Samenvatting Doelgroepen 3 |Karel de Grote | 2026/27

DOELGROEPEN 3 – samenvatting



Deel 1:

Hoofdstuk 1: ACEs en PACEs

1. Aces en Paces als overkoepelend kader

ACE = Adverse Childhood Experiences

 Beschrijft impact van stress bij ingrijpende kind en jeugdervaringen
 Biedt verklaring voor ontwikkelingsmoeilijkheden op verschillende
levensdomeinen op korte en lange termijn

PACES: Protective and Compensatory Childhood experiences

 Beschermende en ondersteunende ervaringen die veerkracht van
kinderen en jongeren kunnen versterken
 Negatieve effecten van ACEs compenseren

Onderzoek:

- Kinderen met veel negatieve kind- en jeugdervaringen  meer kans
psychologische, gedrags-emotionele en fysieke problemen later
 Depressie
 Angst
 Verslaving
 Lichamelijke gezondheidsproblemen
- Positieve ervaringen  dragen bij tot veerkracht van kind en
inzetten op herstel (beschermend en compenserend effect)

Als hulpverlener:

- Weten dat 1 persoon groot verschil maakt
- Inzicht hebben in ACEs en PACEs  helpt om noden achter gedrag te
zien

1.1 Omschrijving

1.1.1 ACES

Grondleggers: Felitti en Anda

 In 1998 onderzoek: Het Kaiser onderzoek (de ACE-studie)
 Onderzocht samenhang tussen ongunstige ervaringen in kindertijd
en interactie met actuele gezondheid en psychosociaal welzijn als
volwassenen

,Link maken met: (Ter Horst)

- Problematische opvoedingssituatie (POS)
 = door de betrokkenen als nagenoeg perspectiefloos ervaren
opvoedingssituatie, waarin men zonder hulp van buitenaf er niet
in slaagt het geheel zodanig te veranderen dat het weer
perspectief biedend wordt.
- Verontrustende opvoedingssituatie (VOS)
 = situatie waarin de verontrusting schuilt in de
ontwikkelingskansen van de minderjarige die bedreigd zijn of dat
de integriteit van de minderjarige aangetast is”

ACEs = overkoepeld begrip

 Ongunstige of nadelige kind- en jeugdervaringen
Bv. kindermishandeling, huiselijk geweld, alcohol/drugs misbruik,
psychiatrische problemen,  later ook: gedwongen huwelijk, geweld
in gemeenschap, racisme…
 Elke ervaring is 1 ACE  DUS groei je op in gezin van huiselijk
geweld + in onveilige buurt heb je 2 ACEs
 Hoe meer ACEs  meer risico op ernstige gezondheidsproblemen (=
cumulatie effect)

Definitie Nadine Burke Harris:

- Adverse childhood experiences zijn ingrijpende kind- en
jeugdervaringen, voor de leeftijd van 18 jaar, die een duidelijke
impact hebben op de verdere ontwikkeling van deze kinderen en
jongeren, op korte en op lange termijn

Visuele ondersteuning  piramidemodel van ACEs (toont mogelijk
effecten)

,1.1.2 Tussen ACE en trauma

Duidelijk verschil tussen ACEs en trauma

Trauma = emotionele, fysieke of psychologische gevolgen die iemand
oploopt ten gevolge van een ingrijpende gebeurtenis, ongeacht leeftijd

 Kan ook op latere leeftijd voorkomen
 Wijst concreet naar persoonlijke reacties die iemand heeft op
ingrijpende gebeurtenissen

Traumatische gebeurtenis = na gebeurtenis ervaart iemand trauma

Trauma + ACEs wordt in lichaam opgeslagen  effect op ontwikkeling van
hersenen

 Chronische stress met impact op gezondheid, psychisch en fysisch

Bij trauma:

- Op lange termijn overgevoeligheid van stresssystemen
- Aanhoudende kwetsbaarheid bij cognitieve, emotionele en
relationele ontwikkeling individu

Bij ACE:

- Link gemaakt tussen
 Specifieke vroegkinderlijke ervaringen
 Aantal ervan
 Impact op brede algemene gezondheid, ontwikkeling en
functioneren

Beide termen zijn OVERLAPPEND

, Soorten trauma:

- Enkelvoudige trauma
 = Eenmalige en onverwachte ingrijpende gebeurtenis
Bv. verkeersaccident, sterfte van geliefde
- Meervoudige trauma
 = Combinatie van verschillende ingrijpende en belastende
gebeurtenissen
 Verschillende levensdomeinen
Bv. kind dat broer/zus verliest en nadien ernstig ziek wordt
- Kleine ‘t’ trauma
 = Gebeurtenissen/voorvallen die elk op zichzelf niet acuut zijn
 Dagelijkse ervaringen van die gebeurtenissen vormen cumulatie
Bv. pesterijen, discriminatie, uitsluiting…
- Complex trauma
 = Meervoudige trauma waar zorgfiguren in geïntegreerd zijn
 Trauma verweven in ontwikkelingstaken
 Ervaringen zijn lange periode aanhoudend of herhaalde
blootstelling
Bv. mishandeling, zorgfiguur die niet beschikbaar is door ziekte…

Ontwikkelingstrauma = ervaring van meerdere chronische traumatische
gebeurtenissen in vroege ontwikkeling en interpersoonlijke aard

 Andere benamingen: hechtingstrauma, complexe trauma

Niet elke ingrijpende ervaring hoeft trauma te zijn

 Hangt af van aanwezige PACEs + manier waarop kind in omgeving
via veerkracht en herstel omgaat met ACE

Onderscheid tussen trauma en traumatische stoornis

- Stoornis bij trauma
 Bv. psychotrauma, stress gerelateerde stoornissen (PTSS)

1.1.3 PACES

Onderzoek naar beschermende en compenserende ervaringen

Definitie PACEs = specifieke kind en jeugdervaringen onder de 18 jaar
die bijdragen aan gezonde ontwikkeling en welzijn van kinderen en
jongeren + vervolgens helpen om negatieve effecten van ACEs te
compenseren en veerkracht te vergroten

Positief effect van PACEs = tweedelig:

- Compenserend en beschermend effect
 Dragen bij tot veerkracht kind