Inhoud
1. Inleiding ............................................................................................................... 4
1.1 Termen ............................................................................................................ 4
1.2 Indeling nutriënten ........................................................................................... 4
1.3 Analyse nutriënten ........................................................................................... 5
2. Nutriënten ............................................................................................................ 6
2.1 Macronutriënten .............................................................................................. 6
2.1.1 water/vocht ............................................................................................... 6
2.1.2 Vetten ....................................................................................................... 8
2.1.3 Koolhydraten (inclusief plantaardige vezels) .............................................. 14
2.1.4 Eiwit........................................................................................................ 19
2.2 Micronutriënten (mineralen, vitaminen) ........................................................... 27
2.2.1 Mineralen (27) ......................................................................................... 27
2.2.2 Vitamines ................................................................................................ 39
2.3 Vertering en nutriëntmetabolisme ................................................................... 50
2.3.1 Verteringsprocessen ................................................................................ 50
2.3.2 Vertering bij eenmagigen .......................................................................... 50
2.2.3 Verteerbaarheid ....................................................................................... 52
2.2.4 Nutriëntenmetabolisme ........................................................................... 55
2.2.5 Energiebronnen ....................................................................................... 56
2.4 Energie & evaluatiesystemen .......................................................................... 56
2.4.1 Verwerking van energie door het dier ......................................................... 57
2.4.2 Energiebehoefte van dieren ...................................................................... 62
2.5.2 Energiewaarderingssystemen ................................................................... 63
2.5 Regeling van voederopname ........................................................................... 66
2.5.1 Voederopname: complexer dan het lijkt ..................................................... 66
2.5.2 Korte termijn vs lange termijn.................................................................... 66
2.5.3 Signalen voor voederopname.................................................................... 66
2.5.4 Korte termijn regeling van voederopname .................................................. 67
2.5.5 Lange termijn regeling van voederopname ................................................. 71
2.5.6 Zintuiglijke evaluatie ................................................................................ 71
1
, 2.5.7 Voederopname regeling bij herkauwers .................................................... 71
2.5.8 Voederopname bij paarden ...................................................................... 72
2.5.9 Voederopname bij carnivoren .................................................................. 72
3. Voedermiddelen ................................................................................................. 73
3.1 Ruwvoeders .................................................................................................. 73
3.1.1 Gras ........................................................................................................ 73
3.1.2 Leguminosen (peulvruchten) .................................................................... 75
3.1.3 Andere ruwvoeders/groenvoeders ............................................................. 77
3.1.4 Bewaringsvormen: inkuilen en drogen ....................................................... 78
3.1.5 Toepassingen .......................................................................................... 82
3.2 Krachtvoedergrondstoffen .............................................................................. 83
3.2.1 Granen en bijproducten............................................................................ 83
3.2.2 Eiwitbronnen ........................................................................................... 93
3.2.3 Mineralenbronnen ..................................................................................100
3.3 Additieven ....................................................................................................101
3.3.1 Soorten additieven volgens EFSA .............................................................101
4. Bijzondere diervoeding .......................................................................................103
4.1 Voeding van vissen ........................................................................................103
4.1.1 Aquacultuur en visvangst ........................................................................103
4.1.2 Bijzonderheden ......................................................................................103
4.1.3 Darmstelsel............................................................................................104
4.1.4 Enzymatische vertering ...........................................................................106
4.1.5 Microbiële vertering ................................................................................107
4.1.6 Energiebehoefte .....................................................................................107
4.1.7 Mineralen ...............................................................................................109
4.1.8 Andere voedercomponenten ...................................................................110
4.2 Pluimvee ......................................................................................................110
4.2.1 Kippen ...................................................................................................110
4.2.2 Productiekolommen ...............................................................................110
4.2.3 Darmstelsel kip ......................................................................................111
4.2.4 Energiebehoefte .....................................................................................116
4.2.5 Productiegetal bij vleeskippen .................................................................117
4.2.6 Legcurve ................................................................................................117
2
, 4.2.7 Nutriëntensamenstelling ven een ei .........................................................117
4.2.8 Mineralen ...............................................................................................118
4.2.9 Grit versus kalk .......................................................................................118
4.3 Voeding van varkens .....................................................................................119
4.3.1 Structuur varkensbedrijf ..........................................................................119
4.3.2 Aandachtspunten bij voeden van varkens .................................................119
4.3.3 Varken = omnivoor ..................................................................................119
4.3.4 AZ gehalte in een voeder..........................................................................120
4.3.5 Waar kan een nutritionist mee spelen? .....................................................121
4.3.6 Voeding van biggen .................................................................................121
4.3.6 Voeding van vleesvarkens ......................................................................124
4.3.7 Voeding van zeugen ................................................................................130
4.4 Voeding van herkauwers ................................................................................134
4.4.1 Vezels en diersoorten ..............................................................................134
4.4.2 Voormagen .............................................................................................134
4.4.3 Penswerking ...........................................................................................135
4.4.4 Mineralen ...............................................................................................141
4.4.5 Droge stof opname .................................................................................142
4.4.6 Structuur................................................................................................143
4.5 Voeding van proefdieren ................................................................................145
4.5.1 Factoren die de behoefte bepalen ............................................................145
4.5.2 Wat is een geschikt voeder? .....................................................................147
4.5.3 Voederstrategie ......................................................................................149
4.5.4 Andere aandachtspunten ........................................................................152
4.6 Voeding van dierentuindieren ........................................................................154
4.6.1 Casus 1: De giraf – orale stereotypieën .....................................................154
4.6.2 Casus 2: De tapir – obesitas ....................................................................159
4.6.3 Casus 3: De strikt carnivoor – verzadiging .................................................160
4.6.4 Casus 4: Grazende vissen – 3D feeders.....................................................162
4.6.5 Casus 5: De bonobo – agressie tijdens voederbeurt ...................................162
4.7 Voeding van hond en kat ................................................................................163
4.7.1 Inleiding .................................................................................................164
4.7.2 Voeding van volwassen honden en katten .................................................168
3
, 4.7.3 Enkele aspecten voeding fokdieren ..........................................................188
4.7.4 Enkele aspecten voeding pups .................................................................194
4.7.5 Senior (kat) .............................................................................................197
4.7.6 Voeders..................................................................................................199
4.8 Voeding van het paard ...................................................................................207
4.8.1 Inleiding en DS opname...........................................................................207
4.8.2 Energie ...................................................................................................209
4.8.3 Zetmeel en suikers ..................................................................................216
4.8.4 Vezel ......................................................................................................220
4.8.5 Eiwit.......................................................................................................221
4.8.6 Vet .........................................................................................................223
4.8.7 Energievoorziening sportpaarden .............................................................224
4.8.8 Mineralen ...............................................................................................227
4.8.9 Vitaminen...............................................................................................232
4.8.10 Casussen .............................................................................................232
1. Inleiding
1.1 Termen
• Nutriënt = voedingsstof
o Iets wat het lichaam nodig heeft
o Bv.: eiwit, vet, calcium, vitamine E
• Ingrediënt = voedermiddel
o De leveranciers van nutriënten en functionele stoffen in de voeding
o Bv.: soja, maïsolie, tarwe, kopersulfaat, fytase
1.2 Indeling nutriënten
• Voeder
o Water
o Droge stof
▪ Organisch
• Koolhydraten
• Vetten
• Eiwitten
• Nucleïnezuren
• Organische zuren
• Vitaminen
4