LESSEN DR VAN DEN BROECK
,PPT 1: Het Hof van Justitie van de Europese Unie
1. Algemene structuur en organisatie van het HvJEU
A) Het HvJEU als overkoepelende instelling
● Rol van het HvJEU
○ Het HvJEU is de rechterlijke macht van de Unie.
○ Het verzekert de eerbiediging van het recht bij de uitlegging en toepassing
van de Verdragen.
○ Basis: art. 19, lid 1, alinea 1 VEU.
● Afschaffing gespecialiseerde rechtbanken
○ Geen gespecialiseerde rechtbanken sinds 2016 in het HvJEU
○ Het 'Gerecht voor ambtenarenzaken' (2004) werd toen afgeschaft.
■ Het werd volledig opgenomen in het Gerecht.
○ Het HvJEU bestaat vandaag uit twee actieve rechtscolleges:
■ Het Hof van Justitie en het Gerecht.
● Zaaknummers
○ Zaken worden geklasseerd op basis van instantie en datum van indiening.
○ Zaken bij het Hof van Justitie starten met een C.
○ Zaken bij het Gerecht starten met een T.
B) Samenstelling van het Hof van Justitie
● Rechters
○ Het Hof bestaat uit exact 27 rechters (één rechter per lidstaat).
○ Huidige voorzitter: de Belg Koen Lenaerts
● Advocaten-generaal (AG)
○ Er zijn in totaal 11 advocaten-generaal.
○ Art. 252, alinea 2 VWEU sprak oorspronkelijk over 8 AG's.
○ Dit aantal is via het Verdrag van Lissabon verhoogd.
○ De Raad kan het aantal met eenparigheid van stemmen verder verhogen
indien nodig.
● Vaste posten versus rotatie
○ Frankrijk, Italië, Spanje, Duitsland en Polen hebben altijd recht op een vaste
AG.
○ De overige posities roteren volgens een beurtrolsysteem onder de andere
lidstaten
● Functie van de AG
○ AG's zijn onafhankelijke en onpartijdige juridische adviseurs van het Hof.
○ Zij behoren uitdrukkelijk niet tot het openbaar ministerie.
○ In complexe zaken schrijven zij een juridisch advies: de 'conclusie'.
○ Elke procedure krijgt een AG toegewezen, een conclusie is niet verplicht.
,C) Samenstelling van het Gerecht (art. 19, lid 2 VEU)
● Gerecht fungeert hoofdzakelijk als eerste aanleg binnen de Europese rechtspraak
● Verdubbeling aantal rechters
○ Sinds 29 september 2019: elke lidstaat 2 rechters naar het Gerecht.
■ De twee Belgische rechters in het Gerecht zijn Paul Nihoul en Geert
De Baere.
○ In totaal zijn er 54 rechters.
○ Reden: het stijgend aantal zaken schond de redelijke procestermijn
● Advocaten-generaal bij het Gerecht
○ Het Gerecht kent geen permanente advocaten-generaal.
○ Een zittende rechter kan tijdelijk de functie van AG vervullen.
○ Het Gerecht is nu ook beperkt bevoegd voor prejudiciële zaken.
○ Zo'n procedure krijgt telkens 1 advocaat-generaal toegewezen.
D) De Griffie van het HvJEU
● De Griffie vormt de administratieve en procedurele spil van de volledige instelling.
● Er zijn twee afzonderlijke griffies: die van het Hof van Justitie en die van het Gerecht.
● Leiding
○ De Griffier van het Hof is momenteel de Spanjaard Alfredo Calot Escobar.
○ Hij wordt benoemd voor 6 jaar.
○ Hij fungeert tevens als secretaris-generaal van de instelling.
● Taken
○ De Griffie schrijft alle binnengekomen processtukken officieel in het register in
○ De Griffie verspreidt deze documenten naar de betrokken procespartijen.
2. Rechtsbeschermingsmechanismen
2.1 Meerlagige rechtsbescherming (art. 19, lid 1, alinea 2 VEU)
● De EU heeft een gelaagd stelsel van rechtsbescherming.
● De verantwoordelijkheid wordt gedeeld tussen het Europese niveau en de lidstaten.
● Taakverdeling
○ HvJ oordeelt exclusief over geldigheid en interpretatie van het EU-recht.
○ Nationale rechters moeten dit EU-recht daadwerkelijk toepassen.
○ Nationale rechters moeten de nodige rechtsmiddelen voorzien.
● Prejudiciële dialoog
○ Nationale rechter kan (soms moet) prejudiciële vragen stellen aan het Hof.
○ Doel: een uniforme uitleg van het EU-recht verkrijgen.
○ Een uitspraak van het Hof geldt als geldend EU-recht.
■ Alle nationale rechters in de EU moeten die uitspraak toepassen
● Voorrang van het Unierecht
○ Bij een onverenigbare strijdigheid moet de nationale rechter de nationale
regel buiten toepassing laten.
○ Hoofddoel: een identieke interpretatie van het EU-recht in heel de Unie
garanderen.
, 2.2 Rechterlijke onafhankelijkheid als EU-verplichting
A) Wettelijke basis
● Art. 19 VEU verplicht lidstaten om de onafhankelijkheid en onpartijdigheid van hun
rechters te garanderen. Deze verplichting is concreet en afdwingbaar.
B) Casus: Associação Sindical dos Juízes Portugueses
● Feiten:
○ Portugal voerde wegens dwingende EU-begrotingsregels een tijdelijke,
algemene loonsverlaging door.
○ Deze trof alle ambtenaren en openbare functies, ook de zittende rechters.
○ De Portugese rechters stelden dat dit hun onafhankelijkheid aantastte.
● Oordeel van het Hof
○ Een passende en evenredige bezoldiging is inherent aan rechterlijke
onafhankelijkheid.
○ Rechters moeten autonoom en vrij van externe druk kunnen werken.
○ Dit is essentieel voor de prejudiciële procedure.
● Uitkomst
○ De maatregel gold voor alle ambtenaren en was louter tijdelijk.
○ Daarom vormde ze geen inbreuk op het EU-recht.
○ Belangrijk: dit arrest legt vast dat het EU-recht de standaarden voor nationale
rechterlijke onafhankelijkheid bepaalt.
C) Inbreukprocedures
● Commissie kan via art. 19 VEU een lidstaat rechtstreeks aanklagen voor het Hof.
● Dit gebeurt bij niet-naleving van de verplichting tot rechterlijke onafhankelijkheid.
● Voorbeeld: de zaak Commissie tegen Polen over de pensioenleeftijd van rechters.
2.3 Het beginsel van volledige rechtsbescherming (zaak Les
Verts)
● Principe: geen enkele handeling van een EU-instelling met rechtsgevolgen mag
ontsnappen aan rechterlijke toetsing.
Casus Les Verts (1986)
● Feiten:
○ De fractie Les Verts vocht een besluit van het Europees Parlement aan over
verkiezingsfinanciering.
○ Volgens de letterlijke verdragstekst (ex-art. 173 EEG) kon men enkel
beroepen instellen tegen de Raad en de Commissie.
○ Het Europees Parlement werd niet genoemd.
● Oordeel Hof: Doelgerichte interpretatie (effet utile)
○ Het Hof oordeelde dat de EU een rechtsgemeenschap is.
○ Alle instellingen zijn onderworpen aan het constitutionele handvest.
○ Hof keek niet naar de letterlijke tekst, maar naar het doel van de bepaling.
● Uitkomst:
○ Art. 19 VEU: volledige rechtsbescherming verzekerd zijn.
○ Daarom zijn handelingen van EP vatbaar voor een beroep tot nietigverklaring.
,PPT 1: Het Hof van Justitie van de Europese Unie
1. Algemene structuur en organisatie van het HvJEU
A) Het HvJEU als overkoepelende instelling
● Rol van het HvJEU
○ Het HvJEU is de rechterlijke macht van de Unie.
○ Het verzekert de eerbiediging van het recht bij de uitlegging en toepassing
van de Verdragen.
○ Basis: art. 19, lid 1, alinea 1 VEU.
● Afschaffing gespecialiseerde rechtbanken
○ Geen gespecialiseerde rechtbanken sinds 2016 in het HvJEU
○ Het 'Gerecht voor ambtenarenzaken' (2004) werd toen afgeschaft.
■ Het werd volledig opgenomen in het Gerecht.
○ Het HvJEU bestaat vandaag uit twee actieve rechtscolleges:
■ Het Hof van Justitie en het Gerecht.
● Zaaknummers
○ Zaken worden geklasseerd op basis van instantie en datum van indiening.
○ Zaken bij het Hof van Justitie starten met een C.
○ Zaken bij het Gerecht starten met een T.
B) Samenstelling van het Hof van Justitie
● Rechters
○ Het Hof bestaat uit exact 27 rechters (één rechter per lidstaat).
○ Huidige voorzitter: de Belg Koen Lenaerts
● Advocaten-generaal (AG)
○ Er zijn in totaal 11 advocaten-generaal.
○ Art. 252, alinea 2 VWEU sprak oorspronkelijk over 8 AG's.
○ Dit aantal is via het Verdrag van Lissabon verhoogd.
○ De Raad kan het aantal met eenparigheid van stemmen verder verhogen
indien nodig.
● Vaste posten versus rotatie
○ Frankrijk, Italië, Spanje, Duitsland en Polen hebben altijd recht op een vaste
AG.
○ De overige posities roteren volgens een beurtrolsysteem onder de andere
lidstaten
● Functie van de AG
○ AG's zijn onafhankelijke en onpartijdige juridische adviseurs van het Hof.
○ Zij behoren uitdrukkelijk niet tot het openbaar ministerie.
○ In complexe zaken schrijven zij een juridisch advies: de 'conclusie'.
○ Elke procedure krijgt een AG toegewezen, een conclusie is niet verplicht.
,C) Samenstelling van het Gerecht (art. 19, lid 2 VEU)
● Gerecht fungeert hoofdzakelijk als eerste aanleg binnen de Europese rechtspraak
● Verdubbeling aantal rechters
○ Sinds 29 september 2019: elke lidstaat 2 rechters naar het Gerecht.
■ De twee Belgische rechters in het Gerecht zijn Paul Nihoul en Geert
De Baere.
○ In totaal zijn er 54 rechters.
○ Reden: het stijgend aantal zaken schond de redelijke procestermijn
● Advocaten-generaal bij het Gerecht
○ Het Gerecht kent geen permanente advocaten-generaal.
○ Een zittende rechter kan tijdelijk de functie van AG vervullen.
○ Het Gerecht is nu ook beperkt bevoegd voor prejudiciële zaken.
○ Zo'n procedure krijgt telkens 1 advocaat-generaal toegewezen.
D) De Griffie van het HvJEU
● De Griffie vormt de administratieve en procedurele spil van de volledige instelling.
● Er zijn twee afzonderlijke griffies: die van het Hof van Justitie en die van het Gerecht.
● Leiding
○ De Griffier van het Hof is momenteel de Spanjaard Alfredo Calot Escobar.
○ Hij wordt benoemd voor 6 jaar.
○ Hij fungeert tevens als secretaris-generaal van de instelling.
● Taken
○ De Griffie schrijft alle binnengekomen processtukken officieel in het register in
○ De Griffie verspreidt deze documenten naar de betrokken procespartijen.
2. Rechtsbeschermingsmechanismen
2.1 Meerlagige rechtsbescherming (art. 19, lid 1, alinea 2 VEU)
● De EU heeft een gelaagd stelsel van rechtsbescherming.
● De verantwoordelijkheid wordt gedeeld tussen het Europese niveau en de lidstaten.
● Taakverdeling
○ HvJ oordeelt exclusief over geldigheid en interpretatie van het EU-recht.
○ Nationale rechters moeten dit EU-recht daadwerkelijk toepassen.
○ Nationale rechters moeten de nodige rechtsmiddelen voorzien.
● Prejudiciële dialoog
○ Nationale rechter kan (soms moet) prejudiciële vragen stellen aan het Hof.
○ Doel: een uniforme uitleg van het EU-recht verkrijgen.
○ Een uitspraak van het Hof geldt als geldend EU-recht.
■ Alle nationale rechters in de EU moeten die uitspraak toepassen
● Voorrang van het Unierecht
○ Bij een onverenigbare strijdigheid moet de nationale rechter de nationale
regel buiten toepassing laten.
○ Hoofddoel: een identieke interpretatie van het EU-recht in heel de Unie
garanderen.
, 2.2 Rechterlijke onafhankelijkheid als EU-verplichting
A) Wettelijke basis
● Art. 19 VEU verplicht lidstaten om de onafhankelijkheid en onpartijdigheid van hun
rechters te garanderen. Deze verplichting is concreet en afdwingbaar.
B) Casus: Associação Sindical dos Juízes Portugueses
● Feiten:
○ Portugal voerde wegens dwingende EU-begrotingsregels een tijdelijke,
algemene loonsverlaging door.
○ Deze trof alle ambtenaren en openbare functies, ook de zittende rechters.
○ De Portugese rechters stelden dat dit hun onafhankelijkheid aantastte.
● Oordeel van het Hof
○ Een passende en evenredige bezoldiging is inherent aan rechterlijke
onafhankelijkheid.
○ Rechters moeten autonoom en vrij van externe druk kunnen werken.
○ Dit is essentieel voor de prejudiciële procedure.
● Uitkomst
○ De maatregel gold voor alle ambtenaren en was louter tijdelijk.
○ Daarom vormde ze geen inbreuk op het EU-recht.
○ Belangrijk: dit arrest legt vast dat het EU-recht de standaarden voor nationale
rechterlijke onafhankelijkheid bepaalt.
C) Inbreukprocedures
● Commissie kan via art. 19 VEU een lidstaat rechtstreeks aanklagen voor het Hof.
● Dit gebeurt bij niet-naleving van de verplichting tot rechterlijke onafhankelijkheid.
● Voorbeeld: de zaak Commissie tegen Polen over de pensioenleeftijd van rechters.
2.3 Het beginsel van volledige rechtsbescherming (zaak Les
Verts)
● Principe: geen enkele handeling van een EU-instelling met rechtsgevolgen mag
ontsnappen aan rechterlijke toetsing.
Casus Les Verts (1986)
● Feiten:
○ De fractie Les Verts vocht een besluit van het Europees Parlement aan over
verkiezingsfinanciering.
○ Volgens de letterlijke verdragstekst (ex-art. 173 EEG) kon men enkel
beroepen instellen tegen de Raad en de Commissie.
○ Het Europees Parlement werd niet genoemd.
● Oordeel Hof: Doelgerichte interpretatie (effet utile)
○ Het Hof oordeelde dat de EU een rechtsgemeenschap is.
○ Alle instellingen zijn onderworpen aan het constitutionele handvest.
○ Hof keek niet naar de letterlijke tekst, maar naar het doel van de bepaling.
● Uitkomst:
○ Art. 19 VEU: volledige rechtsbescherming verzekerd zijn.
○ Daarom zijn handelingen van EP vatbaar voor een beroep tot nietigverklaring.
