EUROPESE INSTELLINGEN:
1 HISTORISCH OVERZICHT VAN DE EUROPESE INTEGRATIE:
WAT IS DE EU?
o enkele basisbegrippen:
een internationale organisatie:
- wordt opgericht door staten, en dus niet door bedrijven of individuen.
- willen een gemeenschappelijk doel realiseren
- wordt opgericht door middel van een verdrag, dit is bindend
- om de continuïteit van dit doel en dus het verdrag te garanderen gaat men meerdere organen hebben
binnenin de internationale organisatie met elk hun taken en verantwoordelijkheden. Deze organen zorgen
ervoor dat de samenwerking en dus het doel dat je nastreeft op permanente basis is, en niet ad hoc.
- juridische element van een internationale organisatie: de internationale rechtspersoonlijkheid:
= de internationale organisatie kan zelf zelfstandig handelen en het vormt dus een zelfstandige eenheid los
van de lidstaten.
Als aan al deze elementen is voldaan kan men spreken over een internationale organisatie
o Een supranationale en een intergouvernementele organisatie:
- supranationaal: alles boven het nationale niveau (= de letterlijke betekenis)
bij supranationale organisaties is er een overdracht van soevereiniteit* van de lidstaten naar de
internationale organisatie.
(elke staat is soeverein, maar men kan beslissen delen van deze soevereiniteit af te staan)
bij een supranationale organisatie kan men de leden binden en zijn deze dus gebonden ook eventueel tegen
hun wil in. De experten gaan beslissingen nemen en niet de leden zelf. Bij deze beslissingen geld de
meerderheid, het is daarom zo dat niet iedereen akkoord moet zijn met een bepaalde beslissing, maar de
stem van de meerderheid geld en is dus ook bindend voor al de leden ervan.
- intergouvernementeel: alles tussen de regeringen (= de letterlijke betekenis)
bij intergouvernementele organisaties zal er geen overdracht van de soevereiniteit plaatsvinden.
bij een intergouvernementele organisatie kan men uitgaan van 3 situaties:
1) als al de leden akkoord gaan met een beslissing, kan men juridisch bindende beslissingen maken.
2) indien niet al de leden akkoord gaan, kan men de beslissing invoeren en enkel bindend maken voor de
instemmende leden van de organisatie. Dus de leden die niet akkoord gingen, worden niet gebonden aan de
beslissing. De instemmende leden zijn juridisch gebonden aan de beslissing.
3) net zoals bij de supranationale organisatie kan men bij de intergouvernementele organisatie ook spreken
van de meerderheid. In dit geval gaat men een voorstel doen tot een beslissing, indien de meerderheid
hiermee akkoord gaat, zal men de beslissing doorvoeren maar dan is deze niet juridisch bindend.
definitie soevereiniteit*: Soevereiniteit is het hoogste gezag van een staat om onafhankelijk beslissingen te
nemen binnen zijn eigen grondgebied, zonder inmenging van externe machten. Het omvat zowel interne
controle over binnenlandse zaken als externe onafhankelijkheid in internationale relaties.
,De historische context van de Europese integratie:
o Na de Tweede Wereldoorlog: de eerste vormen van de samenwerking:
- Na de Tweede Wereldoorlog vond er een kantelmoment plaats:
er vonden in het verleden grootschalige conflicten plaats, en men wou vermijden dat dit nog eens ging
plaatsvinden. Daarom ging men een plan lanceren voor de heropbouw van de economie. Men wou de
Westerse democratie ondersteunen
Organisatie voor Europese Economische Samenwerking (OEES, 1948)
Opgericht in kader van Marshall-plan, om economische heropbouw van Europa te coördineren. In 1960
omgevormd tot Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling.
- het Marshall-plan (1948): was gericht op het investeren in en herstellen van Europa na de Tweede
Wereldoorlog. De uitvoering ervan moest gecoördineerd plaatsvinden binnen een Europese organisatie, de
Organisatie voor Europese Economische Samenwerking (OEES), een intergouvernementele organisatie
zonder overdracht van soevereiniteit.
Na afloop van het Marshallplan werd de OEES omgevormd tot de Organisatie voor Economische
Samenwerking en Ontwikkeling (OESO), die nu vooral bekend staat om haar rol in het verzamelen van
data en het uitvoeren van onderzoek. De OESO heeft dus een andere functie dan de oorspronkelijke OEES.
De Raad van Europa (1949)
- deze organisatie heeft niks te maken met de Europese Unie zelf.
- werd in 1949 opgericht op initiatief van het Verenig Koninkrijk onder leiding van de premier Winston
Churchill.
- doel: een partnerschap creëren tussen voormalige aartsrivalen, gebaseerd op fundamentele beginselen
zoals: respect voor mensenrechten, de rechtstaat en de democratie.
- verschil Raad van Europa en Europese Unie:
de Raad van Europa is veel breder dan de Europese Unie en telt 46 lidstaten (= bijna al de Europese landen,
met uitzondering van Rusland, Wit-Rusland, Kosovo en Vaticaanstad.
De Europese Unie telt ‘slechts’ 27 lidstaten.
- De Raad van Europa heeft als hoofddoel de bevordering van nauwere samenwerking tussen Europese
staten, op basis van de bovengenoemde fundamentele principes.
de Noord-Atlantische Verdragsorganisatie (NAVO, 1949)
- opgericht te midden van de groeiende spanningen tussen verschillende gebieden (vooral tussen het
Westen en de Sovjetunie)
- opgericht door de Verenigde Staten, Canada en verschillende West-Europese landen die vreesden voor
hun veiligheid en vormden dus een militair bondgenootschap ter bescherming tegen de dreiging van de
Sovjetlanden
- NAVO is een intergouvernementele organisatie (lidstaten blijven volledig soeverein)
- collectieve verdedigingsorganisatie met als doel de bescherming tegen militaire dreigingen. Een aanval op
1 lidstaat wordt gezien als een aanval op allen (collectieve verdediging staat centraal
,- De jaren 50: de eerste stappen in het integratieproces:
de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal (EGKS, 1951)
- opgericht op initiatief van de Franse minister Robert Schuman.
- cruciaal voor de vorming van wat later de Europese Unie zou worden.
- onttrok de kolen- en staalindustrie van de deelnemende landen aan nationale bevoegdheid en plaatste deze
onder het gezag van een onafhankelijke hogere autoriteit (= eerste stap naar een supranationale
samenwerking, waarbij een deel van de soevereiniteit van de landen werd overgedragen aan een boven-
nationaal orgaan.
- doel: kolen- en staalindustrie onder supranationaal gezag plaatsen waardoor de mogelijkheid van
conflicten tussen deze landen zou verminderen.
- de deelnemende landen waren Frankrijk, West-Duitsland, België, Nederland, Luxemburg en Italie. Dit
waren de 6 oorspronkelijke leden van deze eerste supranationale organisatie.
- legde de basis voor de verdere Europese integratie en de latere oprichting van de Europese Unie
Europese Defensie Gemeenschap (EDG, 1952)
- na succes van EGKS wilt men dit ook toepassen en een vergelijkbare structuur op te richten in andere
sectoren, waaronder Defensie.
- het plaatsen van de nationale strijdkrachten van de deelnemende landen onder supranationaal commando.
- zeer vergaande stap: dit zou betekenen dat de soevereiniteit over nationale legers zou worden
overgedragen aan supranationale autoriteit.
- de aanleiding voor deze stap lag in de context van de Koude Oorlog die op dat moment in volle gang was.
- men wou West-Duitsland opnieuw bewapenen als verdediging tegen de Sovjetdreiging, maar dit werd niet
zo eenvoudig aanvaard door sommige Europese landen, zoals Frankrijk, gezien de recente geschiedenis.
→ Frankrijk weigerde uiteindelijk het verdrag, dat werd opgesteld voor de oprichting van de EDG,
volledig te ratificeren, waardoor de EDG nooit werkelijkheid werd
de West-Europese Unie (WEU, 1954)
er was een alternatief nodig om de bewapening te realiseren. Als alternatief hiervoor werd dus de WEU
opgericht.
- de WEU is een intergouvernementeel militair bondgenootschap dat weliswaar minder vergaand was dan
de voorgestelde EDG.
- diende als defensiesamenwerking in Europa om Europa te versterken en de bewapening van West-
Duitsland mogelijk te maken.
- inmiddels is de WEU opgeheven (10-tal jaar geleden opgeheven), aangezien de meeste van haar afspraken
en verantwoordelijkheden zijn opgenomen in de structuren van de Europese Unie.
de Europese Economische Gemeenschap en de Europese Gemeenschap voor atoomenergie
(EEG en EURATOM: Verdragen van Rome (1957))
De oprichting van de Europese Economische Gemeenschap (EEG) en de Europese Gemeenschap voor
Atoomenergie (EURATOM) werd ondertekend door Italië, de Benelux-landen, West-Duitsland en
Frankrijk. Deze verdragen dienden als instrumenten om conflicten tussen de lidstaten te vermijden door
economische middelen in te zetten.
, - Doelstellingen:
Economische integratie bevorderen: De verdragen streefden naar de oprichting van een gemeenschappelijke
markt, met een gemeenschappelijk mededingingsbeleid, landbouw-, handels- en transportbeleid.
Vermijden van conflicten: Door economische samenwerking en integratie werd de basis gelegd voor het
verminderen van spanningen en het bevorderen van stabiliteit in de regio.
Basisprincipes: Gebaseerd op de principes van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal (EGKS),
met enkele aanpassingen om tegemoet te komen aan de specifieke behoeften van de nieuwe
gemeenschappen.
- De jaren 60: de Europese integratie in crisis:
de lege-stoel-politiek van Frankrijk:
De lege stoel politiek van Frankrijk in de jaren '60 verwijst naar de boycot van de Franse president Charles
de Gaulle van de besluitvormingsinstellingen van de Europese Gemeenschap, waarbij hij de Franse
vertegenwoordiging weghield als protest tegen de uitbreiding van de invloed van de andere lidstaten.
- De jaren 70: begin van de Europese Politieke en Monetaire samenwerking
In de jaren '70 begon de Europese Politieke Samenwerking (EPS) en de Europese Monetaire Samenwerking
(EMS), gericht op het bevorderen van politieke coördinatie en het stabiliseren van wisselkoersen tussen de
lidstaten.
- De jaren 80: de nieuwe impulsen voor de Europese integratie:
de Europese Akte (1986):
men wou al zo lang een gemeenschappelijke markt realiseren, maar deze was er nog steeds niet. Daarom
ging men de bestaande regels gaan herzien. De Europese Akte markeerde de eerste substantiële herziening
van het Verdrag van Rome (1957).
- institutionalisering van de EPS en nieuwe impulsen voor economische integratie, waarbij men een
voltooiing van een interne (Europese) markt tegen 31 december 1992 nastreeft. → uitbreiding van de
bevoegdheden van het Europees Parlement in de besluitvorming via een samenwerkingsprocedure en
besluitvormingsproces bij gekwalificeerde meerderheid in de Raad.
- kantelpunt na de val van de Berlijnse Muur aan het einde van de jaren 80 (1989) + instorting van de
Sovjetunie.
- men moest Duitsland inbedden in een sterke Europese structuur, ookal aarzelden veel Europese staten
over deze hereniging. Men moest focussen op een verdere economische integratie. Daarnaast moest er ook
een nieuw beleid ontwikkeld worden in reactie op de hervormingen in Oost-Europa
- In de jaren '80 was er een sterke wens om de gemeenschappelijke markt te realiseren, wat leidde tot
aanpassingen van de bestaande regels uit de jaren '50 voor betere besluitvorming. Dit was een kantelpunt,
vooral na de val van de Berlijnse Muur aan het eind van de jaren '80, wat symbolisch was voor de
hereniging van Duitsland en de instorting van de Sovjetunie. Terwijl veel Europese staten aarzelden over de
hereniging, werd duidelijk dat Duitsland ingebed moest worden in een sterkere Europese structuur, wat
verdere economische integratie vereiste. Daarnaast moest er een nieuw beleid worden ontwikkeld in reactie
op de hervormingen in Oost-Europa.
1 HISTORISCH OVERZICHT VAN DE EUROPESE INTEGRATIE:
WAT IS DE EU?
o enkele basisbegrippen:
een internationale organisatie:
- wordt opgericht door staten, en dus niet door bedrijven of individuen.
- willen een gemeenschappelijk doel realiseren
- wordt opgericht door middel van een verdrag, dit is bindend
- om de continuïteit van dit doel en dus het verdrag te garanderen gaat men meerdere organen hebben
binnenin de internationale organisatie met elk hun taken en verantwoordelijkheden. Deze organen zorgen
ervoor dat de samenwerking en dus het doel dat je nastreeft op permanente basis is, en niet ad hoc.
- juridische element van een internationale organisatie: de internationale rechtspersoonlijkheid:
= de internationale organisatie kan zelf zelfstandig handelen en het vormt dus een zelfstandige eenheid los
van de lidstaten.
Als aan al deze elementen is voldaan kan men spreken over een internationale organisatie
o Een supranationale en een intergouvernementele organisatie:
- supranationaal: alles boven het nationale niveau (= de letterlijke betekenis)
bij supranationale organisaties is er een overdracht van soevereiniteit* van de lidstaten naar de
internationale organisatie.
(elke staat is soeverein, maar men kan beslissen delen van deze soevereiniteit af te staan)
bij een supranationale organisatie kan men de leden binden en zijn deze dus gebonden ook eventueel tegen
hun wil in. De experten gaan beslissingen nemen en niet de leden zelf. Bij deze beslissingen geld de
meerderheid, het is daarom zo dat niet iedereen akkoord moet zijn met een bepaalde beslissing, maar de
stem van de meerderheid geld en is dus ook bindend voor al de leden ervan.
- intergouvernementeel: alles tussen de regeringen (= de letterlijke betekenis)
bij intergouvernementele organisaties zal er geen overdracht van de soevereiniteit plaatsvinden.
bij een intergouvernementele organisatie kan men uitgaan van 3 situaties:
1) als al de leden akkoord gaan met een beslissing, kan men juridisch bindende beslissingen maken.
2) indien niet al de leden akkoord gaan, kan men de beslissing invoeren en enkel bindend maken voor de
instemmende leden van de organisatie. Dus de leden die niet akkoord gingen, worden niet gebonden aan de
beslissing. De instemmende leden zijn juridisch gebonden aan de beslissing.
3) net zoals bij de supranationale organisatie kan men bij de intergouvernementele organisatie ook spreken
van de meerderheid. In dit geval gaat men een voorstel doen tot een beslissing, indien de meerderheid
hiermee akkoord gaat, zal men de beslissing doorvoeren maar dan is deze niet juridisch bindend.
definitie soevereiniteit*: Soevereiniteit is het hoogste gezag van een staat om onafhankelijk beslissingen te
nemen binnen zijn eigen grondgebied, zonder inmenging van externe machten. Het omvat zowel interne
controle over binnenlandse zaken als externe onafhankelijkheid in internationale relaties.
,De historische context van de Europese integratie:
o Na de Tweede Wereldoorlog: de eerste vormen van de samenwerking:
- Na de Tweede Wereldoorlog vond er een kantelmoment plaats:
er vonden in het verleden grootschalige conflicten plaats, en men wou vermijden dat dit nog eens ging
plaatsvinden. Daarom ging men een plan lanceren voor de heropbouw van de economie. Men wou de
Westerse democratie ondersteunen
Organisatie voor Europese Economische Samenwerking (OEES, 1948)
Opgericht in kader van Marshall-plan, om economische heropbouw van Europa te coördineren. In 1960
omgevormd tot Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling.
- het Marshall-plan (1948): was gericht op het investeren in en herstellen van Europa na de Tweede
Wereldoorlog. De uitvoering ervan moest gecoördineerd plaatsvinden binnen een Europese organisatie, de
Organisatie voor Europese Economische Samenwerking (OEES), een intergouvernementele organisatie
zonder overdracht van soevereiniteit.
Na afloop van het Marshallplan werd de OEES omgevormd tot de Organisatie voor Economische
Samenwerking en Ontwikkeling (OESO), die nu vooral bekend staat om haar rol in het verzamelen van
data en het uitvoeren van onderzoek. De OESO heeft dus een andere functie dan de oorspronkelijke OEES.
De Raad van Europa (1949)
- deze organisatie heeft niks te maken met de Europese Unie zelf.
- werd in 1949 opgericht op initiatief van het Verenig Koninkrijk onder leiding van de premier Winston
Churchill.
- doel: een partnerschap creëren tussen voormalige aartsrivalen, gebaseerd op fundamentele beginselen
zoals: respect voor mensenrechten, de rechtstaat en de democratie.
- verschil Raad van Europa en Europese Unie:
de Raad van Europa is veel breder dan de Europese Unie en telt 46 lidstaten (= bijna al de Europese landen,
met uitzondering van Rusland, Wit-Rusland, Kosovo en Vaticaanstad.
De Europese Unie telt ‘slechts’ 27 lidstaten.
- De Raad van Europa heeft als hoofddoel de bevordering van nauwere samenwerking tussen Europese
staten, op basis van de bovengenoemde fundamentele principes.
de Noord-Atlantische Verdragsorganisatie (NAVO, 1949)
- opgericht te midden van de groeiende spanningen tussen verschillende gebieden (vooral tussen het
Westen en de Sovjetunie)
- opgericht door de Verenigde Staten, Canada en verschillende West-Europese landen die vreesden voor
hun veiligheid en vormden dus een militair bondgenootschap ter bescherming tegen de dreiging van de
Sovjetlanden
- NAVO is een intergouvernementele organisatie (lidstaten blijven volledig soeverein)
- collectieve verdedigingsorganisatie met als doel de bescherming tegen militaire dreigingen. Een aanval op
1 lidstaat wordt gezien als een aanval op allen (collectieve verdediging staat centraal
,- De jaren 50: de eerste stappen in het integratieproces:
de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal (EGKS, 1951)
- opgericht op initiatief van de Franse minister Robert Schuman.
- cruciaal voor de vorming van wat later de Europese Unie zou worden.
- onttrok de kolen- en staalindustrie van de deelnemende landen aan nationale bevoegdheid en plaatste deze
onder het gezag van een onafhankelijke hogere autoriteit (= eerste stap naar een supranationale
samenwerking, waarbij een deel van de soevereiniteit van de landen werd overgedragen aan een boven-
nationaal orgaan.
- doel: kolen- en staalindustrie onder supranationaal gezag plaatsen waardoor de mogelijkheid van
conflicten tussen deze landen zou verminderen.
- de deelnemende landen waren Frankrijk, West-Duitsland, België, Nederland, Luxemburg en Italie. Dit
waren de 6 oorspronkelijke leden van deze eerste supranationale organisatie.
- legde de basis voor de verdere Europese integratie en de latere oprichting van de Europese Unie
Europese Defensie Gemeenschap (EDG, 1952)
- na succes van EGKS wilt men dit ook toepassen en een vergelijkbare structuur op te richten in andere
sectoren, waaronder Defensie.
- het plaatsen van de nationale strijdkrachten van de deelnemende landen onder supranationaal commando.
- zeer vergaande stap: dit zou betekenen dat de soevereiniteit over nationale legers zou worden
overgedragen aan supranationale autoriteit.
- de aanleiding voor deze stap lag in de context van de Koude Oorlog die op dat moment in volle gang was.
- men wou West-Duitsland opnieuw bewapenen als verdediging tegen de Sovjetdreiging, maar dit werd niet
zo eenvoudig aanvaard door sommige Europese landen, zoals Frankrijk, gezien de recente geschiedenis.
→ Frankrijk weigerde uiteindelijk het verdrag, dat werd opgesteld voor de oprichting van de EDG,
volledig te ratificeren, waardoor de EDG nooit werkelijkheid werd
de West-Europese Unie (WEU, 1954)
er was een alternatief nodig om de bewapening te realiseren. Als alternatief hiervoor werd dus de WEU
opgericht.
- de WEU is een intergouvernementeel militair bondgenootschap dat weliswaar minder vergaand was dan
de voorgestelde EDG.
- diende als defensiesamenwerking in Europa om Europa te versterken en de bewapening van West-
Duitsland mogelijk te maken.
- inmiddels is de WEU opgeheven (10-tal jaar geleden opgeheven), aangezien de meeste van haar afspraken
en verantwoordelijkheden zijn opgenomen in de structuren van de Europese Unie.
de Europese Economische Gemeenschap en de Europese Gemeenschap voor atoomenergie
(EEG en EURATOM: Verdragen van Rome (1957))
De oprichting van de Europese Economische Gemeenschap (EEG) en de Europese Gemeenschap voor
Atoomenergie (EURATOM) werd ondertekend door Italië, de Benelux-landen, West-Duitsland en
Frankrijk. Deze verdragen dienden als instrumenten om conflicten tussen de lidstaten te vermijden door
economische middelen in te zetten.
, - Doelstellingen:
Economische integratie bevorderen: De verdragen streefden naar de oprichting van een gemeenschappelijke
markt, met een gemeenschappelijk mededingingsbeleid, landbouw-, handels- en transportbeleid.
Vermijden van conflicten: Door economische samenwerking en integratie werd de basis gelegd voor het
verminderen van spanningen en het bevorderen van stabiliteit in de regio.
Basisprincipes: Gebaseerd op de principes van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal (EGKS),
met enkele aanpassingen om tegemoet te komen aan de specifieke behoeften van de nieuwe
gemeenschappen.
- De jaren 60: de Europese integratie in crisis:
de lege-stoel-politiek van Frankrijk:
De lege stoel politiek van Frankrijk in de jaren '60 verwijst naar de boycot van de Franse president Charles
de Gaulle van de besluitvormingsinstellingen van de Europese Gemeenschap, waarbij hij de Franse
vertegenwoordiging weghield als protest tegen de uitbreiding van de invloed van de andere lidstaten.
- De jaren 70: begin van de Europese Politieke en Monetaire samenwerking
In de jaren '70 begon de Europese Politieke Samenwerking (EPS) en de Europese Monetaire Samenwerking
(EMS), gericht op het bevorderen van politieke coördinatie en het stabiliseren van wisselkoersen tussen de
lidstaten.
- De jaren 80: de nieuwe impulsen voor de Europese integratie:
de Europese Akte (1986):
men wou al zo lang een gemeenschappelijke markt realiseren, maar deze was er nog steeds niet. Daarom
ging men de bestaande regels gaan herzien. De Europese Akte markeerde de eerste substantiële herziening
van het Verdrag van Rome (1957).
- institutionalisering van de EPS en nieuwe impulsen voor economische integratie, waarbij men een
voltooiing van een interne (Europese) markt tegen 31 december 1992 nastreeft. → uitbreiding van de
bevoegdheden van het Europees Parlement in de besluitvorming via een samenwerkingsprocedure en
besluitvormingsproces bij gekwalificeerde meerderheid in de Raad.
- kantelpunt na de val van de Berlijnse Muur aan het einde van de jaren 80 (1989) + instorting van de
Sovjetunie.
- men moest Duitsland inbedden in een sterke Europese structuur, ookal aarzelden veel Europese staten
over deze hereniging. Men moest focussen op een verdere economische integratie. Daarnaast moest er ook
een nieuw beleid ontwikkeld worden in reactie op de hervormingen in Oost-Europa
- In de jaren '80 was er een sterke wens om de gemeenschappelijke markt te realiseren, wat leidde tot
aanpassingen van de bestaande regels uit de jaren '50 voor betere besluitvorming. Dit was een kantelpunt,
vooral na de val van de Berlijnse Muur aan het eind van de jaren '80, wat symbolisch was voor de
hereniging van Duitsland en de instorting van de Sovjetunie. Terwijl veel Europese staten aarzelden over de
hereniging, werd duidelijk dat Duitsland ingebed moest worden in een sterkere Europese structuur, wat
verdere economische integratie vereiste. Daarnaast moest er een nieuw beleid worden ontwikkeld in reactie
op de hervormingen in Oost-Europa.
