisch en stap per stap denken → geen stappen overslaan
- systematisch een redenering opbouwen
→ ook andere mensen moeten redenering kunnen volgen
- wat is van belang? : zin voor synthese & zorgen dat je een overzichtelijke analyse
kan maken
- aan jezelf hoge eisen stellen: zelfkritiek
→ zodat je niet te snel zeker bent over iets
sommige problemen zijn…
● fundamenteel onoplosbaar
vb. wat is een goede samenleving?
● fundamenteel niet exact
vb. waarom word ik verliefd? wat is een goed kunstwekr?
● fundamenteel nog niet oplosbaar
vb. ontrafelen van de genetische codfe van de mens
→ mss ooit wel een antwoord
● wel van belang om ze te blijven analyseren en proberen uit te klaren
vb. wat is een goeie gezondheid?
4. aporetisch
- zoeken tot je niet meer verder kan
- aporie= probleem waarin je vastraakt
- aporetisch denken (a-poros: zonder doorgang)
→ denken over de momenten waarop mensen vastzitten omdat ze bv geen argumenten meer
hebben
- absoluut en hardnekkig een probleem proberen oplossen of ontrafelen
casus: vaccinatie verplichten of niet?
2
, pro contra
collectief probleem oplossen individuele vrijheid belangrijk → staat mag niks
verplichten
vermijden van schade aan anderen → anderen mogelijke neveneffecten: de dood, autisme
ziek maken doordat je niet het vaccin hebt
gekregen en daardoor fragiel iemand overlijdt
wie krijgt vaccin?: ouderen (zijn fragiel) of jongeren (nog een heel leven voor hun)
→ eerst krijgen de hulpverleners vaccin
Rol van twijfel in samenleving
- ‘Mijn waarheid telt evenveel als die van jou’
- “ik voel dat het zo is” → je kan hier niks tegen doen, een gevoel is een gevoel
vb. iemand zegt ‘ik voel mij goed’ → er is niemand die kan zeggen: ‘nee je voelt
u niet goed’ → je kan geen tegenargument geven
→ kennis en gevoel worden vaak door elkaar gebruikt
Als alles waar is, is alles relatief (relativisme)
Paradox: want hoe dan nog iets voor waar aan te nemen?
=tegengestelde ‘waarheden’ die niet tegelijk waar kunnen zijn
Feit, bewijs en opinie
- Niet alle opinies zijn feiten
- Niet alle feiten maken deel uit van wetenschappelijk bewijs
- Niet alle wetenschappelijke bewijzen zijn van dezelfde aard
in wetenschap vaak ook subjectieve factoren(=factoren die aan mensen/lichaam zijn gebonden)
vb bij medicijnen: soms werkt een medicijn voor 1 iemand wel en voor een ander iemand niet
→ zoveel % kans dat iets werkt
waarheidsclaims
1. objectief= uitspraken die zelf zouden werken moest de
mens er niet zijn
vb. zwaartekracht (er bestaan heel weinig van deze)
2. subjectivistisch= je zegt zomaar maar iets→ niet
onderbouwd
vb. iemand zegt: ‘ik vind blauw mooi’, iemand anders:
‘nee rood is mooier’→ voorkeuren
3. subjectief= wetenschappelijke bewijzen die kunnen
verschillen van persoon/leeftijd
Medische wereld
Heel wat moeilijke filosofische en ethische vraagstukken, vb.
- Rol technologie in sport
3
, vb. man met prothese Oscar Pistorius
→ vroeger zou hij amper zelf nog kunnen wandelen
nu: loopt mee met de ‘normale’ atleten & niet paralympische
→ wat is de grens tussen normaal en niet-normaal
→ heeft hij voordeel?: nee want hij heeft een lagere frequentie
- Zijn we zelf verantwoordelijk voor onze gezondheid?
→ stel iemand heeft een levercirrose door overmatig alcoholgebruik vroeger
→ worden de kosten nog terugbetaald?
→ stel hij heeft een nieuwe lever nodig, maar er zijn nog veel anderen die ook 1 moeten
→ wie krijgt voorrang? (jongeren, ouderen, alcohol, gezond levenden…)
→ heel veel verschillende factoren
- Wanneer stop je met behandeling patiënt?
→ moet er gekozen worden tussen patiënten? zijn er genoeg middelen?
vb. je hebt na een aardbeving veel gewonden (lichte, zware en gem), maar 1 beademing
→ eerst zwaargewonden? → nee, het redden van 1 mensenleven duurt te lang
→ licht gewonden kunnen heel snel redden want kunnen anders verergeren
→ zoveel mogelijk levens redden of levensjaren???
Gezondheid is een belangrijk thema
- .... “is goed voor uw gezondheid”
- Gezondheid verkoopt
→ supermarkt verkoopt beter door producten te adverteren als ‘goed effect op
gezondheid’(omega 3, vetzuren…)
- Reclame /online wereld staat bol van misleidende informatie
→ veel forums → mensen maken elkaar nerveus door te vergelijken → algoritmes volgen
→ angst & onzekerheid → dokter
preventieve gezondheidszorg
= we zijn er ons vandaag veel meer van bewust dan vroeger dat een gezonde levensstijl belangrijk is
→ vroeger deden mensen minder regelmatig checkups bij dokter, tandarts
negatieve effecten van sociale media
stel: je downloadt een app zonder de gebruiksaanwijzingen te lezen en stelt daarmee je info
openbaar die je ziekteverzekeraar kan zien en je zoekt iets op over jouw mogelijke aandoening
→ verzekeraar ziet dit een weet dat je heel veel medische hulp nodig hebt (duur)
→ kan je meer doen laten betalen of je niet meer steunen
wet op de patiëntenrechten= je hebt recht over volledige kennis over jouw gezondheid
wet om euthanasie aan te vragen= als je uitbehandelt bent en JIJ beschouwt jouw lijden als
ondraaglijk
2. De Grieken, of wie anders?
4
1.1 toogfilosofie & andere misverstanden
misverstanden
1. toogfilosofie= speculatief vragen stellen zoals “heeft het leven zin?”
→ vragen die filosofen niet kunnen beantwoorden omdat er geen controleerbaar
antwoord op is
2. Filosofie als levenswijze of morele gids – Soms wordt filosofie herleid tot een manier van
leven die ons moet leren hoe we moeten handelen. Dit mondt vaak uit in populaire boeken die
oude ideeën herkauwen in een modern jasje. Dat is echter geen grondig filosofisch of ethisch
onderzoek. Filosofie kan niet gereduceerd worden tot pasklare leefregels of spirituele gidsen.
3. Filosofie als wereldvreemd zweven – Het cliché van de filosoof in een ivoren toren klopt niet.
Filosofie houdt zich net bezig met deze wereld, al kan dat soms abstract lijken. Het verschil
met bijvoorbeeld sterrenkunde toont dat het nadenken over de werkelijkheid niet minder
waardevol of nuttig is.
4. Filosofie als dienstmaagd van de wetenschap – Hoewel de wetenschap sinds de moderniteit
veel domeinen heeft overgenomen, is filosofie geen voorlopige invulling totdat de
wetenschap antwoorden geeft. Filosofie stelt andere vragen: niet “wat weten we?”, maar “hoe
komen we tot kennis?”. Ze onderzoekt de voorwaarden, betekenissen en grenzen van kennis,
en vult zo een eigen, complementaire rol in.
filosofie
- filein (verlangen naar) van sofia (wijsheid)
- filosofie als an-archie(archè) → geen vast vertrekpunt
- geen strikte definitie
- doel: denkkaders om de meest fundamentele vragen over de mens & wereld
te begrijpen → adhv 4 kernaspecten
1.2 componenten van filosoferen
1. methodische twijfel = kritisch nadenken over schijnbare zekerheden
- René Descartes(17e eeuw)
→ twijfelen als filosofische methode
: twijfel = basis van filosfie + fundament van wetenschap → twijfelen aan de
bestaande theoriën → zijn we zeker dat ze juist zijn?
doel: bereiken van waarheid
- elk element van theorie op geldigheid toetsen en dan pas voor waar aannemen
- steeds ook eigen standpunt in vraag stellen
1
, 2. fundamenteel nadenken
- cliché filosofie: filosofie vertrekt vanuit verwondering over de wereld en onze
plaats erin
- bezig met niet onmiddellijk toepasbare of nuttige (economisch) maar relevante
vraagstukken
- stelt daarom fundamentele vragen
vb. wat is gezondheid, hoe kan ik kennis verwerven, wat is goed handelen
fundamentele vraagstukken
● geen vastgelijnd onderzoeksobject, eerder specifieke methode van denken
en redeneren
● moeilijke vraagstukken vaandaag: vooral uit medische wereld
vb. genetische manipulatie, prenatale screenings, rol technologie in sport
3. systematisch & logisch redeneren
- logisch en stap per stap denken → geen stappen overslaan
- systematisch een redenering opbouwen
→ ook andere mensen moeten redenering kunnen volgen
- wat is van belang? : zin voor synthese & zorgen dat je een overzichtelijke analyse
kan maken
- aan jezelf hoge eisen stellen: zelfkritiek
→ zodat je niet te snel zeker bent over iets
sommige problemen zijn…
● fundamenteel onoplosbaar
vb. wat is een goede samenleving?
● fundamenteel niet exact
vb. waarom word ik verliefd? wat is een goed kunstwekr?
● fundamenteel nog niet oplosbaar
vb. ontrafelen van de genetische codfe van de mens
→ mss ooit wel een antwoord
● wel van belang om ze te blijven analyseren en proberen uit te klaren
vb. wat is een goeie gezondheid?
4. aporetisch
- zoeken tot je niet meer verder kan
- aporie= probleem waarin je vastraakt
- aporetisch denken (a-poros: zonder doorgang)
→ denken over de momenten waarop mensen vastzitten omdat ze bv geen argumenten meer
hebben
- absoluut en hardnekkig een probleem proberen oplossen of ontrafelen
casus: vaccinatie verplichten of niet?
2
, pro contra
collectief probleem oplossen individuele vrijheid belangrijk → staat mag niks
verplichten
vermijden van schade aan anderen → anderen mogelijke neveneffecten: de dood, autisme
ziek maken doordat je niet het vaccin hebt
gekregen en daardoor fragiel iemand overlijdt
wie krijgt vaccin?: ouderen (zijn fragiel) of jongeren (nog een heel leven voor hun)
→ eerst krijgen de hulpverleners vaccin
Rol van twijfel in samenleving
- ‘Mijn waarheid telt evenveel als die van jou’
- “ik voel dat het zo is” → je kan hier niks tegen doen, een gevoel is een gevoel
vb. iemand zegt ‘ik voel mij goed’ → er is niemand die kan zeggen: ‘nee je voelt
u niet goed’ → je kan geen tegenargument geven
→ kennis en gevoel worden vaak door elkaar gebruikt
Als alles waar is, is alles relatief (relativisme)
Paradox: want hoe dan nog iets voor waar aan te nemen?
=tegengestelde ‘waarheden’ die niet tegelijk waar kunnen zijn
Feit, bewijs en opinie
- Niet alle opinies zijn feiten
- Niet alle feiten maken deel uit van wetenschappelijk bewijs
- Niet alle wetenschappelijke bewijzen zijn van dezelfde aard
in wetenschap vaak ook subjectieve factoren(=factoren die aan mensen/lichaam zijn gebonden)
vb bij medicijnen: soms werkt een medicijn voor 1 iemand wel en voor een ander iemand niet
→ zoveel % kans dat iets werkt
waarheidsclaims
1. objectief= uitspraken die zelf zouden werken moest de
mens er niet zijn
vb. zwaartekracht (er bestaan heel weinig van deze)
2. subjectivistisch= je zegt zomaar maar iets→ niet
onderbouwd
vb. iemand zegt: ‘ik vind blauw mooi’, iemand anders:
‘nee rood is mooier’→ voorkeuren
3. subjectief= wetenschappelijke bewijzen die kunnen
verschillen van persoon/leeftijd
Medische wereld
Heel wat moeilijke filosofische en ethische vraagstukken, vb.
- Rol technologie in sport
3
, vb. man met prothese Oscar Pistorius
→ vroeger zou hij amper zelf nog kunnen wandelen
nu: loopt mee met de ‘normale’ atleten & niet paralympische
→ wat is de grens tussen normaal en niet-normaal
→ heeft hij voordeel?: nee want hij heeft een lagere frequentie
- Zijn we zelf verantwoordelijk voor onze gezondheid?
→ stel iemand heeft een levercirrose door overmatig alcoholgebruik vroeger
→ worden de kosten nog terugbetaald?
→ stel hij heeft een nieuwe lever nodig, maar er zijn nog veel anderen die ook 1 moeten
→ wie krijgt voorrang? (jongeren, ouderen, alcohol, gezond levenden…)
→ heel veel verschillende factoren
- Wanneer stop je met behandeling patiënt?
→ moet er gekozen worden tussen patiënten? zijn er genoeg middelen?
vb. je hebt na een aardbeving veel gewonden (lichte, zware en gem), maar 1 beademing
→ eerst zwaargewonden? → nee, het redden van 1 mensenleven duurt te lang
→ licht gewonden kunnen heel snel redden want kunnen anders verergeren
→ zoveel mogelijk levens redden of levensjaren???
Gezondheid is een belangrijk thema
- .... “is goed voor uw gezondheid”
- Gezondheid verkoopt
→ supermarkt verkoopt beter door producten te adverteren als ‘goed effect op
gezondheid’(omega 3, vetzuren…)
- Reclame /online wereld staat bol van misleidende informatie
→ veel forums → mensen maken elkaar nerveus door te vergelijken → algoritmes volgen
→ angst & onzekerheid → dokter
preventieve gezondheidszorg
= we zijn er ons vandaag veel meer van bewust dan vroeger dat een gezonde levensstijl belangrijk is
→ vroeger deden mensen minder regelmatig checkups bij dokter, tandarts
negatieve effecten van sociale media
stel: je downloadt een app zonder de gebruiksaanwijzingen te lezen en stelt daarmee je info
openbaar die je ziekteverzekeraar kan zien en je zoekt iets op over jouw mogelijke aandoening
→ verzekeraar ziet dit een weet dat je heel veel medische hulp nodig hebt (duur)
→ kan je meer doen laten betalen of je niet meer steunen
wet op de patiëntenrechten= je hebt recht over volledige kennis over jouw gezondheid
wet om euthanasie aan te vragen= als je uitbehandelt bent en JIJ beschouwt jouw lijden als
ondraaglijk
2. De Grieken, of wie anders?
4
