Vergelijkende politiek
Inleiding ..................................................................................................................................1
Staat en democratie ................................................................................................................3
Parlementen ......................................................................................................................... 18
Regeringen ............................................................................................................................ 25
Subnationaal bestuur ............................................................................................................ 32
Politieke cultuur .................................................................................................................... 39
Verkiezingen en kiezers .......................................................................................................... 45
Politieke partijen.................................................................................................................... 51
Inleiding
Omschrijving vergelijkende politiek
Politiek = het bekomen en uitoefenen v macht, competitie en gebruik, publieke en autoritaire
keuzes → welke keuzes worden gemaakt, hoe worden keuzes gemaakt, wie beïnvloedt die
keuzes
Vergelijkende pol is niet het bestuderen van relaties tss staten (IR theory), maar het vergelijken
van verschillende (supra)nationale, interne politieke processen en systemen
Empirisch onderzoek normatief (politieke theorie)
Waarom vergelijkende politiek
- Het onderzoeken v een enkel land, case studies
- Beschrijven, begrijpen, verklaren, voorspellen
Analytisch: identificeren en verklaren v verschillen en gelijkenissen tss landen
- Methodologisch: regels en standaarden vr vergelijkende politiek vastleggen
- Helpen betere keuzes te maken
Het onderzoeksobject
Het vergelijken v onderdelen vh pol systeem, ipv het vergelijken v gehele systemen
Evoluties id vergelijkende politiek
- Verandering v inhoud
- Voor WOII: focus op staten en hun instituties in het Westen
- Behavioural revolution: een shift weg v instituties
- Niet alleen aandacht vr de formele maar ook vr de informele instellingen
en andere actoren, focus oh pol systeem (de instituties en interacties die
een staat maken) ipv staten
Nu is de staat nog steeds centraal in vergelijkende politiek, maar op een
andere manier m bredere aandacht vr andere zaken
- Westerse begrippen zijn niet v toepassing buiten het Westen → nood aan
universele concepten (systemisch functionalisme)
MAAR kritiek: het systemisch functionalisme is te abstract en heeft geen
oog vr (historische) contexten, inzichten kunnen niet zomaar overal
gelden en dat hoeft misschien ook niet → shift nr midrange theorieën
1
, - Verandering v methodologie
- Meer cases onderzoeken = extension
- Er komen meer staten bij (dekolonisatie), aandacht vr niet-Westerse
staten (geen “end of history”)
- Subjective extension: VS en VK (Angelsaksisch) waren lang de norm,
maar we kijken nu op een andere manier nr staten, andere modellen
kunnen ook werken
- Politiek id praktijk onderzoeken en niet enkel teksten
- Opkomst v extensieve designs: zoveel mog cases bekijken, weinig variabelen,
kwantitatieve data, empirische observatie
MAAR kritiek: landen reduceren tot cijfertjes negeert context → terugkeer nr
intensieve designs: weinig cases, veel variabelen
- Veelheid aan methoden
- Cross-sectioneel: vergelijken in ruimte
- Longitudinaal / cross-temporaal: vergelijken in tijd
- Cross-functioneel: vergelijken in organisaties
- Geaggregeerd (info v een bepaald territorium, bv. verkiezingsresultaten,
handig vr longitudinaal onderzoek) vs. individueel niveau
- Focus op gelijkenissen (method of agreement) of verschillen (method of
difference)
- De inhoudelijke en methodologische verandering hangt samen
- Een verbreding vh aantal onderzochte landen zorgt vr aandacht vr nieuwe
systemen, waar opvalt dat ook andere actoren naast instituties een rol spelen
- Zoektocht nr universeel toepasbare begrippen → zo veel mog cases betrekken
Terugkeer naar aandacht vr context → beperkt aantal cases onderzoeken
= cyclische evolutie, maar niet zomaar teruggekeerd nr het beginpunt, verschillende
veranderingen
2
,Staat en democratie
NEDERLAND
- Ontwikkeld id 19e eeuw (1818-1848) id context vh Verenigd Koninkrijk der Nederlanden
maar beschrijft nog steeds de huidige structuur
- Opgelegd dr grootmachten, niet dd Nederlanders zelf bedacht
- Verschillende lagen: lokaal, provinciaal, nationaal niveau
Hebben elk min of meer dezelfde structuur: parlementair
Historische ontwikkeling
Voorlopers vd moderne staat
- In het gebied vd lage landen komen verschillende groepen ad macht: Romeinen,
Franken, Christenen
- Geen feodalisme (= typisch kenmerk vd middeleeuwen, hiërarchisch, leenstelsel m
leenheer en vazal) in Nederland (uitzonderlijk)
Door egalitarisme (= gelijkheidsstreven) gekenmerkt
- Tot id jaren ’50 grote overstromingen → Ned w in belangrijke mate bepaald dd strijd tgn
water → zorgt vr nood aan SW waardoor er een premature vorm vd consensusdemo
groeit, SW en consensus is de gewoonte
Verdeeldheid id lage landen
- Relatief klein maar dichtbevolkt
- Strijd tss katholieken en protestanten (zal een groot deel v Europa kenmerken)
Gaat dr tot het einde vd middeleeuwen
De gebieden w ovv taal en religie verdeeld dr rivieren en een Romeinse heerweg
(katholiek ih noorden, protestants ih zuiden)
Naast taal en religie ook veel politieke tegenstellingen → deze vallen niet samen
- Later komt Ned in handen vd Habsburgers = katholieken (Oostenrijks-Spaanse
Nederlanden) → leidt tot opstanden vanuit protestantse hoek
Opstanden w in eerste instantie onderdrukt, maar zal enkel zorgen vr meer opstand
In het Zuiden houden Habsburgers langer stand → spanningsveld tss noord en zuid →
80-jarige oorlog
Verenigde republiek der zeven provinciën
- Vrede tss noord en zuid na de 80-jarige oorlog: Vrede van Westfalen
→ Ontstaan vd Verenigde republiek der zeven provinciën
- 17e-19e eeuw
- Nederland bouwt een aanzienlijk koloniaal imperium op
- Periode eindigt met Frankrijk onder Napoleon
Verenigd Koninkrijk der Nederlanden
- Franse periode eindigt m slag bij Waterloo → grootmachten maken afspraken over de
inrichting vd wereld na Nap = Congres v Wenen → VKN als bufferstaat (1815) waardoor
noord en zuid weer verenigd geraken
- Koning Willem is minder populair ih Zuiden, spanningen escaleren
- Deze unie eindigt md onafhankelijkheid v België ()
Hedendaagse natiestaat Nederland
3
, - Exogeen design: Nederland heeft zijn systeem niet zelf bedacht maar overgenomen of
opgelegd geweest
- Krijgt zoals veel andere imperiale Europese landen te maken m dekolonisering
- 1949: Indonesië = eerste verlies
- Nieuw-Guinea
- 1980: Suriname (vreedzamer)
- MAAR de dag v vandaag nog steeds een aantal gebieden/restanten uit het
koloniale verleden (Antillen, Aruba … blijven verbonden)
- Uiteindelijk een vrij stabiel systeem, w zelfs gezien als een voorbeeld vr andere landen
Maar dat zal weer destabiliseren
Historische erfenis
Grondwet
- Basiskeuzes
- Unitarisme: onder invloed v Frankrijk (Nap: centrale staat)
MAAR geen volledige kopie vh verleden want Ned geeft een gedecentraliseerde
invulling ad eenheidsstaat (nadruk oh subnationaal niveau, vooral gemeenten
hebben redelijk wat autonomie)
- Monarchie: onder invloed vd Fransen/Britten
MAAR geen volledige kopie vh verleden want relatief snel wordt de monarchie
constitutioneel en vooral ceremonieel
- Bicamerisme: lager huis en hoger huis
Restant vh VKN waar de elite uit het zuiden vertegenwoordigd zou worden
MAAR zwak bicamerisme: tweede kamer > eerste kamer
- Nooit fundamenteel ter discussie gesteld
- Ingrijpende wijzigingen
- 1848: rechtstreekse verkiezingen + parlementair systeem
- 1917: Grote Pacificatie
- Democratisering vh kiessysteem: proportioneel, alg enk stemrecht
- Akkoord vr staatsfinanciering vr religieuze scholen
Periodes die Nederland gevormd hebben
- Calvinisme
- Calvijn introduceerde het protestantisme
→ ideologische ruggengraat tgn de katholieke Habsburgers: rechtvaardigde
opstand tgn ongoddelijk bestuur
- Direct, sober, zuinig, star
- Periode vd republiek laat sporen na
- Consensuspolitiek
- Ned w een econo en militaire wereldspeler (17e eeuw = Gouden Eeuw)
→ openheid en tolerantie vr andere religies en culturen
- Periode rond WOII
- Wedergeboorte v Nederland: grotere rol vr de overheid, democratie, Eur
integratie
- Na verlies koloniaal imperium: profileert zich als meest vooruitstrevend, als
gidsland
4
Inleiding ..................................................................................................................................1
Staat en democratie ................................................................................................................3
Parlementen ......................................................................................................................... 18
Regeringen ............................................................................................................................ 25
Subnationaal bestuur ............................................................................................................ 32
Politieke cultuur .................................................................................................................... 39
Verkiezingen en kiezers .......................................................................................................... 45
Politieke partijen.................................................................................................................... 51
Inleiding
Omschrijving vergelijkende politiek
Politiek = het bekomen en uitoefenen v macht, competitie en gebruik, publieke en autoritaire
keuzes → welke keuzes worden gemaakt, hoe worden keuzes gemaakt, wie beïnvloedt die
keuzes
Vergelijkende pol is niet het bestuderen van relaties tss staten (IR theory), maar het vergelijken
van verschillende (supra)nationale, interne politieke processen en systemen
Empirisch onderzoek normatief (politieke theorie)
Waarom vergelijkende politiek
- Het onderzoeken v een enkel land, case studies
- Beschrijven, begrijpen, verklaren, voorspellen
Analytisch: identificeren en verklaren v verschillen en gelijkenissen tss landen
- Methodologisch: regels en standaarden vr vergelijkende politiek vastleggen
- Helpen betere keuzes te maken
Het onderzoeksobject
Het vergelijken v onderdelen vh pol systeem, ipv het vergelijken v gehele systemen
Evoluties id vergelijkende politiek
- Verandering v inhoud
- Voor WOII: focus op staten en hun instituties in het Westen
- Behavioural revolution: een shift weg v instituties
- Niet alleen aandacht vr de formele maar ook vr de informele instellingen
en andere actoren, focus oh pol systeem (de instituties en interacties die
een staat maken) ipv staten
Nu is de staat nog steeds centraal in vergelijkende politiek, maar op een
andere manier m bredere aandacht vr andere zaken
- Westerse begrippen zijn niet v toepassing buiten het Westen → nood aan
universele concepten (systemisch functionalisme)
MAAR kritiek: het systemisch functionalisme is te abstract en heeft geen
oog vr (historische) contexten, inzichten kunnen niet zomaar overal
gelden en dat hoeft misschien ook niet → shift nr midrange theorieën
1
, - Verandering v methodologie
- Meer cases onderzoeken = extension
- Er komen meer staten bij (dekolonisatie), aandacht vr niet-Westerse
staten (geen “end of history”)
- Subjective extension: VS en VK (Angelsaksisch) waren lang de norm,
maar we kijken nu op een andere manier nr staten, andere modellen
kunnen ook werken
- Politiek id praktijk onderzoeken en niet enkel teksten
- Opkomst v extensieve designs: zoveel mog cases bekijken, weinig variabelen,
kwantitatieve data, empirische observatie
MAAR kritiek: landen reduceren tot cijfertjes negeert context → terugkeer nr
intensieve designs: weinig cases, veel variabelen
- Veelheid aan methoden
- Cross-sectioneel: vergelijken in ruimte
- Longitudinaal / cross-temporaal: vergelijken in tijd
- Cross-functioneel: vergelijken in organisaties
- Geaggregeerd (info v een bepaald territorium, bv. verkiezingsresultaten,
handig vr longitudinaal onderzoek) vs. individueel niveau
- Focus op gelijkenissen (method of agreement) of verschillen (method of
difference)
- De inhoudelijke en methodologische verandering hangt samen
- Een verbreding vh aantal onderzochte landen zorgt vr aandacht vr nieuwe
systemen, waar opvalt dat ook andere actoren naast instituties een rol spelen
- Zoektocht nr universeel toepasbare begrippen → zo veel mog cases betrekken
Terugkeer naar aandacht vr context → beperkt aantal cases onderzoeken
= cyclische evolutie, maar niet zomaar teruggekeerd nr het beginpunt, verschillende
veranderingen
2
,Staat en democratie
NEDERLAND
- Ontwikkeld id 19e eeuw (1818-1848) id context vh Verenigd Koninkrijk der Nederlanden
maar beschrijft nog steeds de huidige structuur
- Opgelegd dr grootmachten, niet dd Nederlanders zelf bedacht
- Verschillende lagen: lokaal, provinciaal, nationaal niveau
Hebben elk min of meer dezelfde structuur: parlementair
Historische ontwikkeling
Voorlopers vd moderne staat
- In het gebied vd lage landen komen verschillende groepen ad macht: Romeinen,
Franken, Christenen
- Geen feodalisme (= typisch kenmerk vd middeleeuwen, hiërarchisch, leenstelsel m
leenheer en vazal) in Nederland (uitzonderlijk)
Door egalitarisme (= gelijkheidsstreven) gekenmerkt
- Tot id jaren ’50 grote overstromingen → Ned w in belangrijke mate bepaald dd strijd tgn
water → zorgt vr nood aan SW waardoor er een premature vorm vd consensusdemo
groeit, SW en consensus is de gewoonte
Verdeeldheid id lage landen
- Relatief klein maar dichtbevolkt
- Strijd tss katholieken en protestanten (zal een groot deel v Europa kenmerken)
Gaat dr tot het einde vd middeleeuwen
De gebieden w ovv taal en religie verdeeld dr rivieren en een Romeinse heerweg
(katholiek ih noorden, protestants ih zuiden)
Naast taal en religie ook veel politieke tegenstellingen → deze vallen niet samen
- Later komt Ned in handen vd Habsburgers = katholieken (Oostenrijks-Spaanse
Nederlanden) → leidt tot opstanden vanuit protestantse hoek
Opstanden w in eerste instantie onderdrukt, maar zal enkel zorgen vr meer opstand
In het Zuiden houden Habsburgers langer stand → spanningsveld tss noord en zuid →
80-jarige oorlog
Verenigde republiek der zeven provinciën
- Vrede tss noord en zuid na de 80-jarige oorlog: Vrede van Westfalen
→ Ontstaan vd Verenigde republiek der zeven provinciën
- 17e-19e eeuw
- Nederland bouwt een aanzienlijk koloniaal imperium op
- Periode eindigt met Frankrijk onder Napoleon
Verenigd Koninkrijk der Nederlanden
- Franse periode eindigt m slag bij Waterloo → grootmachten maken afspraken over de
inrichting vd wereld na Nap = Congres v Wenen → VKN als bufferstaat (1815) waardoor
noord en zuid weer verenigd geraken
- Koning Willem is minder populair ih Zuiden, spanningen escaleren
- Deze unie eindigt md onafhankelijkheid v België ()
Hedendaagse natiestaat Nederland
3
, - Exogeen design: Nederland heeft zijn systeem niet zelf bedacht maar overgenomen of
opgelegd geweest
- Krijgt zoals veel andere imperiale Europese landen te maken m dekolonisering
- 1949: Indonesië = eerste verlies
- Nieuw-Guinea
- 1980: Suriname (vreedzamer)
- MAAR de dag v vandaag nog steeds een aantal gebieden/restanten uit het
koloniale verleden (Antillen, Aruba … blijven verbonden)
- Uiteindelijk een vrij stabiel systeem, w zelfs gezien als een voorbeeld vr andere landen
Maar dat zal weer destabiliseren
Historische erfenis
Grondwet
- Basiskeuzes
- Unitarisme: onder invloed v Frankrijk (Nap: centrale staat)
MAAR geen volledige kopie vh verleden want Ned geeft een gedecentraliseerde
invulling ad eenheidsstaat (nadruk oh subnationaal niveau, vooral gemeenten
hebben redelijk wat autonomie)
- Monarchie: onder invloed vd Fransen/Britten
MAAR geen volledige kopie vh verleden want relatief snel wordt de monarchie
constitutioneel en vooral ceremonieel
- Bicamerisme: lager huis en hoger huis
Restant vh VKN waar de elite uit het zuiden vertegenwoordigd zou worden
MAAR zwak bicamerisme: tweede kamer > eerste kamer
- Nooit fundamenteel ter discussie gesteld
- Ingrijpende wijzigingen
- 1848: rechtstreekse verkiezingen + parlementair systeem
- 1917: Grote Pacificatie
- Democratisering vh kiessysteem: proportioneel, alg enk stemrecht
- Akkoord vr staatsfinanciering vr religieuze scholen
Periodes die Nederland gevormd hebben
- Calvinisme
- Calvijn introduceerde het protestantisme
→ ideologische ruggengraat tgn de katholieke Habsburgers: rechtvaardigde
opstand tgn ongoddelijk bestuur
- Direct, sober, zuinig, star
- Periode vd republiek laat sporen na
- Consensuspolitiek
- Ned w een econo en militaire wereldspeler (17e eeuw = Gouden Eeuw)
→ openheid en tolerantie vr andere religies en culturen
- Periode rond WOII
- Wedergeboorte v Nederland: grotere rol vr de overheid, democratie, Eur
integratie
- Na verlies koloniaal imperium: profileert zich als meest vooruitstrevend, als
gidsland
4
