Oncologie
Inhoud
1. Definitie, voorkomen, nomenclatuur ...................................................................... 3
1.1 Definitie .......................................................................................................... 3
1.2 Voorkomen ..................................................................................................... 4
1.3 Indeling en nomenclatuur ................................................................................ 4
1.3.1 Indeling .................................................................................................... 4
1.3.2 Nomenclatuur .......................................................................................... 5
2. Biologisch gedrag, morfologische eigenschappen ................................................... 7
2.1 Macroscopisch................................................................................................ 8
2.1.1 Organisatie & maligniteitskenmerken.......................................................... 8
2.1.2 Staging: TNM classificatie .......................................................................... 9
2.2 Microscopisch............................................................................................... 10
2.2.1 Microscopische organisatie ..................................................................... 10
2.2.2 Microscopische maligniteitskenmerken .................................................... 11
2.2.3 Grading .................................................................................................. 14
2.3. Groei & uitbereiding ...................................................................................... 15
2.3.1 Kankerstamcellen ................................................................................... 15
2.3.2 Groeisnelheid ......................................................................................... 15
2.4 Metastasering ............................................................................................... 16
2.4.1 Lymfogene metastasen............................................................................ 16
2.4.2 Haematogene metastasen ....................................................................... 16
2.4.3 Implantatie ............................................................................................. 17
2.4.4 Orgaantropisme en metastasepatroon ..................................................... 17
3. Cancerogenese .................................................................................................. 17
3.1 Tumorinitiatie ................................................................................................ 19
3.1.1 Oncogenen ............................................................................................. 19
3.1.2 Anti-oncogenen ...................................................................................... 21
3.1.3 Apoptose regulerende genen.................................................................... 22
3.1.4 DNA reparatie regulerende genen ............................................................. 23
3.1.5 Celsenescentie ....................................................................................... 23
3.2 Tumorpromotie ............................................................................................. 23
1
, 3.3 Tumorprogressie ........................................................................................... 23
3.3.1 Angiogenese ........................................................................................... 24
3.3.2 Lymfangiogenese .................................................................................... 25
3.3.3 Metastaserings- en invasief vermogen ...................................................... 25
3.3.4 Interacties tussen tumor micro-omgeving en neoplastische cellen ............. 28
3.3.5 Gewijzigd metabolisme: Warburg effect .................................................... 29
3.3.6 Autofagie ................................................................................................ 30
3.3.7 Epitheliale-mesenchymale transitie (EMT) ................................................ 30
3.3.8 Tumor antigenen ..................................................................................... 30
3.4 Mechanismen van regulatie van kanker-geassocieerde genen/eiwitten .............. 32
3.4.1 Chromosomale veranderingen ................................................................. 32
3.4.2 Viraal geïnduceerde genetische veranderingen .......................................... 33
3.4.3 Epigenetische veranderingen ................................................................... 34
3.4.4 Verandering in coderend en niet-coderend RNA ........................................ 35
3.4.5 Extracellulaire vesikels ............................................................................ 36
3.5 Endogene risicofactoren in de cancerogenese ................................................. 36
3.5.1 Ouderdom .............................................................................................. 36
3.5.2 Diersoort ................................................................................................ 37
3.5.3 Ras ........................................................................................................ 37
3.5.4 Familiale depositie .................................................................................. 37
3.5.5 Geslacht ................................................................................................. 38
3.5.6 Individueel .............................................................................................. 38
3.5.7 Hormonaal ............................................................................................. 38
3.5.8 Precarcinomateuze condities ................................................................... 39
3.5.9 Anatomische lokalisatie .......................................................................... 39
3.6 Exogene agentia in de cancerogenese ............................................................. 39
3.6.1 Chemische agentia ................................................................................. 39
3.6.2 Fysische agentia ..................................................................................... 42
3.6.3 Voeding .................................................................................................. 44
3.6.4 Microbiële agentia ................................................................................... 44
4. Klinische aspecten van tumorale processen ......................................................... 47
4.1 Effecten van tumoraal proces op gastheer ....................................................... 47
4.1.1 Lokale effecten ....................................................................................... 47
2
, 4.1.2 Hormonale effecten ................................................................................ 48
4.1.3 Kanker cachexie ...................................................................................... 48
4.1.4 Paraneoplastische syndromen ................................................................. 49
4.2 Reacties van de gastheer op de tumor ............................................................. 50
4.2.1 Omkapseling .......................................................................................... 50
4.2.2 Infiltratie van leukocyten in een tumorhaard .............................................. 50
4.3 Laboratorium diagnose .................................................................................. 51
4.3.1 Biomerkers ............................................................................................. 51
4.3.2 Histologische en cytologische methodes .................................................. 51
4.3.3 Immunohistochemie ............................................................................... 52
4.3.4 Flowcytometrie ....................................................................................... 52
4.3.5 Moleculaire methodes ............................................................................. 52
4.4 Kankertherapie .............................................................................................. 52
1. Definitie, voorkomen, nomenclatuur
1.1 Definitie
• Tumor = gezwel = neoplasie = nieuw gevormd weefsel in lichaam
• Abnormale weefselmassa → hoort daar niet te zitten
• Overschrijdt groei normale weefsel → door expansieve groei drukt de tumor het
normale weefsel weg
• Autonome groei → tumor trekt zich niets aan van negatief feedback
mechanismen van het lichaam
• Ongecontroleerde groei → ontaarden van cellen
• Neoplasie <> andere processen kunnen ook uitpuilende massa vormen
o Regeneratie (bv.: regeneratie van botweefsel → callusvorming)
o Abnormale wondheling (bv.: hypergranulatieweefsel)
o Ontsteking → noxe → regressie als primaire noxe verdwijnt
o Hyperplasie (bv.: talgklierhyperplasie)
Gaat vaak uit van 1 celtype
• Alles celtypes in het lichaam kunnen tumoraal ontaarden, behalve de RBC
• RBC hebben geen kern en kunnen dus niet delen/groeien
• De precursoren van RBC hebben wel een kern en dus mitogene capaciteit →
myeloïde tumoren
3
, 1.2 Voorkomen
• Alle tijden (fossiele indicaties)
• Alle dieren
o Hond
▪ Huid (mastceltumoren) en weke weefsels
▪ Alimentair
▪ Melkklier
▪ Urogenitaal
▪ Lymfoïd
▪ Endocrien
▪ Oropharyngeaal
o Kat
▪ Lymfoïde weefsels (tumoren uitgaande van lymfocyten)
▪ Huid
▪ Melkklier
▪ Spijsvertering
• Registratie → gedrag en voorkomen
o Morbiditeit/mortaliteit
o Euthanasie
o Ras/ouderdom
o Naamgeving
• Classificatie gebaseerd op histologisch onderzoek
1.3 Indeling en nomenclatuur
1.3.1 Indeling
• Biologisch gedrag (digniteit)
o Goedaardig vs kwaadaardig
Nomenclatuur
• Weefseloorsprong (histogenese)
o 1 cel → neoplastisch → klonale expansie → massa
Biologisch gedrag (digniteit)
• Goedaardig “benigne”
• Kwaadaardig “maligne” Macroscopie, microscopie, kliniek
• Tussenvormen
o Bv.: histiocytoma hond: tumor ziet er histologisch kwaadaardig uit, maar
het biologische gedrag in het lichaam is goedaardig, nl spontane regressie
o Bv.: equine sarcoïd paard ziet er histologisch kwaadaardig uit (agressieve
groei), maar biologisch gedrag in het lichaam is goedaardig
Histogenese “cel van oorsprong”
• Epitheliaal (endo-, meso-, ectoderm)
• Mesenchymaal (mesoderm)
4
Inhoud
1. Definitie, voorkomen, nomenclatuur ...................................................................... 3
1.1 Definitie .......................................................................................................... 3
1.2 Voorkomen ..................................................................................................... 4
1.3 Indeling en nomenclatuur ................................................................................ 4
1.3.1 Indeling .................................................................................................... 4
1.3.2 Nomenclatuur .......................................................................................... 5
2. Biologisch gedrag, morfologische eigenschappen ................................................... 7
2.1 Macroscopisch................................................................................................ 8
2.1.1 Organisatie & maligniteitskenmerken.......................................................... 8
2.1.2 Staging: TNM classificatie .......................................................................... 9
2.2 Microscopisch............................................................................................... 10
2.2.1 Microscopische organisatie ..................................................................... 10
2.2.2 Microscopische maligniteitskenmerken .................................................... 11
2.2.3 Grading .................................................................................................. 14
2.3. Groei & uitbereiding ...................................................................................... 15
2.3.1 Kankerstamcellen ................................................................................... 15
2.3.2 Groeisnelheid ......................................................................................... 15
2.4 Metastasering ............................................................................................... 16
2.4.1 Lymfogene metastasen............................................................................ 16
2.4.2 Haematogene metastasen ....................................................................... 16
2.4.3 Implantatie ............................................................................................. 17
2.4.4 Orgaantropisme en metastasepatroon ..................................................... 17
3. Cancerogenese .................................................................................................. 17
3.1 Tumorinitiatie ................................................................................................ 19
3.1.1 Oncogenen ............................................................................................. 19
3.1.2 Anti-oncogenen ...................................................................................... 21
3.1.3 Apoptose regulerende genen.................................................................... 22
3.1.4 DNA reparatie regulerende genen ............................................................. 23
3.1.5 Celsenescentie ....................................................................................... 23
3.2 Tumorpromotie ............................................................................................. 23
1
, 3.3 Tumorprogressie ........................................................................................... 23
3.3.1 Angiogenese ........................................................................................... 24
3.3.2 Lymfangiogenese .................................................................................... 25
3.3.3 Metastaserings- en invasief vermogen ...................................................... 25
3.3.4 Interacties tussen tumor micro-omgeving en neoplastische cellen ............. 28
3.3.5 Gewijzigd metabolisme: Warburg effect .................................................... 29
3.3.6 Autofagie ................................................................................................ 30
3.3.7 Epitheliale-mesenchymale transitie (EMT) ................................................ 30
3.3.8 Tumor antigenen ..................................................................................... 30
3.4 Mechanismen van regulatie van kanker-geassocieerde genen/eiwitten .............. 32
3.4.1 Chromosomale veranderingen ................................................................. 32
3.4.2 Viraal geïnduceerde genetische veranderingen .......................................... 33
3.4.3 Epigenetische veranderingen ................................................................... 34
3.4.4 Verandering in coderend en niet-coderend RNA ........................................ 35
3.4.5 Extracellulaire vesikels ............................................................................ 36
3.5 Endogene risicofactoren in de cancerogenese ................................................. 36
3.5.1 Ouderdom .............................................................................................. 36
3.5.2 Diersoort ................................................................................................ 37
3.5.3 Ras ........................................................................................................ 37
3.5.4 Familiale depositie .................................................................................. 37
3.5.5 Geslacht ................................................................................................. 38
3.5.6 Individueel .............................................................................................. 38
3.5.7 Hormonaal ............................................................................................. 38
3.5.8 Precarcinomateuze condities ................................................................... 39
3.5.9 Anatomische lokalisatie .......................................................................... 39
3.6 Exogene agentia in de cancerogenese ............................................................. 39
3.6.1 Chemische agentia ................................................................................. 39
3.6.2 Fysische agentia ..................................................................................... 42
3.6.3 Voeding .................................................................................................. 44
3.6.4 Microbiële agentia ................................................................................... 44
4. Klinische aspecten van tumorale processen ......................................................... 47
4.1 Effecten van tumoraal proces op gastheer ....................................................... 47
4.1.1 Lokale effecten ....................................................................................... 47
2
, 4.1.2 Hormonale effecten ................................................................................ 48
4.1.3 Kanker cachexie ...................................................................................... 48
4.1.4 Paraneoplastische syndromen ................................................................. 49
4.2 Reacties van de gastheer op de tumor ............................................................. 50
4.2.1 Omkapseling .......................................................................................... 50
4.2.2 Infiltratie van leukocyten in een tumorhaard .............................................. 50
4.3 Laboratorium diagnose .................................................................................. 51
4.3.1 Biomerkers ............................................................................................. 51
4.3.2 Histologische en cytologische methodes .................................................. 51
4.3.3 Immunohistochemie ............................................................................... 52
4.3.4 Flowcytometrie ....................................................................................... 52
4.3.5 Moleculaire methodes ............................................................................. 52
4.4 Kankertherapie .............................................................................................. 52
1. Definitie, voorkomen, nomenclatuur
1.1 Definitie
• Tumor = gezwel = neoplasie = nieuw gevormd weefsel in lichaam
• Abnormale weefselmassa → hoort daar niet te zitten
• Overschrijdt groei normale weefsel → door expansieve groei drukt de tumor het
normale weefsel weg
• Autonome groei → tumor trekt zich niets aan van negatief feedback
mechanismen van het lichaam
• Ongecontroleerde groei → ontaarden van cellen
• Neoplasie <> andere processen kunnen ook uitpuilende massa vormen
o Regeneratie (bv.: regeneratie van botweefsel → callusvorming)
o Abnormale wondheling (bv.: hypergranulatieweefsel)
o Ontsteking → noxe → regressie als primaire noxe verdwijnt
o Hyperplasie (bv.: talgklierhyperplasie)
Gaat vaak uit van 1 celtype
• Alles celtypes in het lichaam kunnen tumoraal ontaarden, behalve de RBC
• RBC hebben geen kern en kunnen dus niet delen/groeien
• De precursoren van RBC hebben wel een kern en dus mitogene capaciteit →
myeloïde tumoren
3
, 1.2 Voorkomen
• Alle tijden (fossiele indicaties)
• Alle dieren
o Hond
▪ Huid (mastceltumoren) en weke weefsels
▪ Alimentair
▪ Melkklier
▪ Urogenitaal
▪ Lymfoïd
▪ Endocrien
▪ Oropharyngeaal
o Kat
▪ Lymfoïde weefsels (tumoren uitgaande van lymfocyten)
▪ Huid
▪ Melkklier
▪ Spijsvertering
• Registratie → gedrag en voorkomen
o Morbiditeit/mortaliteit
o Euthanasie
o Ras/ouderdom
o Naamgeving
• Classificatie gebaseerd op histologisch onderzoek
1.3 Indeling en nomenclatuur
1.3.1 Indeling
• Biologisch gedrag (digniteit)
o Goedaardig vs kwaadaardig
Nomenclatuur
• Weefseloorsprong (histogenese)
o 1 cel → neoplastisch → klonale expansie → massa
Biologisch gedrag (digniteit)
• Goedaardig “benigne”
• Kwaadaardig “maligne” Macroscopie, microscopie, kliniek
• Tussenvormen
o Bv.: histiocytoma hond: tumor ziet er histologisch kwaadaardig uit, maar
het biologische gedrag in het lichaam is goedaardig, nl spontane regressie
o Bv.: equine sarcoïd paard ziet er histologisch kwaadaardig uit (agressieve
groei), maar biologisch gedrag in het lichaam is goedaardig
Histogenese “cel van oorsprong”
• Epitheliaal (endo-, meso-, ectoderm)
• Mesenchymaal (mesoderm)
4
