Strafrecht
Samenvatting 2025-2026
Faculteit Rechten
1
,Inhoud
HOOFDSTUK 0. Inleiding
0.1 Naar het nieuwe Sw 2024 ...................................................................................................8
0.2 DE DEFINITIE EN KENMERKEN VAN HET BELGISCHE STRAFRECHT......................................9
HOOFDSTUK 1. De strafwet
AFDELING 1: LEGALITEITSBEGINSEL ...................................................................................... 12
§1. Wettelijke bepalingen van het legaliteitsbeginsel ........................................................... 12
§2. DE DRAAGWIJDTE VAN HET legaliteitsbeginsel .............................................................. 13
A.DE VORMELIJKE VEREISTE VAN EEN WET ..................................................................... 13
B. INHOUDELIJKE VEREISTEN AAN DE WET - HET LEX CERTA BEGINSEL ........................... 15
Afdeling 2. De toepassing van de strafwet in de tijd (ratione temporis) Art. 2 Sw. ....................... 16
§1. Principe van de niet-retro-activiteit van de strafwet ........................................................ 16
§2 De uitzondering: de retroactieve toepassing van de mildere strafwet art. 2, 3e lid Sw......... 16
AFDELING 3. DE TOEPASSING VAN DE STRAFWET IN DE RUIMTE (ratione loci): ‘wanneer heeft
België rechtslacht’? ............................................................................................................... 18
§1. DE MISDRIJVEN GEPLEEGD OP HET BELGISCH GRONDGEBIED/ HET
TERRITORIALITEITSBEGINSEL............................................................................................. 18
A.BEGINSEL VAN DE TOEPASSING VAN DE BELGISCHE STRAFWET .................................. 18
B.DE OMSCHRIJVING VAN HET BELGISCH GRONDGEBIED.............................................. 19
C.UITZONDERINGEN ...................................................................................................... 19
D. DE LOKALISATIE VAN HET MISDRIJF (locus delicti): bij sommige casussen is dit niet
duidelijk ......................................................................................................................... 20
§2. Misdrijven gepleegd buiten het Belgisch grondgebied/toepassing van de Belgische wet op
de uitzonderingen bepaald in de wet ................................................................................... 20
AFDELING 4. DE INTERPETATIE VAN DE STRAFWET ................................................................. 23
§1. HET BEGINSEL VAN DE STRIKTE INTERPRETATIE EN HET DAARMEE SAMENHANGEND
VERBOD OP EEN ANALOGE INTERPRETATIE ....................................................................... 23
A.HET STRAFRECHT MOET STRIKT OF RESTRICTIEF GEÏNTERPRETEERD WORDEN ........... 23
B.SAMENHANGEND VERBOD OP ANALOGE INTERPRETATIE............................................ 24
Afdeling 5. Toepassing van de strafwet van de persoon: Ratione personae ............................... 25
HOOFDSTUK 2. Het misdrijf
Afdeling 1. De definitie van het misdrijf ................................................................................... 26
§1. De constitutieve bestanddelen van het misdrijf .............................................................. 26
§2. Het materieel bestanddeel............................................................................................ 27
§3. Het moreel bestanddeel ............................................................................................... 28
A. Reglementaire misdrijven ........................................................................................... 29
2
, B. Onopzettelijke misdrijven ............................................................................................ 30
C. Opzettelijke misdrijven: algemeen opzet ..................................................................... 33
D. Opzettelijke misdrijven – bijzonder opzet ..................................................................... 34
§4. Het verzwarend bestanddeel ......................................................................................... 37
§5. De classificatie van de misdrijven .................................................................................. 38
A. Afschaffing onderscheid misdaad, wanbedrijf en overteeding ...................................... 38
B. Onderscheid tussen politieke, drukpersmisdrijven, en andere misdrijven ..................... 39
C. Classificatie volgens de materiële uitvoeringswijze: het onderscheid tussen de
voortdurende, aflopende en gewoontemisdrijven. ........................................................... 44
Afdeling 2: De strafbare poging ............................................................................................... 45
§1. Iter criminis .................................................................................................................. 45
§2. Begrip strafbare poging: wettelijk kader: Art. 9 Sw........................................................... 45
A. Begrip ........................................................................................................................ 45
B. Toepassingsvoorwaarden: cumulatief! Schema chat gpt is voor overzicht te bewaren ... 46
C. Bestraffing van de poging ............................................................................................ 48
§3. Aanzetten tot het plegen van een misdrijf....................................................................... 49
Afdeling 3 De rechtvaardigingsgronden ................................................................................... 51
§1. Rechtvaardigingsgronden – Algemeen ........................................................................... 51
§2. Gebod of toelating bij de wet – wettelijk kader art. 11 ..................................................... 52
§3. Bevel van de overheid Art. 12......................................................................................... 53
§4. Noodtoestand Art. 13.................................................................................................... 54
A. Begrip ........................................................................................................................ 54
B. Toepassingsvoorwaarden ............................................................................................ 54
§5. Wettige verdediging Art. 14 ............................................................................................ 55
A. Algemeen ................................................................................................................... 55
B. Toepassingsvoorwaarden ............................................................................................ 55
C. Wettige verdediging – voorafgaande fout van de dader?................................................ 56
§6. Wettig verzet in geval van misbruik door de overheid ...................................................... 57
A. Begrip ........................................................................................................................ 57
B. Toepassingsvoorwaarden ............................................................................................ 57
§7. Impact toestemming slachtoffer ................................................................................... 57
§8. Andere vormen ............................................................................................................. 57
HOOFDSTUK 3. Dader van het misdrijf
Afdeling 1: Daderschap (les 7) ................................................................................................ 59
§1. Het beginsel van de Individuele strafrechtelijke verantwoordelijkheid ............................. 60
3
, §2. Definitie van daderschap .............................................................................................. 61
Daderschap – 3 vormen Art. 17 lid 1, 1° en 2° en 3° ........................................................... 61
§3. Strafrechtelijke verantwoordelijkheid rechtspersonen .................................................... 62
Rechtspersoon – algemeen............................................................................................. 63
Toepassingsgebied ratione personae ............................................................................... 63
Toepassingsgebied ratione materiae................................................................................ 64
§4. Strafbare deelneming ................................................................................................... 65
B. Dader vs. Deelnemer.............................................................................................. 65
A. Strafbare deelneming – algemeen ........................................................................... 65
C. Strafbare deelneming – toepassingsvoorwaarden: cumulatief.................................. 66
D. Bestraffing strafbare deelneming ................................................................................ 70
E. Doorwerking verzwarende bestanddelen/factoren ....................................................... 70
Afdeling 2: Schuldontheffinsgronden ...................................................................................... 75
§1. Algemeen ..................................................................................................................... 75
1.1 §2. Onweerstaanbare dwang Art. 22 Sw................................................................... 75
1.1.1 Cumulatieve voorwaarden .................................................................................. 75
§3. Onoverkomelijke dwaling Art. 23 ................................................................................... 76
Toepassingsvoorwaarden ............................................................................................... 76
Afdeling 3. Gronden van niet-toerekeningsvatbaarheid les 8 .................................................... 78
§1. Algemeen ..................................................................................................................... 81
Raamwerk: Strafbaarheid ............................................................................................... 81
Gronden van niet-toerekeningsvatbaarheid Art. 24 Sw...................................................... 81
Gradaties ....................................................................................................................... 81
§2. Geestesstoornis Art. 25 Sw. .......................................................................................... 81
A. De grond van niet-toerekeningsvatbaarheid in de zin van Art. 25 Sw. ............................. 81
B. gevolg niet-toerekeningsvatbaarheid ........................................................................... 82
Ontoerekingsvatbaarheid – Interneringwet ...................................................................... 83
Wie kan er allemaal overgaan tot internering?: opvolging en uitvoering ............................. 84
Ontoerekeningsvatbaarheid ............................................................................................ 84
Erratum handboek .......................................................................................................... 85
Verminderd toerekeningsvatbaar? ................................................................................... 85
Behandeling onder vrijheidsberoving (art.42 Sw.2024) (p.258-266) ................................... 85
§3. Minderjarigheid Art. 26 Sw. ............................................................................................ 87
Minderjarigheid – wettelijk kader: enkel Vlaams kennen ................................................... 87
Vlaams Jeugddelinquentiedecreet – terminologie ............................................................ 87
Maatschappelijke antwoorden op jeugddelinquentie ....................................................... 88
4
, Maatschappelijke antwoorden door jeugdrechter ............................................................ 88
Ouders en opvoedingsverantwoordelijken ....................................................................... 88
Strafrechtelijke meerderjarigheidsgrens .......................................................................... 88
§4. Oefeningen .................................................................................................................. 90
HOOFDSTUK 4. De straffen
Afdeling 0. Inleiding ............................................................................................................... 93
0.1 Opgeheven of verboden straffen ................................................................................... 93
0.2 Kenmerken van de straf ................................................................................................ 94
0.3. Straf = punitieve sanctie, maar punitieve sanctie ≈ straf ................................................ 95
0.4 Uitvoering van de straf – algemeen ................................................................................ 96
0.5. Punitiviteitsindex (ze vroeg hoeveel we er zouden invoegen) .......................................... 96
0.6 De bestraffingspijlers Sw.2024 ...................................................................................... 97
Afdeling 1: Algemeen ............................................................................................................. 98
§1. Doelstellingen van de straf Art. 27 Sw. in dit deel wordt dat artikel 27 letter per letter
uitgelegd ........................................................................................................................... 98
A. De doelstellingen: Algemeen....................................................................................... 98
B. Wat volgens de wetgever het nut of de functie van een straf is ...................................... 99
C. Geen wanverhouding tussen de straf en het misdrijf .................................................... 99
D. De wil om contraproductieve effecten van de straf te beperken .................................. 100
E. Gevangenisstraf als ultimum remedium..................................................................... 100
F. Een eerste stap naar herstelgerichte justitie ............................................................... 100
Proportionele bestraffing ................................................................................................. 100
Individualisering .............................................................................................................. 101
Gediversifieerd straffenpalet met strafniveaus .................................................................. 101
§2. Verzwarende factoren (nog niet gezien in les: p223-227) zie verder in deze samenvatting
....................................................................................................................................... 102
§3. Verzachtende omstandigheden (nog niet gezien in les (p 227-229) ................................ 102
Overzichtsafdeling van verschillende soorten straffen Indeling straffen in Sw. 2024: alles van dit
deel staat in boek 1 Sw. ....................................................................................................... 103
Vrijheidsbenemende straffen afdeling 5 Sw. .................................................................. 103
Vrijheidsbeperkende straffen afdeling 6 Sw. .................................................................. 103
Vermogensstraffen afdeling 8 Sw................................................................................... 104
Spiegelstraffen ............................................................................................................. 104
Consensuele straffen en bestraffingsmodaliteiten ......................................................... 104
Vervangende straffen .................................................................................................... 104
Hoofd- en bijkomende straffen ...................................................................................... 105
5
,Afdeling 3. Op natuurlijke personen toepasselijke straffen .................................................... 106
Afdeling 4. Op rechtspersonen toepasselijke straffen ............................................................ 108
Afdeling 5 Vrijheidsbenemende straffen ............................................................................... 110
§1. De gevangenisstraf ..................................................................................................... 110
Afdeling Artificiële verlengingen vrijheidsbeneming (deze staan op volgorde hoe ze in de les
worden besproken) .............................................................................................................. 111
1 en 2 TBS versus verlengde opvolging HB p285-297 ......................................................... 111
3. Beveiligingsperiode – art.195 Sv. (niet in HB denk ik) ...................................................... 114
Aparte afdeling uitvoering in gevangenis of strafinrichting (niet in HB) .................................... 115
§1. Uitvoering van de gevangenisstraf - algemeen .............................................................. 115
§2. Wet Externe Rechtspositie – Wet 17 mei 2006 .............................................................. 116
Afdeling 6. Vrijheidsbeperkende straffen .............................................................................. 118
§1. Straf onder elektronisch toezicht Art. 43 Sw. ................................................................ 118
§2. Probatiestraf art. 44 Sw. .............................................................................................. 120
§3. Werkstraf ................................................................................................................... 121
Dienstverleningsstraf ten gunste van de gemeenschap art. 56 Sw. P330 ............................. 122
Afdeling 7. Veroordeling bij schuldigverklaring art. 51 Sw. ...................................................... 123
Afdeling overzicht: De bijkomende straffen ........................................................................... 125
Afdeling 8. Vermogensstraffen ............................................................................................. 125
§1. Geldboete .................................................................................................................. 125
§2. De verbeurdverklaring ................................................................................................. 127
A. Begrip ...................................................................................................................... 127
B. Te verbeurdverklaren zaken ....................................................................................... 129
C. Verbeurdverklaring bij equivalent/ waardeconfiscatie ................................................ 131
E. Gedeelde bewijslast bij voordeelsontneming §5 ......................................................... 132
H. Rechten van bonafide derden op verbeurdverklaarde zaak §7 .................................... 132
§4. Geldstraf vastgesteld op basis van het verwachte of uit het misdrijf behaalde voordeel (art.
55 Sw. 2024) .................................................................................................................... 134
P297: Ontzetting uit bepaalde burgerlijke en politieke rechten art. 47 Sw. ........................... 135
Afdeling 11 Straftoemeting ................................................................................................... 137
§1. Straftoemeting - algemeen .......................................................................................... 137
Geen strafonderhandelingen voor feitenrechter ................................................................ 138
Zwijgrecht en verbod gedwongen zelfincriminatie .............................................................. 138
Afdeling 11 Straftoemeting met het oog op de individualisering ............................................. 139
AFDELING 1, §3: Verzachtende omstandigheden p227 HB ................................................. 139
Afd 1, §2: Verzwarende factoren HB p223 .......................................................................... 140
6
,ZIE AFDELING 2. In HB: Strafverminderende verschoningsgronden ........................................ 141
§1. Begrip ........................................................................................................................ 141
§2. De 2 algemene Strafverminderende verschoningsgronden: noodweerexces en
minderjarigheid ............................................................................................................... 142
§3. De bijzondere Strafverminderende verschoningsgronden ............................................. 142
Afdeling 11 Straftoemeting ................................................................................................... 146
§1. Herhaling ................................................................................................................... 146
§2. Samenloop................................................................................................................. 151
Afdeling 12. Bestraffingsmodaliteiten voor natuurlijk en rechtspersoon ................................. 159
§1. Opschorting van de uitspraak van de veroordeling (art. 64 Sw. 2024) ............................. 159
§2. Uitstel van de tenuitvoerlegging van de straf (art. 65 Sw. 2024)...................................... 160
Probatie-uitstel (art. 65 Sw. 2024) ..................................................................................... 161
§3. Herroeping bestraffingsmodaliteiten (Reparatie!) ......................................................... 161
§1. Burgerrechtelijke aansprakelijkheid voor de betaling van een vermogensstraf art. 66 Sw. .. 163
§2. Teruggave en schadevergoeding art. 67 Sw. ..................................................................... 163
Afdeling Gerechtskosten – algemeen.................................................................................... 166
§3. Hoofdelijke veroordeling tot de kosten (art. 68 Sw. 2024).................................................. 167
§Voorrangsregeling bij onvermogen van de veroordeelde (art. 69 Sw. 2024) ............................ 167
§5. Verbeurdverklaring als beveiligingsmaatregel (art.70 Sw.2024) ......................................... 168
§6. Ontbinding van de rechtspersoon (art.71 Sw.2024) .......................................................... 168
§7. Onwaardigheid om te erven (art. 72 Sw. 2024) ................................................................. 168
§1. Dood van de veroordeelde .............................................................................................. 170
Uitwissing van veroordelingen .............................................................................................. 170
Amnestie ............................................................................................................................ 171
Herstel in eer en rechten (art.621-634 Sv.) ............................................................................ 171
Genade ............................................................................................................................... 172
Herziening (art.443 e.v. Sv.) .................................................................................................. 172
§2. Verjaring van de straf (art. 74 Sw.2024) ............................................................................ 173
A en B. Aanvangspunt en verjaringstermijnen ................................................................... 173
C. Stuiting van de verjaring van de straf ............................................................................. 173
D. Schorsing van de verjaring van de straf.......................................................................... 174
§1. Gevolgen van de veroordelingen uitgesproken in een andere lidstaat van de Europese Unie
art. 76 Sw. ........................................................................................................................... 175
7
,H0 INLEIDING
0.1 Naar het nieuwe Sw 2024
Punitief-populisme
Media (geeft vaak sensatie titels), politiek en gebrek aan informatie van justitie zorgen voor een
informatiekloof waar burgers mee geconfronteerd worden en dat is een voedingsbodem voor
punitief populisme. Hoe minder accurate informatie hoe meer repressiever iemand oordeelt.
'benader met kritische geest; veralgemeen nooit; vermoeden van onschuld
Punitief-populisme = men stelt strenge straffen voor als DE oplossing voor criminaliteit zonder
dat men rekening houdt met de werkelijke effecten of mensenrechten. Dat maakt dat punitief-
populisme haaks staat op evidence based vaststellingen. Bijvoorbeeld: de gevangenisstraf is
niet super effectief. Politici weten dit maar moet natuurlijk een achterban voor zijn om dit te
gaan veranderen. Streng straffen heeft dus een contraproductief effect. Men vindt het moeilijk
om te steunen op evidence based vaststellingen en trekt vaak de kaart van de repressie.
(gevangenisstraffen zijn minder effectief dan bijvoorbeeld een werkstraf maar niet populair)
Privaatrecht → publiekrecht
• Collectieve weerwraak (oog om oog tand om tand)
• Familiale solidariteit
• Zoen/bloedgeld betaald worden
• Overheid begint grip te krijgen op het strafrecht en de overheid begint met het tariferen
van het zogenaamde zoengeld/bloedgeld (vredesgeld)
• Een strafbare gedraging werd beschouwd als inbreuk op het vredespact en vredesgeld
(=fredum) moest worden betaald aan de overheid)
• Er kwam steeds meer overheidsgezag maar met veel willekeur en zware straffen
Kentering in 18e eeuw: Geen willekeur aan straffen meer
• Door de Franse filosofen: Montesquieu en Beccaria
• Von feuerbach – geestelijke vader van het legaliteitsbeginsel
• In strijd tegen willekeur meer gaan inzetten op wetgeving
Strafwetboek 1867 (Sw.1867)
• Voor 1867: Code Napoléon ook onder Nederlands bewind. We hebben nooit de strafwet
van de Nederlanders overgenomen
• Eigenlijke overname van Code Napoléon
• Klassieke leer
• Schuldbegrip staat centraal. Elkeen heeft keuze tussen het goede en het kwade
• Doelstelling van de bestraffing = vergelding, intimidatie en preventie
• Intussen gewijzigd, aangevuld → onleesbaar kluwen
8
, • Veel rechtsfiguren hebben geen wettelijke basis, veel straffen zijn artificieel (bv. Door
correctionalisering), archaïsch taalgebruik, geen voeling met wetenschappelijk
onderzoek, etc.
Eindelijk een nieuw wetboek
• Commissie tot hervorming van het strafrecht
• Vierde poging
• Damien Vandermeersch, joëlle Rozie en Jeroen De Herdt
• Publicatie BS 8 april 2024
• In werking: 2 jaar na publicatie: 8 april 2026
• Intussen reparatie- en harmonisatiewetgeving EN nieuwe wetgeving
• Nog wachten op strafuitvoeringswetten
De algemene principes van nieuwe Sw 2024:
1) ACCURAAT= garantie voor rechtszekerheid
2) COHORENT = vlotte toepassing op concrete situaties
3) EENVOUDIG = iedereen wordt geacht de strafwet te kennen
De pijlers van de hervorming
• Subsidiariteit van het strafrecht: “Pas als andere handhavingsmechanisme
ontoereikend zijn dan pas inzetten op strafwet”
• Om orde te handhaven: is dat het handhavingsmechanisme dat voor alle ongewenst
gedrag moet worden ingezet?
• Commissie meent van niet. Strafwet laatste redmiddel
• Visie over de doelstellingen van de straf
• Gevangenisstraf als ultimum remedium
• Gelijkwaardige straffen maar oog voor proportionaliteit en individualisering van de
bestraffing
• Gediversifieerd straffenpalet met strafniveaus
• Nieuwe vormen van bestraffing
• Strafuitvoeringsrechtbank als centrale uitvoeringsinstantie
Politieke besluitvorming
• Verhoging bepaalde strafmaten
• Behoud bepaalde misdrijven <-> taxatie-instrument strafwaardigheid
• Nieuwe strafbaarstellingen
• Strenge recediveregeling
• TBS (ter beschikkingstelling van de SURB)
0.2 DE DEFINITIE EN KENMERKEN VAN HET
BELGISCHE STRAFRECHT
Plaats en tijdgebonden
9
,Strafrecht beoogt de handhaving van een aantal waarden in een bepaald land op een gegeven
Ogenblik.
Werkdefinitie:
Het strafrecht is het geheel van rechtsregels die bepaalde gedragingen strafbaar stellen en
sancties bepalen die op de daders van toepassing zijn.
Er zijn 3 sleutelbegrippen
• Misdrijf
- Niet langer drieledig: misdaad, wanbedrijf en overtreding
- = een gedraging waarop de wet een sanctie stelt
- Niet alles wat moreel verwerpelijk is is een misdrijf
• Dader
- Een dader kan zowel natuurlijk persoon zijn als rechtspersoon
- Dier niet strafrechtelijk vervolgd (bv. Mechelse herder die wordt afgestuurd op
persoon. Dan is baasje verantwoordelijk voor het bevel)
- Er is geen strafrechtelijke verantwoordelijkheid voor andermans daad
- Strafrechtelijk handhavingsmechanisme kan van start zonder geïdentificeerde
persoon
- Als geen identificatie → geen bestraffing
▪ Seponering door openbaar ministerie (na oo)
▪ Beschikken tot ontslag van onderzoek door raadkamer (na go)
• Strafrechtelijke sanctie
- Elke strafrechtelijke is geen straf in de juridische betekenis van het woord
- Ook andere handhavingsmechanismen (bv. Gas-sancties, tuchtsancties):
opgelegd door een bestuurlijke overheid
kenmerken
• Sanctierecht
• Legaal recht
- Legaliteitsprincipe
- Nullem crinem sine lege (geen misdrijf zonder wet)
- Nulla poena sine lege (geen straf zonder wet)
• Publiek recht
- Overheid straft omdat de openbare orde werd geraakt
- Spilfiguur = Openbaar Ministerie (vertegenwoordigt gemeenschap)
- Slachtoffer niet nodig om strafprocedure op te starten (er zijn geen
klachtmisdrijven meer)
- Slachtoffer mag zich niet inlaten over de bestraffing (omdat het de openbare
orde raakt), enkel schadevergoeding
- Geen andersluidende overeenkomsten
- Toestemming slachtoffer is irrelevant, tenzij de niet-toestemming een
constitutief bestanddeel is
- Rechtsverwerking bestaat niet in het strafrecht
• Een autonome rechtstak
- Geen hulprecht ten dienste van andere rechtstakken
- = handhavingsrecht met algemene draagwijdte
10
Samenvatting 2025-2026
Faculteit Rechten
1
,Inhoud
HOOFDSTUK 0. Inleiding
0.1 Naar het nieuwe Sw 2024 ...................................................................................................8
0.2 DE DEFINITIE EN KENMERKEN VAN HET BELGISCHE STRAFRECHT......................................9
HOOFDSTUK 1. De strafwet
AFDELING 1: LEGALITEITSBEGINSEL ...................................................................................... 12
§1. Wettelijke bepalingen van het legaliteitsbeginsel ........................................................... 12
§2. DE DRAAGWIJDTE VAN HET legaliteitsbeginsel .............................................................. 13
A.DE VORMELIJKE VEREISTE VAN EEN WET ..................................................................... 13
B. INHOUDELIJKE VEREISTEN AAN DE WET - HET LEX CERTA BEGINSEL ........................... 15
Afdeling 2. De toepassing van de strafwet in de tijd (ratione temporis) Art. 2 Sw. ....................... 16
§1. Principe van de niet-retro-activiteit van de strafwet ........................................................ 16
§2 De uitzondering: de retroactieve toepassing van de mildere strafwet art. 2, 3e lid Sw......... 16
AFDELING 3. DE TOEPASSING VAN DE STRAFWET IN DE RUIMTE (ratione loci): ‘wanneer heeft
België rechtslacht’? ............................................................................................................... 18
§1. DE MISDRIJVEN GEPLEEGD OP HET BELGISCH GRONDGEBIED/ HET
TERRITORIALITEITSBEGINSEL............................................................................................. 18
A.BEGINSEL VAN DE TOEPASSING VAN DE BELGISCHE STRAFWET .................................. 18
B.DE OMSCHRIJVING VAN HET BELGISCH GRONDGEBIED.............................................. 19
C.UITZONDERINGEN ...................................................................................................... 19
D. DE LOKALISATIE VAN HET MISDRIJF (locus delicti): bij sommige casussen is dit niet
duidelijk ......................................................................................................................... 20
§2. Misdrijven gepleegd buiten het Belgisch grondgebied/toepassing van de Belgische wet op
de uitzonderingen bepaald in de wet ................................................................................... 20
AFDELING 4. DE INTERPETATIE VAN DE STRAFWET ................................................................. 23
§1. HET BEGINSEL VAN DE STRIKTE INTERPRETATIE EN HET DAARMEE SAMENHANGEND
VERBOD OP EEN ANALOGE INTERPRETATIE ....................................................................... 23
A.HET STRAFRECHT MOET STRIKT OF RESTRICTIEF GEÏNTERPRETEERD WORDEN ........... 23
B.SAMENHANGEND VERBOD OP ANALOGE INTERPRETATIE............................................ 24
Afdeling 5. Toepassing van de strafwet van de persoon: Ratione personae ............................... 25
HOOFDSTUK 2. Het misdrijf
Afdeling 1. De definitie van het misdrijf ................................................................................... 26
§1. De constitutieve bestanddelen van het misdrijf .............................................................. 26
§2. Het materieel bestanddeel............................................................................................ 27
§3. Het moreel bestanddeel ............................................................................................... 28
A. Reglementaire misdrijven ........................................................................................... 29
2
, B. Onopzettelijke misdrijven ............................................................................................ 30
C. Opzettelijke misdrijven: algemeen opzet ..................................................................... 33
D. Opzettelijke misdrijven – bijzonder opzet ..................................................................... 34
§4. Het verzwarend bestanddeel ......................................................................................... 37
§5. De classificatie van de misdrijven .................................................................................. 38
A. Afschaffing onderscheid misdaad, wanbedrijf en overteeding ...................................... 38
B. Onderscheid tussen politieke, drukpersmisdrijven, en andere misdrijven ..................... 39
C. Classificatie volgens de materiële uitvoeringswijze: het onderscheid tussen de
voortdurende, aflopende en gewoontemisdrijven. ........................................................... 44
Afdeling 2: De strafbare poging ............................................................................................... 45
§1. Iter criminis .................................................................................................................. 45
§2. Begrip strafbare poging: wettelijk kader: Art. 9 Sw........................................................... 45
A. Begrip ........................................................................................................................ 45
B. Toepassingsvoorwaarden: cumulatief! Schema chat gpt is voor overzicht te bewaren ... 46
C. Bestraffing van de poging ............................................................................................ 48
§3. Aanzetten tot het plegen van een misdrijf....................................................................... 49
Afdeling 3 De rechtvaardigingsgronden ................................................................................... 51
§1. Rechtvaardigingsgronden – Algemeen ........................................................................... 51
§2. Gebod of toelating bij de wet – wettelijk kader art. 11 ..................................................... 52
§3. Bevel van de overheid Art. 12......................................................................................... 53
§4. Noodtoestand Art. 13.................................................................................................... 54
A. Begrip ........................................................................................................................ 54
B. Toepassingsvoorwaarden ............................................................................................ 54
§5. Wettige verdediging Art. 14 ............................................................................................ 55
A. Algemeen ................................................................................................................... 55
B. Toepassingsvoorwaarden ............................................................................................ 55
C. Wettige verdediging – voorafgaande fout van de dader?................................................ 56
§6. Wettig verzet in geval van misbruik door de overheid ...................................................... 57
A. Begrip ........................................................................................................................ 57
B. Toepassingsvoorwaarden ............................................................................................ 57
§7. Impact toestemming slachtoffer ................................................................................... 57
§8. Andere vormen ............................................................................................................. 57
HOOFDSTUK 3. Dader van het misdrijf
Afdeling 1: Daderschap (les 7) ................................................................................................ 59
§1. Het beginsel van de Individuele strafrechtelijke verantwoordelijkheid ............................. 60
3
, §2. Definitie van daderschap .............................................................................................. 61
Daderschap – 3 vormen Art. 17 lid 1, 1° en 2° en 3° ........................................................... 61
§3. Strafrechtelijke verantwoordelijkheid rechtspersonen .................................................... 62
Rechtspersoon – algemeen............................................................................................. 63
Toepassingsgebied ratione personae ............................................................................... 63
Toepassingsgebied ratione materiae................................................................................ 64
§4. Strafbare deelneming ................................................................................................... 65
B. Dader vs. Deelnemer.............................................................................................. 65
A. Strafbare deelneming – algemeen ........................................................................... 65
C. Strafbare deelneming – toepassingsvoorwaarden: cumulatief.................................. 66
D. Bestraffing strafbare deelneming ................................................................................ 70
E. Doorwerking verzwarende bestanddelen/factoren ....................................................... 70
Afdeling 2: Schuldontheffinsgronden ...................................................................................... 75
§1. Algemeen ..................................................................................................................... 75
1.1 §2. Onweerstaanbare dwang Art. 22 Sw................................................................... 75
1.1.1 Cumulatieve voorwaarden .................................................................................. 75
§3. Onoverkomelijke dwaling Art. 23 ................................................................................... 76
Toepassingsvoorwaarden ............................................................................................... 76
Afdeling 3. Gronden van niet-toerekeningsvatbaarheid les 8 .................................................... 78
§1. Algemeen ..................................................................................................................... 81
Raamwerk: Strafbaarheid ............................................................................................... 81
Gronden van niet-toerekeningsvatbaarheid Art. 24 Sw...................................................... 81
Gradaties ....................................................................................................................... 81
§2. Geestesstoornis Art. 25 Sw. .......................................................................................... 81
A. De grond van niet-toerekeningsvatbaarheid in de zin van Art. 25 Sw. ............................. 81
B. gevolg niet-toerekeningsvatbaarheid ........................................................................... 82
Ontoerekingsvatbaarheid – Interneringwet ...................................................................... 83
Wie kan er allemaal overgaan tot internering?: opvolging en uitvoering ............................. 84
Ontoerekeningsvatbaarheid ............................................................................................ 84
Erratum handboek .......................................................................................................... 85
Verminderd toerekeningsvatbaar? ................................................................................... 85
Behandeling onder vrijheidsberoving (art.42 Sw.2024) (p.258-266) ................................... 85
§3. Minderjarigheid Art. 26 Sw. ............................................................................................ 87
Minderjarigheid – wettelijk kader: enkel Vlaams kennen ................................................... 87
Vlaams Jeugddelinquentiedecreet – terminologie ............................................................ 87
Maatschappelijke antwoorden op jeugddelinquentie ....................................................... 88
4
, Maatschappelijke antwoorden door jeugdrechter ............................................................ 88
Ouders en opvoedingsverantwoordelijken ....................................................................... 88
Strafrechtelijke meerderjarigheidsgrens .......................................................................... 88
§4. Oefeningen .................................................................................................................. 90
HOOFDSTUK 4. De straffen
Afdeling 0. Inleiding ............................................................................................................... 93
0.1 Opgeheven of verboden straffen ................................................................................... 93
0.2 Kenmerken van de straf ................................................................................................ 94
0.3. Straf = punitieve sanctie, maar punitieve sanctie ≈ straf ................................................ 95
0.4 Uitvoering van de straf – algemeen ................................................................................ 96
0.5. Punitiviteitsindex (ze vroeg hoeveel we er zouden invoegen) .......................................... 96
0.6 De bestraffingspijlers Sw.2024 ...................................................................................... 97
Afdeling 1: Algemeen ............................................................................................................. 98
§1. Doelstellingen van de straf Art. 27 Sw. in dit deel wordt dat artikel 27 letter per letter
uitgelegd ........................................................................................................................... 98
A. De doelstellingen: Algemeen....................................................................................... 98
B. Wat volgens de wetgever het nut of de functie van een straf is ...................................... 99
C. Geen wanverhouding tussen de straf en het misdrijf .................................................... 99
D. De wil om contraproductieve effecten van de straf te beperken .................................. 100
E. Gevangenisstraf als ultimum remedium..................................................................... 100
F. Een eerste stap naar herstelgerichte justitie ............................................................... 100
Proportionele bestraffing ................................................................................................. 100
Individualisering .............................................................................................................. 101
Gediversifieerd straffenpalet met strafniveaus .................................................................. 101
§2. Verzwarende factoren (nog niet gezien in les: p223-227) zie verder in deze samenvatting
....................................................................................................................................... 102
§3. Verzachtende omstandigheden (nog niet gezien in les (p 227-229) ................................ 102
Overzichtsafdeling van verschillende soorten straffen Indeling straffen in Sw. 2024: alles van dit
deel staat in boek 1 Sw. ....................................................................................................... 103
Vrijheidsbenemende straffen afdeling 5 Sw. .................................................................. 103
Vrijheidsbeperkende straffen afdeling 6 Sw. .................................................................. 103
Vermogensstraffen afdeling 8 Sw................................................................................... 104
Spiegelstraffen ............................................................................................................. 104
Consensuele straffen en bestraffingsmodaliteiten ......................................................... 104
Vervangende straffen .................................................................................................... 104
Hoofd- en bijkomende straffen ...................................................................................... 105
5
,Afdeling 3. Op natuurlijke personen toepasselijke straffen .................................................... 106
Afdeling 4. Op rechtspersonen toepasselijke straffen ............................................................ 108
Afdeling 5 Vrijheidsbenemende straffen ............................................................................... 110
§1. De gevangenisstraf ..................................................................................................... 110
Afdeling Artificiële verlengingen vrijheidsbeneming (deze staan op volgorde hoe ze in de les
worden besproken) .............................................................................................................. 111
1 en 2 TBS versus verlengde opvolging HB p285-297 ......................................................... 111
3. Beveiligingsperiode – art.195 Sv. (niet in HB denk ik) ...................................................... 114
Aparte afdeling uitvoering in gevangenis of strafinrichting (niet in HB) .................................... 115
§1. Uitvoering van de gevangenisstraf - algemeen .............................................................. 115
§2. Wet Externe Rechtspositie – Wet 17 mei 2006 .............................................................. 116
Afdeling 6. Vrijheidsbeperkende straffen .............................................................................. 118
§1. Straf onder elektronisch toezicht Art. 43 Sw. ................................................................ 118
§2. Probatiestraf art. 44 Sw. .............................................................................................. 120
§3. Werkstraf ................................................................................................................... 121
Dienstverleningsstraf ten gunste van de gemeenschap art. 56 Sw. P330 ............................. 122
Afdeling 7. Veroordeling bij schuldigverklaring art. 51 Sw. ...................................................... 123
Afdeling overzicht: De bijkomende straffen ........................................................................... 125
Afdeling 8. Vermogensstraffen ............................................................................................. 125
§1. Geldboete .................................................................................................................. 125
§2. De verbeurdverklaring ................................................................................................. 127
A. Begrip ...................................................................................................................... 127
B. Te verbeurdverklaren zaken ....................................................................................... 129
C. Verbeurdverklaring bij equivalent/ waardeconfiscatie ................................................ 131
E. Gedeelde bewijslast bij voordeelsontneming §5 ......................................................... 132
H. Rechten van bonafide derden op verbeurdverklaarde zaak §7 .................................... 132
§4. Geldstraf vastgesteld op basis van het verwachte of uit het misdrijf behaalde voordeel (art.
55 Sw. 2024) .................................................................................................................... 134
P297: Ontzetting uit bepaalde burgerlijke en politieke rechten art. 47 Sw. ........................... 135
Afdeling 11 Straftoemeting ................................................................................................... 137
§1. Straftoemeting - algemeen .......................................................................................... 137
Geen strafonderhandelingen voor feitenrechter ................................................................ 138
Zwijgrecht en verbod gedwongen zelfincriminatie .............................................................. 138
Afdeling 11 Straftoemeting met het oog op de individualisering ............................................. 139
AFDELING 1, §3: Verzachtende omstandigheden p227 HB ................................................. 139
Afd 1, §2: Verzwarende factoren HB p223 .......................................................................... 140
6
,ZIE AFDELING 2. In HB: Strafverminderende verschoningsgronden ........................................ 141
§1. Begrip ........................................................................................................................ 141
§2. De 2 algemene Strafverminderende verschoningsgronden: noodweerexces en
minderjarigheid ............................................................................................................... 142
§3. De bijzondere Strafverminderende verschoningsgronden ............................................. 142
Afdeling 11 Straftoemeting ................................................................................................... 146
§1. Herhaling ................................................................................................................... 146
§2. Samenloop................................................................................................................. 151
Afdeling 12. Bestraffingsmodaliteiten voor natuurlijk en rechtspersoon ................................. 159
§1. Opschorting van de uitspraak van de veroordeling (art. 64 Sw. 2024) ............................. 159
§2. Uitstel van de tenuitvoerlegging van de straf (art. 65 Sw. 2024)...................................... 160
Probatie-uitstel (art. 65 Sw. 2024) ..................................................................................... 161
§3. Herroeping bestraffingsmodaliteiten (Reparatie!) ......................................................... 161
§1. Burgerrechtelijke aansprakelijkheid voor de betaling van een vermogensstraf art. 66 Sw. .. 163
§2. Teruggave en schadevergoeding art. 67 Sw. ..................................................................... 163
Afdeling Gerechtskosten – algemeen.................................................................................... 166
§3. Hoofdelijke veroordeling tot de kosten (art. 68 Sw. 2024).................................................. 167
§Voorrangsregeling bij onvermogen van de veroordeelde (art. 69 Sw. 2024) ............................ 167
§5. Verbeurdverklaring als beveiligingsmaatregel (art.70 Sw.2024) ......................................... 168
§6. Ontbinding van de rechtspersoon (art.71 Sw.2024) .......................................................... 168
§7. Onwaardigheid om te erven (art. 72 Sw. 2024) ................................................................. 168
§1. Dood van de veroordeelde .............................................................................................. 170
Uitwissing van veroordelingen .............................................................................................. 170
Amnestie ............................................................................................................................ 171
Herstel in eer en rechten (art.621-634 Sv.) ............................................................................ 171
Genade ............................................................................................................................... 172
Herziening (art.443 e.v. Sv.) .................................................................................................. 172
§2. Verjaring van de straf (art. 74 Sw.2024) ............................................................................ 173
A en B. Aanvangspunt en verjaringstermijnen ................................................................... 173
C. Stuiting van de verjaring van de straf ............................................................................. 173
D. Schorsing van de verjaring van de straf.......................................................................... 174
§1. Gevolgen van de veroordelingen uitgesproken in een andere lidstaat van de Europese Unie
art. 76 Sw. ........................................................................................................................... 175
7
,H0 INLEIDING
0.1 Naar het nieuwe Sw 2024
Punitief-populisme
Media (geeft vaak sensatie titels), politiek en gebrek aan informatie van justitie zorgen voor een
informatiekloof waar burgers mee geconfronteerd worden en dat is een voedingsbodem voor
punitief populisme. Hoe minder accurate informatie hoe meer repressiever iemand oordeelt.
'benader met kritische geest; veralgemeen nooit; vermoeden van onschuld
Punitief-populisme = men stelt strenge straffen voor als DE oplossing voor criminaliteit zonder
dat men rekening houdt met de werkelijke effecten of mensenrechten. Dat maakt dat punitief-
populisme haaks staat op evidence based vaststellingen. Bijvoorbeeld: de gevangenisstraf is
niet super effectief. Politici weten dit maar moet natuurlijk een achterban voor zijn om dit te
gaan veranderen. Streng straffen heeft dus een contraproductief effect. Men vindt het moeilijk
om te steunen op evidence based vaststellingen en trekt vaak de kaart van de repressie.
(gevangenisstraffen zijn minder effectief dan bijvoorbeeld een werkstraf maar niet populair)
Privaatrecht → publiekrecht
• Collectieve weerwraak (oog om oog tand om tand)
• Familiale solidariteit
• Zoen/bloedgeld betaald worden
• Overheid begint grip te krijgen op het strafrecht en de overheid begint met het tariferen
van het zogenaamde zoengeld/bloedgeld (vredesgeld)
• Een strafbare gedraging werd beschouwd als inbreuk op het vredespact en vredesgeld
(=fredum) moest worden betaald aan de overheid)
• Er kwam steeds meer overheidsgezag maar met veel willekeur en zware straffen
Kentering in 18e eeuw: Geen willekeur aan straffen meer
• Door de Franse filosofen: Montesquieu en Beccaria
• Von feuerbach – geestelijke vader van het legaliteitsbeginsel
• In strijd tegen willekeur meer gaan inzetten op wetgeving
Strafwetboek 1867 (Sw.1867)
• Voor 1867: Code Napoléon ook onder Nederlands bewind. We hebben nooit de strafwet
van de Nederlanders overgenomen
• Eigenlijke overname van Code Napoléon
• Klassieke leer
• Schuldbegrip staat centraal. Elkeen heeft keuze tussen het goede en het kwade
• Doelstelling van de bestraffing = vergelding, intimidatie en preventie
• Intussen gewijzigd, aangevuld → onleesbaar kluwen
8
, • Veel rechtsfiguren hebben geen wettelijke basis, veel straffen zijn artificieel (bv. Door
correctionalisering), archaïsch taalgebruik, geen voeling met wetenschappelijk
onderzoek, etc.
Eindelijk een nieuw wetboek
• Commissie tot hervorming van het strafrecht
• Vierde poging
• Damien Vandermeersch, joëlle Rozie en Jeroen De Herdt
• Publicatie BS 8 april 2024
• In werking: 2 jaar na publicatie: 8 april 2026
• Intussen reparatie- en harmonisatiewetgeving EN nieuwe wetgeving
• Nog wachten op strafuitvoeringswetten
De algemene principes van nieuwe Sw 2024:
1) ACCURAAT= garantie voor rechtszekerheid
2) COHORENT = vlotte toepassing op concrete situaties
3) EENVOUDIG = iedereen wordt geacht de strafwet te kennen
De pijlers van de hervorming
• Subsidiariteit van het strafrecht: “Pas als andere handhavingsmechanisme
ontoereikend zijn dan pas inzetten op strafwet”
• Om orde te handhaven: is dat het handhavingsmechanisme dat voor alle ongewenst
gedrag moet worden ingezet?
• Commissie meent van niet. Strafwet laatste redmiddel
• Visie over de doelstellingen van de straf
• Gevangenisstraf als ultimum remedium
• Gelijkwaardige straffen maar oog voor proportionaliteit en individualisering van de
bestraffing
• Gediversifieerd straffenpalet met strafniveaus
• Nieuwe vormen van bestraffing
• Strafuitvoeringsrechtbank als centrale uitvoeringsinstantie
Politieke besluitvorming
• Verhoging bepaalde strafmaten
• Behoud bepaalde misdrijven <-> taxatie-instrument strafwaardigheid
• Nieuwe strafbaarstellingen
• Strenge recediveregeling
• TBS (ter beschikkingstelling van de SURB)
0.2 DE DEFINITIE EN KENMERKEN VAN HET
BELGISCHE STRAFRECHT
Plaats en tijdgebonden
9
,Strafrecht beoogt de handhaving van een aantal waarden in een bepaald land op een gegeven
Ogenblik.
Werkdefinitie:
Het strafrecht is het geheel van rechtsregels die bepaalde gedragingen strafbaar stellen en
sancties bepalen die op de daders van toepassing zijn.
Er zijn 3 sleutelbegrippen
• Misdrijf
- Niet langer drieledig: misdaad, wanbedrijf en overtreding
- = een gedraging waarop de wet een sanctie stelt
- Niet alles wat moreel verwerpelijk is is een misdrijf
• Dader
- Een dader kan zowel natuurlijk persoon zijn als rechtspersoon
- Dier niet strafrechtelijk vervolgd (bv. Mechelse herder die wordt afgestuurd op
persoon. Dan is baasje verantwoordelijk voor het bevel)
- Er is geen strafrechtelijke verantwoordelijkheid voor andermans daad
- Strafrechtelijk handhavingsmechanisme kan van start zonder geïdentificeerde
persoon
- Als geen identificatie → geen bestraffing
▪ Seponering door openbaar ministerie (na oo)
▪ Beschikken tot ontslag van onderzoek door raadkamer (na go)
• Strafrechtelijke sanctie
- Elke strafrechtelijke is geen straf in de juridische betekenis van het woord
- Ook andere handhavingsmechanismen (bv. Gas-sancties, tuchtsancties):
opgelegd door een bestuurlijke overheid
kenmerken
• Sanctierecht
• Legaal recht
- Legaliteitsprincipe
- Nullem crinem sine lege (geen misdrijf zonder wet)
- Nulla poena sine lege (geen straf zonder wet)
• Publiek recht
- Overheid straft omdat de openbare orde werd geraakt
- Spilfiguur = Openbaar Ministerie (vertegenwoordigt gemeenschap)
- Slachtoffer niet nodig om strafprocedure op te starten (er zijn geen
klachtmisdrijven meer)
- Slachtoffer mag zich niet inlaten over de bestraffing (omdat het de openbare
orde raakt), enkel schadevergoeding
- Geen andersluidende overeenkomsten
- Toestemming slachtoffer is irrelevant, tenzij de niet-toestemming een
constitutief bestanddeel is
- Rechtsverwerking bestaat niet in het strafrecht
• Een autonome rechtstak
- Geen hulprecht ten dienste van andere rechtstakken
- = handhavingsrecht met algemene draagwijdte
10
