Samenvatting Ontwikkelingspsychologie | Emotionele ontwikkeling | Karel de Grote | 2026/27

Ontwikkelingspsychologie


Hoofdstuk 1: Emotionele ontwikkeling

1. Beschrijving van de structuur van de emotionele ontwikkeling.

Emotionele ontw + sociale ontw.  sterk verbonden met elkaar  socio-
emotionele ontw.

DUS vaak verbanden leggen tussen emotionele en sociale ontw.

Emotionele ontw. bestaat uit 2 delen

- Evolutie van eigen emoties
- Inzicht emoties andere
 Beide noodzakelijk voor gezonde ontw. om goed te kunnen
functioneren in omgeving

1.1 Evolutie van de eigen emoties

2 elementen onderscheiden:

- Zelfbewustzijn
- Zelfregulatie

Zelfbewustzijn:

- Zuigeling (baby): 3 drijfveren
- Kleuter: ik-beleving, sociale contacten en initiatief
- Lagereschoolkind: zelfwaardegevoel

ZUIGELING:

Pasgeborene:

 Geen onderscheid tussen zichzelf en buitenwereld
 Vooral op zichzelf gericht
 Gevoelig voor omgeving bv. baby’s huilen meer in omgeving met
andere baby’s
 Gevoel voornamelijk opwinding  ontstaat door senso-motorische
ervaringen  gekleurd door lust en onlust

2 maanden:

 Gevoelens worden duurzamer  negatieve en positieve gevoelens
 Spreken van stemmingen  opgeruimdheid en neerslachtigheid

,3 à 4 maanden:

 Zintuigen ontwikkeld  baby gaat buitenwereld ontdekken (kijken,
luisteren, proeven, grijpen…)
 Hoofd omhoog houden
 Leven wordt nu meer lustvol gekleurd
 3 drijfveren onderscheiden
 Genotsdrang: lust wordt herhaald (alles wat leuk is), onlust
vermeden
 Sensatiedrang: kijken en (mond-)voelen (heel geïnteresseerd in
wereld, verkennen met mond)
 Activiteitsdrang: speldrang, nabootsingdrang (zichzelf en andere,
imiteren)

6 maanden:

 Zijn zich bewust van andere mensen, willen in hun buurt zijn
 Gedifferentieerde gevoelens (drang om bij andere te zijn)
 Baby soms angstig van vreemde  verschil tussen veilig herkenbare en
onveilige onherkenbare

1 jaar:

 Kind kan gevoelens uitdrukken via lichaam (huilen, lachen, honger…)
 Uitingen van gevoelens waar hij soms mee zit
 Leidt opnieuw tot differentiatie gevoelens

Peuter:

 Wil deelnemen in sociale leven
 Kan dingen die hij wil grijpen en hanteren
 Speelt graag mee met andere
 Leidt tot differentiatie in gevoelens bv. twijfel, sympathie,
jaloezie…
 Ontwikkeling zelfbewustzijn
 Toont koppigheid, agressie, affectie  zijn directe uitingen van
wat in de omgeving afspeelt

KLEUTER:

Ontwikkeling ik-beleving:

 Einde peuterfase onderscheid tussen ‘ik’ en ‘niet ik’
 Alle gevoelens geconcentreerd op eigen ik en egocentrisme (kind
ziet zichzelf als middelpunt van de wereld)  wat hij voelt en denk,
zo denken en voelen andere ook

,  Egocentrisme op verschillende gebieden tot uiting: spel, fantasie,
gedrag…



Uitbreiding sociale contacten en gevoelens:

 Kind gaat naar school  nieuwe situatie
 In klas met 20 kinderen  gedwongen te leren omgaan met
kinderen verschillend van aard, andere opvoeding…
 Kan bedreigend overkomen in begin, maar kind leert hier mee
omgaan
 Juf wordt gezien als gezaghebber
 Juf is eerst andere volwassen naast mama en papa die belangrijke
rol speelt in ontw.  grote verantwoordelijkheid
 Kind krijgt behoefte voor contact leeftijdsgenoten
 Soms worden speelgenootjes gecreëerd in fantasie als er geen
vriendje beschikbaar is (realisme Piaget)
 Samenspelen is nu nog functioneel bepaald
 Beginnend empathisch vermogen
 Kunnen elkaars gedrag beïnvloeden (actie en reactie bepalen gedrag
in toekomst)

Prestatiedrang en initiatiefname:

 Rond 3 à 4 jaar  prestatiegericht gedrag
 Gaat prestaties vergelijken met andere  wordt zo gestimuleerd om
dingen beter te doen
 Neemt meer initiatief
 Meisjes: horen graag goedkeuring en lof
 Jongens: prestatie staat centraal
 Kleuters verwerven opgavenbewustzijn
 Leren onderscheid maken in wat ze WILLEN bereiken en wat ze
VERWACHTEN te bereiken (moet hierin geholpen worden,
inschatting is nog niet juist)  als hij zich overschat wordt hij
geconfronteerd met mislukking en gaat hij aan zichzelf twijfelen
 leidt tot overcompensatie
 Belangrijk kleuter te ondersteunen in het maken van haalbare
doelstellingen

LAGERE SCHOOLKIND:

 Kind komt opnieuw in andere wereld terecht
 Volwassenen beoordelen kunnen van nieuwe vaardigheden (lezen,
schrijven, sporten…)  niet enkel inzet en doorzetting

,  Zo leren ze eigen prestaties beoordelen  nieuwe reeks gevoelens
ontstaan (minderwaardigheidsgevoelens, schuldgevoelens, spijt,
schaamte…)
 Zelfwaardegevoel sterk verbonden met prestaties + wat
buitenwereld er van denkt
 Kind wordt gevoelig over positieve en negatieve opmerkingen over
zichzelf, wat ze doen of familiale context
 Vergelijking met andere leidt tot gevoelens over die ander
(bewondering, ijverzucht)
 Bij lagere schoolkind kunnen we dus spreken over uitbreiding van
sociale gevoelens en morele gevoelens
 Gevoelens komen vaak samen voor, ook als ze tegenstrijdig zijn bv.
afgunst en respect voor je vriend
 Stemmingen wisselen gemakkelijk maar worden duurzamer
 Gevoelens schoolkind bereiken weinig diepgang bv. uitlachen van
zieke kameraad, dieren pijn doen uit nieuwsgierigheid…
 Naast aangeboren temperament is sociale wereld een belangrijke
functie in ontstaan van emoties

Zelfregulatie:

= de strategieën die we gebruiken om onze emoties aan te passen tot een
comfortabele intensiteit zodat we onze doelen kunnen bereiken.

 Prefrontale cortex belangrijke rol om emoties te controleren
 Baby: nauwelijks ontw. + geen mogelijkheid om gevoelens te
controleren
 Gevoelens leren te controleren duurt lang
 Kleuters: leren dat ze iets anders kunnen doen en dat ze zo tot
andere gevoelens kunnen komen
 Leren van taal en die kunnen gebruiken is ook belangrijke factor
 Lagere schoolkind: kan onderscheid maken tussen:
- Probleemgerichte coping = onaangename situatie die ze
kunnen veranderen, kiezen om probleem aan te pakken
- Emotiegerichte coping = gevoel weinig te kunnen
veranderen aan probleem, staan zichzelf toe om gevoelens
die daarbij horen te ervaren
 Rond 12 jaar: periode van synaptische groei in prefrontale
hersenzone  belangrijk om emoties te controleren
 Rond 17 jaar: opnieuw periode van synaptogenese in temporale
hersenzone  leren meer verbanden legen in taalgebied waardoor
adolescenten in staat zijn complexe emoties om te zetten in taal

1.2 evolutie van het inzicht in emoties andere

6 onderverdelingen: