Definitieve samenvatting: LSBT
Blok 1: Systems Thinking for Sustainable Transitions
Introductie:
Duurzaamheidsuitdagingen worden vaak gepresenteerd als geïsoleerde problemen,
terwijl zij in werkelijkheid ingebed zijn in bredere, onderling verbonden systemen. In dit
eerste blok ontwikkel je een systeemgerichte benadering van duurzaamheid. Je verkent
hoe ecologische, sociale en economische processen met elkaar interageren en hoe deze
dynamieken leiden tot complexe uitdagingen die niet met lineaire oplossingen kunnen
worden aangepakt.
Dit blok introduceert kernconcepten en kaders die helpen om deze complexiteit te
begrijpen, waaronder systeemdenken, planetaire (en maatschappelijke) grenzen en
verschillende manieren om duurzaamheid te conceptualiseren. Daarnaast wordt
ingegaan op hoe systemen kunnen veranderen en welke rol organisaties kunnen spelen in
het mogelijk maken of juist beperken van dergelijke transformaties.
Door duurzaamheid te benaderen als een systemisch fenomeen legt dit blok de basis
voor de rest van de cursus. Het biedt een manier van denken die essentieel is voor het
analyseren van hoe organisaties reageren op duurzaamheidsuitdagingen en hoe
duurzame transformaties tot stand kunnen komen.
Taak 1: A systems approach to sustainability
Introductie:
Duurzaamheidsuitdagingen zoals klimaatverandering, uitputting van hulpbronnen en
maatschappelijke uitdagingen worden vaak gepresenteerd als geïsoleerde problemen.
Deze kwesties zijn echter sterk met elkaar verweven en ontvouwen zich binnen
complexe systemen die ecologische, sociale en economische domeinen overspannen.
Duurzaamheid geen verzameling van afzonderlijke uitdagingen, maar wel een
systemisch fenomeen. Deze verschuiving in perspectief is essentieel: ze stelt ons in
staat om patronen, terugkoppelingsmechanismen en onbedoelde gevolgen te
herkennen die in meer lineaire benaderingen van management vaak over het hoofd
worden gezien.
De bijhorende literatuur focust zich op kernconcepten die het hededaagse denken over
duurzame transformatie hebben gevormd, namelijk:
1
, • modellen zoals het Doughnut-model (Raworth, 2017) = bedrijfsactiviteiten
situeren binnen de bredere ecologische en maatschappelijike grenzen + hoe
duurzamer waarde creëren.
• Environmental, Social and Governance (ESG)-thema’s = hoe duurzaamheid
operationaliseren binnen organisatorische contexten.
•
1.1 Introduction to sustainability management
Wat betekent duurzaamheidsmanagement in een wereld gevormd door het Antropoceen
en mondiale uitdagingen?
Instructie
• Lees hoofdstuk 1: ‘Introduction to Sustainability Management: Theory’ van het
cursusboek.
Samenvatting hoofdstuk 1
Wat is sustainability/duurzaamheids-management?
Veel bedrijven hebben een strategie om meer duurzaam te zijn op vlak van milieu, sociaal
en overheidsperspectief. Duurzaamheid is mainstream geworden, maar wat betekent
dit?
Het concept van duurzaamheid.
Duurzaamheid als grootste doel van onze generatie, met verschillende invullingen. Hoe
deze wordt ingevuld = een politieke veldslag (mogelijks gemanipuleerd door bepaalde
sociale actoren). Duurzaamheid is een historische beweging die in de laatste decennia
prominent meer aandacht krijgt. Vandaag de dag spreken we over moderne
duurzaamheidsbeweging. Globale betekenis van duurzaamheid = Duurzaamheid
verwijst naar het vermogen om zichzelf op lange termijn in stand te houden.
Sustainability (duurzaamheid) is het vermogen van georganiseerde menselijke
activiteiten om gedurende onbepaalde tijd een evenwichtige en harmonieuze relatie te
behouden:
• met de biosfeer (de natuurlijke systemen van de aarde);
• én tussen verschillende sociale groepen.
Het hoofddoel van duurzaamheid is het in stand houden van de wereldwijde
levensondersteunende systemen (global life-support systems) en tegelijkertijd
rechtvaardige sociale relaties te bevorderen.
Om duurzaamheid te begrijpen is een systems approach (systeembenadering)
noodzakelijk. Hierbij wordt gekeken hoe verschillende, onderling verbonden elementen
elkaar beïnvloeden en samen het functioneren van een volledig systeem bepalen.
2
,Voorbeeld: het Amazonewoud bestaat uit onderling verbonden elementen (bodem,
water, lucht, planten, dieren en mensen) die samen het ecosysteem in stand houden.
De Anthropocene en de Great Acceleration
Wetenschappers stellen vast dat de aarde de afgelopen decennia sterk is veranderd door
menselijke activiteiten zoals bevolkingsgroei, industrialisatie en consumptie. Daarom
spreken sommigen van de Anthropocene: een nieuw geologisch tijdperk waarin de mens
de dominante invloed op de aarde is.
Binnen de Anthropocene spreekt men van de Great Acceleration: de sterke versnelling
van menselijke activiteiten sinds ongeveer 1950. Deze hebben een invloed op de geologie
en ecosystemen van aarde. Er is een sterke correlatie tussen menselijke activiteiten en
degradatie van het natuurlijk milieu.
De Great Acceleration toont een sterke stijging van:
Wereldbevolking, BBP (GDP), buitenlandse investeringen, stedelijke bevolking,
energiegebruik, kunstmestgebruik, aantal dammen, watergebruik, papierproductie,
transport, telecommunicatie en internationaal toerisme (zie p. 5). Hierdoor nemen
milieuproblemen sterk toe zoals,
• stijgende concentraties CO₂, methaan en lachgas (nitrous oxide);
• opwarming van de aarde (global warming);
• aantasting van de ozonlaag;
• oceaanverzuring (ocean acidification);
• lucht-, water- en bodemvervuiling;
• overbevissing;
• ontbossing;
• biodiversiteitsverlies;
• degradatie van ecosystemen;
• toenemende stikstofbelasting.
Er bestaat dus een duidelijke relatie tussen economische en maatschappelijke groei
enerzijds en de achteruitgang van ecosystemen anderzijds.
Global sustainability
3
, Global sustainability betekent het behouden van een gezond evenwicht tussen:
• menselijke activiteiten;
• natuurlijke ecosystemen;
• sociale rechtvaardigheid / sociale omstandigheden.
Volgens een ecologische visie betekent globale duurzaamheid dat alle onderdelen van
de biosfeer behouden blijven, zodat iedereen niet alleen kan overleven, maar ook een
goede levenskwaliteit heeft. Dit is een van de belangrijkste doelen van de mensheid ‘the
greatest challange of our time’. De grootste uitdaging hierbij is het bereiken van duurzame
ontwikkeling waarbij het menselijke society in harmonie is met de natuur.
Sustainable development
Sustainable development (duurzame ontwikkeling) is volgens het Brundtland Report
(1987):
"Ontwikkeling die tegemoetkomt aan de behoeften van de huidige generatie zonder de
mogelijkheden van toekomstige generaties om in hun eigen behoeften te voorzien in
gevaar te brengen."
Deze definitie benadrukt:
• het vervullen van menselijke behoeften;
• verantwoordelijkheid tegenover toekomstige generaties;
• Een complexe en urgente taak dat samenwerking, planning en langetermijnbeleid
vraagt.
Zwakke en sterke duurzaamheid
De belangrijkste discussie gaat over de vraag of voortdurende economische groei
verenigbaar is met duurzaamheid.
Weak sustainability (zwakke duurzaamheid)
• Economische groei blijft centraal staan.
• Natuurlijk kapitaal (bossen, ecosystemen, biodiversiteit...) kan volgens deze visie
vervangen worden door door mensen gemaakt kapitaal (technologie,
infrastructuur).
• Economische groei blijft mogelijk zolang milieuschade gecompenseerd wordt.
• Economische groei is dan niet duurzaam!
4
Blok 1: Systems Thinking for Sustainable Transitions
Introductie:
Duurzaamheidsuitdagingen worden vaak gepresenteerd als geïsoleerde problemen,
terwijl zij in werkelijkheid ingebed zijn in bredere, onderling verbonden systemen. In dit
eerste blok ontwikkel je een systeemgerichte benadering van duurzaamheid. Je verkent
hoe ecologische, sociale en economische processen met elkaar interageren en hoe deze
dynamieken leiden tot complexe uitdagingen die niet met lineaire oplossingen kunnen
worden aangepakt.
Dit blok introduceert kernconcepten en kaders die helpen om deze complexiteit te
begrijpen, waaronder systeemdenken, planetaire (en maatschappelijke) grenzen en
verschillende manieren om duurzaamheid te conceptualiseren. Daarnaast wordt
ingegaan op hoe systemen kunnen veranderen en welke rol organisaties kunnen spelen in
het mogelijk maken of juist beperken van dergelijke transformaties.
Door duurzaamheid te benaderen als een systemisch fenomeen legt dit blok de basis
voor de rest van de cursus. Het biedt een manier van denken die essentieel is voor het
analyseren van hoe organisaties reageren op duurzaamheidsuitdagingen en hoe
duurzame transformaties tot stand kunnen komen.
Taak 1: A systems approach to sustainability
Introductie:
Duurzaamheidsuitdagingen zoals klimaatverandering, uitputting van hulpbronnen en
maatschappelijke uitdagingen worden vaak gepresenteerd als geïsoleerde problemen.
Deze kwesties zijn echter sterk met elkaar verweven en ontvouwen zich binnen
complexe systemen die ecologische, sociale en economische domeinen overspannen.
Duurzaamheid geen verzameling van afzonderlijke uitdagingen, maar wel een
systemisch fenomeen. Deze verschuiving in perspectief is essentieel: ze stelt ons in
staat om patronen, terugkoppelingsmechanismen en onbedoelde gevolgen te
herkennen die in meer lineaire benaderingen van management vaak over het hoofd
worden gezien.
De bijhorende literatuur focust zich op kernconcepten die het hededaagse denken over
duurzame transformatie hebben gevormd, namelijk:
1
, • modellen zoals het Doughnut-model (Raworth, 2017) = bedrijfsactiviteiten
situeren binnen de bredere ecologische en maatschappelijike grenzen + hoe
duurzamer waarde creëren.
• Environmental, Social and Governance (ESG)-thema’s = hoe duurzaamheid
operationaliseren binnen organisatorische contexten.
•
1.1 Introduction to sustainability management
Wat betekent duurzaamheidsmanagement in een wereld gevormd door het Antropoceen
en mondiale uitdagingen?
Instructie
• Lees hoofdstuk 1: ‘Introduction to Sustainability Management: Theory’ van het
cursusboek.
Samenvatting hoofdstuk 1
Wat is sustainability/duurzaamheids-management?
Veel bedrijven hebben een strategie om meer duurzaam te zijn op vlak van milieu, sociaal
en overheidsperspectief. Duurzaamheid is mainstream geworden, maar wat betekent
dit?
Het concept van duurzaamheid.
Duurzaamheid als grootste doel van onze generatie, met verschillende invullingen. Hoe
deze wordt ingevuld = een politieke veldslag (mogelijks gemanipuleerd door bepaalde
sociale actoren). Duurzaamheid is een historische beweging die in de laatste decennia
prominent meer aandacht krijgt. Vandaag de dag spreken we over moderne
duurzaamheidsbeweging. Globale betekenis van duurzaamheid = Duurzaamheid
verwijst naar het vermogen om zichzelf op lange termijn in stand te houden.
Sustainability (duurzaamheid) is het vermogen van georganiseerde menselijke
activiteiten om gedurende onbepaalde tijd een evenwichtige en harmonieuze relatie te
behouden:
• met de biosfeer (de natuurlijke systemen van de aarde);
• én tussen verschillende sociale groepen.
Het hoofddoel van duurzaamheid is het in stand houden van de wereldwijde
levensondersteunende systemen (global life-support systems) en tegelijkertijd
rechtvaardige sociale relaties te bevorderen.
Om duurzaamheid te begrijpen is een systems approach (systeembenadering)
noodzakelijk. Hierbij wordt gekeken hoe verschillende, onderling verbonden elementen
elkaar beïnvloeden en samen het functioneren van een volledig systeem bepalen.
2
,Voorbeeld: het Amazonewoud bestaat uit onderling verbonden elementen (bodem,
water, lucht, planten, dieren en mensen) die samen het ecosysteem in stand houden.
De Anthropocene en de Great Acceleration
Wetenschappers stellen vast dat de aarde de afgelopen decennia sterk is veranderd door
menselijke activiteiten zoals bevolkingsgroei, industrialisatie en consumptie. Daarom
spreken sommigen van de Anthropocene: een nieuw geologisch tijdperk waarin de mens
de dominante invloed op de aarde is.
Binnen de Anthropocene spreekt men van de Great Acceleration: de sterke versnelling
van menselijke activiteiten sinds ongeveer 1950. Deze hebben een invloed op de geologie
en ecosystemen van aarde. Er is een sterke correlatie tussen menselijke activiteiten en
degradatie van het natuurlijk milieu.
De Great Acceleration toont een sterke stijging van:
Wereldbevolking, BBP (GDP), buitenlandse investeringen, stedelijke bevolking,
energiegebruik, kunstmestgebruik, aantal dammen, watergebruik, papierproductie,
transport, telecommunicatie en internationaal toerisme (zie p. 5). Hierdoor nemen
milieuproblemen sterk toe zoals,
• stijgende concentraties CO₂, methaan en lachgas (nitrous oxide);
• opwarming van de aarde (global warming);
• aantasting van de ozonlaag;
• oceaanverzuring (ocean acidification);
• lucht-, water- en bodemvervuiling;
• overbevissing;
• ontbossing;
• biodiversiteitsverlies;
• degradatie van ecosystemen;
• toenemende stikstofbelasting.
Er bestaat dus een duidelijke relatie tussen economische en maatschappelijke groei
enerzijds en de achteruitgang van ecosystemen anderzijds.
Global sustainability
3
, Global sustainability betekent het behouden van een gezond evenwicht tussen:
• menselijke activiteiten;
• natuurlijke ecosystemen;
• sociale rechtvaardigheid / sociale omstandigheden.
Volgens een ecologische visie betekent globale duurzaamheid dat alle onderdelen van
de biosfeer behouden blijven, zodat iedereen niet alleen kan overleven, maar ook een
goede levenskwaliteit heeft. Dit is een van de belangrijkste doelen van de mensheid ‘the
greatest challange of our time’. De grootste uitdaging hierbij is het bereiken van duurzame
ontwikkeling waarbij het menselijke society in harmonie is met de natuur.
Sustainable development
Sustainable development (duurzame ontwikkeling) is volgens het Brundtland Report
(1987):
"Ontwikkeling die tegemoetkomt aan de behoeften van de huidige generatie zonder de
mogelijkheden van toekomstige generaties om in hun eigen behoeften te voorzien in
gevaar te brengen."
Deze definitie benadrukt:
• het vervullen van menselijke behoeften;
• verantwoordelijkheid tegenover toekomstige generaties;
• Een complexe en urgente taak dat samenwerking, planning en langetermijnbeleid
vraagt.
Zwakke en sterke duurzaamheid
De belangrijkste discussie gaat over de vraag of voortdurende economische groei
verenigbaar is met duurzaamheid.
Weak sustainability (zwakke duurzaamheid)
• Economische groei blijft centraal staan.
• Natuurlijk kapitaal (bossen, ecosystemen, biodiversiteit...) kan volgens deze visie
vervangen worden door door mensen gemaakt kapitaal (technologie,
infrastructuur).
• Economische groei blijft mogelijk zolang milieuschade gecompenseerd wordt.
• Economische groei is dan niet duurzaam!
4
