hoofdstuk 1 – rechtssubjecten
1) begrippen
een rechtssubject is diegene voor wie de rechtsnorm rechten en plichten
meebrengt.
we onderscheiden twee soorten rechtssubjecten: fysieke of natuurlijke
persoon & de rechtspersoon.
een persoon in de zin van het recht is dus iedere dragen van rechten en
plichten.
het geheel van rechten en plichten van een rechtssubject wordt de
juridische persoonlijkheid genoemd. deze komt tot uiting in..
= staat van de persoon
een geheel van bepaalde hoedanigheden van een persoon die zijn
rechtspositie in de familie en in de maatschappij bepalen en die hem
onderscheiden van de andere personen wat het bezit en de uitoefening
van bepaalde rechten betreft (art. 6, §2 oud BW).
bv. kiesrecht verschilt naargelang de nationaliteit.
volgende elementen van de staat van de persoon worden onderscheiden:
- staat in de maatschappij “status civitatis” = nationaliteit
- staat in de familie “status familiae” = door de geboorte behoor je tot
een familie
- staat als enkeling (hierbij wijzigt de rechtspositie) = leeftijd, huwelijk,
woonplaats, afstammingspositie
fysieke elementen (18-jarige wordt meerderjarig); psychische
elementen (geestesvermogen begint af te takelen); civielrechtelijke
elementen tot identicifering van de persoon (familienaam plaatst je
binnen een bepaalde familie, voornaam zorgt voor unieke plaats binnen
de familie, de woonplaats)
de verkrijging van elementen is afhankelijk van:
- rechtsfeiten = geboorte, overlijden, door rood licht rijden
- materiële rechtshandelingen = huwelijk, erkennen van een kind,
afstammingsvordering inleiden
- gerechterlijke uitspraken = vonnis echtscheiding, ontzetting ouderlijk
gezag
- een wet (in louter formele zin) = naturalisatie
de burgerlijke staat van een persoon moet goed worden onderscheiden
van de burgerlijke stand.
- burgerlijke staat: rechtsfeiten of rechtshandelingen stellen die de staat
van de persoon bepalen of wijzigen, bijvoorbeeld ongehuwd
- burgerlijke stand (art. 6, §1 oud BW): de burgerlijke stand garandeert de
rechtszekerheid inzake de staat van de persoon en het bewijs ervan
door de akten van de burgerlijke stand (Databank Akten Burgerlijke
Stand – DABS)
= bezit van staat
impliceert een behandeling van de persoon en feitelijke gedragingen van
een andere betrokkene die wijzen in de richting van de uitoefening van
1
,rechten en de naleving van plichten, inherent verbonden aan de status
familiae.
bv. toestand op het vlak van huwelijk of afstamming.
bezit van staat impliceert dus steeds een schijntoestand die juridisch
wordt erkend. het is een belangrijk begrip met een belangrijke functie in
het afstammingsrecht.
- bewijsmiddel (art. 324 oud BW): afstamming vaststellen, dit
bewijsmiddel primeert op alle andere bewijsmiddelen zoals DNA-
onderzoek
- grond van niet-ontvankelijkheid (art. 318 §1 en 330 §1 BW): de
vordering tot betwisting van het vaderschap # onverenigbaar met het
recht op eerbiediging van het privéleven.
bv. moeder bevalt van kind, een andere man heeft het kind erkend.
biologische vader wil vader worden. als erkende man zich gedraagt als
goede huisvader, kan dit de betwisting sterk bemoeilijken.
bezit van staat heeft een enkelvoudig tweezijdig karakter. & zij sluiten
elkaar uit.
- enkelvoudig: het bezit van een bepaalde staat sluit het bezit van een
andere staat uit.
- tweezijdig: iemand kan tegelijkertijd tegenover twee personen het bezit
van de staat van kind-afstammeling hebben .
= bekwaamheid (drie soorten)
- feitelijke bekwaamheid
de feitelijke mogelijkheid die een persoon bezit om een bepaalde daad te
stellen
- rechts- of genotsbekwaamheid
de bevoegdheid om titularis te zijn van rechten en plichten
- handelingsbekwaamheid
de bevoegdheid om rechten en plichten zelfstandig uit te oefenen
bv. minderjarigen zijn principieel handelingsonbekwaam
2) natuurlijke personen
elk mens is een rechtssubject.
natuurlijke personen: elke levend en levensvatbare geboren mens, zonder
uitzondering. dieren, embryo’s en het lijk zijn geen rechtssubjecten; maar
zij genieten wel rechtsbescherming.
a. levende (geboren uit een vrouw) en levensvatbare (medische
beoordeling van de artsen) geboorte
begin: de juridische persoonlijkheid van de mens begint bij de geboorte als
levend en levensvatbaar wezen. de juridische persoonlijkheid begint niet
bij de verwekking, maar bij levend en levensvatbare geboorte. een
doodgeboren kind of een vrucht die onmogelijk kan overleven heeft
daarentegen geen juridische persoonlijkheid
het kind dat overleden is op het ogenblik van de vaststelling van de
bevalling door een arts of vroedvrouw, heeft geen juridische
2
,rechtspersoonlijkheid (art. 58, §3, eerste lid oud BW). de akte van een
levenloos kind heeft geen rechtsgevolgen uitgezonderd deze door de wet
bepaald (art. 58, §3, tweede lid oud BW).
een verwekt kind geniet rechten (erfrecht, schenking, erkenning,
schadevergoeding etc.), maar deze zijn voorwaardelijk!
het ogenblik van de verwekking: de verwekking wordt wettelijk (art. 326
oud BW) vermoed plaats te hebben gevonden tussen de 300ste en 180ste
dag voor de geboorte. dit vermoeden kan weerlegd worden door het
tegenbewijs.
bv. het kind wordt geboren 301 dagen na ontbinding van het huwelijk.
indien bewijs wordt geleverd dat zwangerschap 302 dagen heeft geduurd,
is het kind verwekt binnen het huwelijk (art. 315 oud BW)
bv. kind geboren 180 dagen na ontbinding van het huwelijk. indien bewijs
wordt geleverd dat zwangerschap slechts 179 dagen heeft geduurd, is het
kind verwekt na de ontbinding van het huwelijk (art. 315 oud BW)
b. einde van de juridische persoonlijkheid
de juridische persoonlijkheid van de mens eindigt met de dood. de dokter
moet het overlijden vaststellen. de nalatenschap valt open op het
ogenblik van de dood – feitenkwestie.
planten en dieren genieten wel rechten maar hebben geen juridische
persoonlijkheid.
doodgeboren kind: heeft nooit geademd, geen teken van leven vertoont.
geen geboorteakte, maar wel akte van overlijden (= aangifte van een
levenloos kind).
na de dood kunnen bepaalde aspecten van de juridische persoonlijkheid
behouden blijven of gewijzigd worden.
bv. erkenning van overleden kind (art. 328, §3 oud BW): enkel maar
mogelijk als deze zelf afstammelingen heeft nagelaten (je wordt ouder van
het kind, dus kan je ook erven van het kind)
bv. auteursrecht: 70 jaar na overlijden van de auteur
3) rechtspersonen
a. begrip en bestaansereden
een rechtspersoon is een groepering van rechtssubjecten die, of een
afgescheiden vermogen dat, titularis kan zijn van rechten en plichten.
een rechtspersoon bezit rechtspersoonlijkheid. zij streven naar
samenwerking, om diverse belangen te behartigen.
b. rechtspersonen versus samenwerkingsverbanden zonder
rechtspersoonlijkheid
de rechtspersoontechniek is om vele redenen nutting. in eerste plaats laat
werken met rechtspersonen toe om samenwerkingsverbanden tussen
natuurlijke personen te organiseren en te structureren. het
samenwerkingsverband verwerft hierom zelf juridische,
rechtspersoonlijkheid.
3
, • samenwerkingsverband als rechtspersoon:
het vermogen is af te scheiden van het persoonlijk vermogen van de
deelnemers. in ruil voor inbreng van inzet of middelen ten behoeve van
het vermogen van de rechtspersoon ontvangen de deelgenoten
lidmaatschapsrechten of aandelen. schuldeisers kunnen zich dus niet
verhalen op de goederen die behoren tot het vermogen van de
rechtspersoon, wel op de aandelen van de schuldenaar.
de oprichting van rechtspersonen is allerminst voorbehouden voor grote
samenwerkingsverbanden, maar kan ook op kleine schaal en zelfs door
één natuurlijke persoon gebeuren.
• feitelijk samenwerkingsverband:
een feitelijk samenwerkingsverband heeft geen rechtspersoonlijkheid.
bv. maatschap of feitelijke vereniging
schuldeisers kunnen zich verhalen op het voor samenwerking bedoelde
vermogen aangezien de rechtspersoon een eigen vermogen, afgescheiden
van de vermogens van de individuele groepsleden, heeft. opbouw van het
vermogen van de rechtspersoon gebeurt door inbreng van inzet of
middelen en in ruil krijg je lidmaatschapsrechten of aandelen.
verhaal van de schuldeisers van de individuele groepsleden..
· in geval van een rechtspersoon: enkel op het persoonlijk vermogen van
de aandeelhouderschuldenaar (waartoe wel diens aandelen behoren)
· in geval van een (feitelijk) samenwerkingsverband: op het onverdeeld
aandeel van de schuldenaar in het voor de samenwerking bestemde
vermogen – hetgeen “van hem is”
c. soorten rechtspersonen
het Belgisch recht kent tal van rechtspersonen, die kunnen worden
onderverdeeld in publiek- en privaatrechtelijke rechtspersonen.
publiekrechtelijke rechtspersonen
opgericht door de overheid met het oog op publieke dienstverlening zoals
de staat, gemeenten, openbare instellingen, VRT, bpost etc.
privaatrechtelijke rechtspersonen
zijn rechtspersonen die op privaat initiatief tot stand worden gebracht en
met een ander doel dan de uitoefening van het staatsgezag. zij zijn gericht
op het maken van winst om die vervolgens aan de deelnemers uit te
keren.
de verschillende vormen zijn al dan niet met beperkte aansprakelijkheid, al
dan niet met rechtspersoonlijkheid.
bv. vennootschappen enerzijds en verenigingen en stichtingen anderzijds..
= verenigingen en stichtingen
verenigingen zijn privaatrechtelijke rechtspersonen die een belangeloos
doel nastreven
soorten:
vereniging zonder winstoogmerk (vzw) zoals vzw rode neuzen
4
1) begrippen
een rechtssubject is diegene voor wie de rechtsnorm rechten en plichten
meebrengt.
we onderscheiden twee soorten rechtssubjecten: fysieke of natuurlijke
persoon & de rechtspersoon.
een persoon in de zin van het recht is dus iedere dragen van rechten en
plichten.
het geheel van rechten en plichten van een rechtssubject wordt de
juridische persoonlijkheid genoemd. deze komt tot uiting in..
= staat van de persoon
een geheel van bepaalde hoedanigheden van een persoon die zijn
rechtspositie in de familie en in de maatschappij bepalen en die hem
onderscheiden van de andere personen wat het bezit en de uitoefening
van bepaalde rechten betreft (art. 6, §2 oud BW).
bv. kiesrecht verschilt naargelang de nationaliteit.
volgende elementen van de staat van de persoon worden onderscheiden:
- staat in de maatschappij “status civitatis” = nationaliteit
- staat in de familie “status familiae” = door de geboorte behoor je tot
een familie
- staat als enkeling (hierbij wijzigt de rechtspositie) = leeftijd, huwelijk,
woonplaats, afstammingspositie
fysieke elementen (18-jarige wordt meerderjarig); psychische
elementen (geestesvermogen begint af te takelen); civielrechtelijke
elementen tot identicifering van de persoon (familienaam plaatst je
binnen een bepaalde familie, voornaam zorgt voor unieke plaats binnen
de familie, de woonplaats)
de verkrijging van elementen is afhankelijk van:
- rechtsfeiten = geboorte, overlijden, door rood licht rijden
- materiële rechtshandelingen = huwelijk, erkennen van een kind,
afstammingsvordering inleiden
- gerechterlijke uitspraken = vonnis echtscheiding, ontzetting ouderlijk
gezag
- een wet (in louter formele zin) = naturalisatie
de burgerlijke staat van een persoon moet goed worden onderscheiden
van de burgerlijke stand.
- burgerlijke staat: rechtsfeiten of rechtshandelingen stellen die de staat
van de persoon bepalen of wijzigen, bijvoorbeeld ongehuwd
- burgerlijke stand (art. 6, §1 oud BW): de burgerlijke stand garandeert de
rechtszekerheid inzake de staat van de persoon en het bewijs ervan
door de akten van de burgerlijke stand (Databank Akten Burgerlijke
Stand – DABS)
= bezit van staat
impliceert een behandeling van de persoon en feitelijke gedragingen van
een andere betrokkene die wijzen in de richting van de uitoefening van
1
,rechten en de naleving van plichten, inherent verbonden aan de status
familiae.
bv. toestand op het vlak van huwelijk of afstamming.
bezit van staat impliceert dus steeds een schijntoestand die juridisch
wordt erkend. het is een belangrijk begrip met een belangrijke functie in
het afstammingsrecht.
- bewijsmiddel (art. 324 oud BW): afstamming vaststellen, dit
bewijsmiddel primeert op alle andere bewijsmiddelen zoals DNA-
onderzoek
- grond van niet-ontvankelijkheid (art. 318 §1 en 330 §1 BW): de
vordering tot betwisting van het vaderschap # onverenigbaar met het
recht op eerbiediging van het privéleven.
bv. moeder bevalt van kind, een andere man heeft het kind erkend.
biologische vader wil vader worden. als erkende man zich gedraagt als
goede huisvader, kan dit de betwisting sterk bemoeilijken.
bezit van staat heeft een enkelvoudig tweezijdig karakter. & zij sluiten
elkaar uit.
- enkelvoudig: het bezit van een bepaalde staat sluit het bezit van een
andere staat uit.
- tweezijdig: iemand kan tegelijkertijd tegenover twee personen het bezit
van de staat van kind-afstammeling hebben .
= bekwaamheid (drie soorten)
- feitelijke bekwaamheid
de feitelijke mogelijkheid die een persoon bezit om een bepaalde daad te
stellen
- rechts- of genotsbekwaamheid
de bevoegdheid om titularis te zijn van rechten en plichten
- handelingsbekwaamheid
de bevoegdheid om rechten en plichten zelfstandig uit te oefenen
bv. minderjarigen zijn principieel handelingsonbekwaam
2) natuurlijke personen
elk mens is een rechtssubject.
natuurlijke personen: elke levend en levensvatbare geboren mens, zonder
uitzondering. dieren, embryo’s en het lijk zijn geen rechtssubjecten; maar
zij genieten wel rechtsbescherming.
a. levende (geboren uit een vrouw) en levensvatbare (medische
beoordeling van de artsen) geboorte
begin: de juridische persoonlijkheid van de mens begint bij de geboorte als
levend en levensvatbaar wezen. de juridische persoonlijkheid begint niet
bij de verwekking, maar bij levend en levensvatbare geboorte. een
doodgeboren kind of een vrucht die onmogelijk kan overleven heeft
daarentegen geen juridische persoonlijkheid
het kind dat overleden is op het ogenblik van de vaststelling van de
bevalling door een arts of vroedvrouw, heeft geen juridische
2
,rechtspersoonlijkheid (art. 58, §3, eerste lid oud BW). de akte van een
levenloos kind heeft geen rechtsgevolgen uitgezonderd deze door de wet
bepaald (art. 58, §3, tweede lid oud BW).
een verwekt kind geniet rechten (erfrecht, schenking, erkenning,
schadevergoeding etc.), maar deze zijn voorwaardelijk!
het ogenblik van de verwekking: de verwekking wordt wettelijk (art. 326
oud BW) vermoed plaats te hebben gevonden tussen de 300ste en 180ste
dag voor de geboorte. dit vermoeden kan weerlegd worden door het
tegenbewijs.
bv. het kind wordt geboren 301 dagen na ontbinding van het huwelijk.
indien bewijs wordt geleverd dat zwangerschap 302 dagen heeft geduurd,
is het kind verwekt binnen het huwelijk (art. 315 oud BW)
bv. kind geboren 180 dagen na ontbinding van het huwelijk. indien bewijs
wordt geleverd dat zwangerschap slechts 179 dagen heeft geduurd, is het
kind verwekt na de ontbinding van het huwelijk (art. 315 oud BW)
b. einde van de juridische persoonlijkheid
de juridische persoonlijkheid van de mens eindigt met de dood. de dokter
moet het overlijden vaststellen. de nalatenschap valt open op het
ogenblik van de dood – feitenkwestie.
planten en dieren genieten wel rechten maar hebben geen juridische
persoonlijkheid.
doodgeboren kind: heeft nooit geademd, geen teken van leven vertoont.
geen geboorteakte, maar wel akte van overlijden (= aangifte van een
levenloos kind).
na de dood kunnen bepaalde aspecten van de juridische persoonlijkheid
behouden blijven of gewijzigd worden.
bv. erkenning van overleden kind (art. 328, §3 oud BW): enkel maar
mogelijk als deze zelf afstammelingen heeft nagelaten (je wordt ouder van
het kind, dus kan je ook erven van het kind)
bv. auteursrecht: 70 jaar na overlijden van de auteur
3) rechtspersonen
a. begrip en bestaansereden
een rechtspersoon is een groepering van rechtssubjecten die, of een
afgescheiden vermogen dat, titularis kan zijn van rechten en plichten.
een rechtspersoon bezit rechtspersoonlijkheid. zij streven naar
samenwerking, om diverse belangen te behartigen.
b. rechtspersonen versus samenwerkingsverbanden zonder
rechtspersoonlijkheid
de rechtspersoontechniek is om vele redenen nutting. in eerste plaats laat
werken met rechtspersonen toe om samenwerkingsverbanden tussen
natuurlijke personen te organiseren en te structureren. het
samenwerkingsverband verwerft hierom zelf juridische,
rechtspersoonlijkheid.
3
, • samenwerkingsverband als rechtspersoon:
het vermogen is af te scheiden van het persoonlijk vermogen van de
deelnemers. in ruil voor inbreng van inzet of middelen ten behoeve van
het vermogen van de rechtspersoon ontvangen de deelgenoten
lidmaatschapsrechten of aandelen. schuldeisers kunnen zich dus niet
verhalen op de goederen die behoren tot het vermogen van de
rechtspersoon, wel op de aandelen van de schuldenaar.
de oprichting van rechtspersonen is allerminst voorbehouden voor grote
samenwerkingsverbanden, maar kan ook op kleine schaal en zelfs door
één natuurlijke persoon gebeuren.
• feitelijk samenwerkingsverband:
een feitelijk samenwerkingsverband heeft geen rechtspersoonlijkheid.
bv. maatschap of feitelijke vereniging
schuldeisers kunnen zich verhalen op het voor samenwerking bedoelde
vermogen aangezien de rechtspersoon een eigen vermogen, afgescheiden
van de vermogens van de individuele groepsleden, heeft. opbouw van het
vermogen van de rechtspersoon gebeurt door inbreng van inzet of
middelen en in ruil krijg je lidmaatschapsrechten of aandelen.
verhaal van de schuldeisers van de individuele groepsleden..
· in geval van een rechtspersoon: enkel op het persoonlijk vermogen van
de aandeelhouderschuldenaar (waartoe wel diens aandelen behoren)
· in geval van een (feitelijk) samenwerkingsverband: op het onverdeeld
aandeel van de schuldenaar in het voor de samenwerking bestemde
vermogen – hetgeen “van hem is”
c. soorten rechtspersonen
het Belgisch recht kent tal van rechtspersonen, die kunnen worden
onderverdeeld in publiek- en privaatrechtelijke rechtspersonen.
publiekrechtelijke rechtspersonen
opgericht door de overheid met het oog op publieke dienstverlening zoals
de staat, gemeenten, openbare instellingen, VRT, bpost etc.
privaatrechtelijke rechtspersonen
zijn rechtspersonen die op privaat initiatief tot stand worden gebracht en
met een ander doel dan de uitoefening van het staatsgezag. zij zijn gericht
op het maken van winst om die vervolgens aan de deelnemers uit te
keren.
de verschillende vormen zijn al dan niet met beperkte aansprakelijkheid, al
dan niet met rechtspersoonlijkheid.
bv. vennootschappen enerzijds en verenigingen en stichtingen anderzijds..
= verenigingen en stichtingen
verenigingen zijn privaatrechtelijke rechtspersonen die een belangeloos
doel nastreven
soorten:
vereniging zonder winstoogmerk (vzw) zoals vzw rode neuzen
4
