Academisch & Juridisch Nederlands
HC 1: Inleiding
Waarom academisch Nederlands ?
1. Taalniveau van studenten onder de loep:
• Klachten over het taalniveau van studenten komen steeds vaker voor in de media
• Kritiek, zoals “een bloedbad tegen het Nederlands”, wijst op volgens sommige op taalverloedering, dit zou onder
andere door sociale media komen
• Studenten zouden volgens velen niet alleen slechter schrijven, maar zelfs minder intelligent lijken
2. Historisch perspectief
• Klachten over taalbeheersing zijn niet nieuw, maar bestaan al heel lang
• De focus ligt vaak op spelling, wat soms als overdreven wordt ervaren, maar voor velen heel belangrijk is
3. Democratisering van het onderwijs:
• Meer studenten met anderstalige achtergronden volgen hoger onderwijs en slagen ondanks een mindere
taalbeheersing
• Sociale media kunnen wel invloed hebben op spelling en taalgebruik, maar correct taalgebruik blijft cruciaal
4. Uitdaging:
De lat niet verlagen, maar ook niet niet meer corrigeren → taal kan je leren dus correcties kunnen alleen maar helpen
Waarom Juridisch Nederlands?
1. Complexiteit van juridisch taalgebruik
Juridische teksten bevatten vaak Latijnse termen, hoofdletters en derde persoonsvormen diemoeilijk te begrijpen zijn
voor niet-juristen én juristen onderling.
Voorbeelden:
Preatoriaanse probatie → “omdat ik (de procureur) dat beslist heb”
Ex aequo et bono → “rechtvaardig, in alle redelijkheid, uit het gelijke en goede”
2. Onbegrip en wantrouwen
Onderzoek KU-Leuven: Visie van de burger op justitie – Enquete:
‘Burger wantrouwt justitie’
86% van de ondervraagde vinden dat juridisch taalgebruik onduidelijk is en 2/3 van de magistraten gaat daarmee
akkoord
Christiaan Denoyelle → wil juristen daar op de hoogte van brengen
Onderzoek Justitiebarometer 2024 (ontstaan na de Dutroux-affaire):
Mate van vertrouwen in justitie is gedaald
Door de jaren heen vinden de mensen dat de werking van justitie achteruitgaat of er niet op vooruitgaat 65% vindt dat
juridische taal onduidelijk is → gestegen → en terug gedaald → consequent probleem
Ook juristen erkennen deze problemen
,3. Historische voorbeelden van kritiek:
Luc Huyse (1996):
“Juristen moeten opnieuw naar school om te leren praten”
• Spelling veranderde toen
→ pannekoek naar pannenkoek
• Nog steeds een zeer accurate en to the point uitspraak
Walter van Gerven (2000): Emotionele intelligentie en psychologisch inzicht moeten we nog toevoegen aan onze
opleiding Rechten → meer nodig dan juridische vakkennis → We schrijven te formalistisch → technisch schrijven we
misschien correct maar dat is nog geen goede juridische tekst
Hof van Cassatie (2004): ‘Verwacht niet van rechtszoekende dat ze vertrouwen hebben in justitie als ze de draagwijdte
van onze arresten niet kunnen begrijpen’
4. Fouten door onduidelijke taalgebruik:
Grondwettelijk Hof (2004): door een fout met het woord ‘onverminderd’ in een elektriciteitsdecreet moest het hele decreet
aangepast worden → kost veel geld, tijd en vermindert de rechtszekerheid
5. Initiatieven voor verbeteringen:
Campagnes zoals “Heerlijk Helder”
( Jan Houtkiet → stubru oprichter, met Koen Geens) en de Kruid-brochure (Hoge Raad voor de Justitie - Christiaan Denoyellle)
moedigen duidelijke taal aan in juridische documenten → en zeggen dat het kan en mag!
Ig-nobelprijs literatuur (2022) voor onderzoek naar moeilijk juridisch taalgebruik toont de ernst én humor van dit probleem
aan
Conclusie:
Zowel Academisch en Juridisch Nederlands vereist een bewuste aandacht voor taalgebruik.
Begrijpelijke communicatie is essentieel voor succes in het onderwijs én het vertrouwen in justitie
Academische taalbeheersing: een noodzaak!
Juridische taalbeheersing: een noodzaak!
, HC 2: H3.1 Norm
Wat is goed Nederlands?
Taal varieert
⇒ Je kan niet zeggen wat goed Nederlands is want taal evolueert
Mensen noemen het taalverloedering maar misschien verandert de taal gewoon
Taal varieert, is niet het zelfde taal als 35/40 jaar geleden.
• Spelling, grammatica (veranderd heel traag) en woordenschat is veranderd, taal evolueert door de tijd heen.
• Niet elke taal gebied spreekt het zelfde variant (dialecten).
• Dialecten waren eerst en standaard taal kwam er daarna. (dialect is geen slecht nederlands maar een variant).
dialecten lijken op elkaar, sociolecten ⇒ ( taal van de jeugd, juristen) sociale klassen, sociale groepen.
Diachroon
= taalverandering door de tijd heen → je ziet een grote verandering in betekenis en emotie
• Woordenschat
• Uitspraak
• Grammatica
Bv: in de middeleeuwen was ‘wijf’ de gebruikelijke term om echtgenote aan te duiden, nu is het een scheldwoord.
Synchroon
= wat juist kijkt naar één moment in de tijd.
• Dialecten
• Regiolecten
• Sociolecten
Diachroon Synchroon
• Woordenschat • Dialecten
• Uitspraak • Regiolecten
• Grammatica • Sociolecten
Dialecten vormen de basis waaruit de standaardtaal is ontstaan
• Regiolecten = Grote groepen dialecten zoals (bv. het Antwerps)
• Sociolecten = Taalvarianten van bepaalde sociale groepen (bv. Jongerentaal, vaktaal)
Gestandaardiseerde variant: (1ste standaardtalen → latijn) (boekdrukkunst ontstaan)
• Codificatie = kan je opzoeken
• Normbepalend = die variant dat de taalgebruikers als juist zien
• Publieke domein = taal die we in het publieke domein spreken
Onbewust maatschappelijk + bewust politiek gestuurd
Differentiatie → NL en Vlamingen spreken bijde A.N.
HC 1: Inleiding
Waarom academisch Nederlands ?
1. Taalniveau van studenten onder de loep:
• Klachten over het taalniveau van studenten komen steeds vaker voor in de media
• Kritiek, zoals “een bloedbad tegen het Nederlands”, wijst op volgens sommige op taalverloedering, dit zou onder
andere door sociale media komen
• Studenten zouden volgens velen niet alleen slechter schrijven, maar zelfs minder intelligent lijken
2. Historisch perspectief
• Klachten over taalbeheersing zijn niet nieuw, maar bestaan al heel lang
• De focus ligt vaak op spelling, wat soms als overdreven wordt ervaren, maar voor velen heel belangrijk is
3. Democratisering van het onderwijs:
• Meer studenten met anderstalige achtergronden volgen hoger onderwijs en slagen ondanks een mindere
taalbeheersing
• Sociale media kunnen wel invloed hebben op spelling en taalgebruik, maar correct taalgebruik blijft cruciaal
4. Uitdaging:
De lat niet verlagen, maar ook niet niet meer corrigeren → taal kan je leren dus correcties kunnen alleen maar helpen
Waarom Juridisch Nederlands?
1. Complexiteit van juridisch taalgebruik
Juridische teksten bevatten vaak Latijnse termen, hoofdletters en derde persoonsvormen diemoeilijk te begrijpen zijn
voor niet-juristen én juristen onderling.
Voorbeelden:
Preatoriaanse probatie → “omdat ik (de procureur) dat beslist heb”
Ex aequo et bono → “rechtvaardig, in alle redelijkheid, uit het gelijke en goede”
2. Onbegrip en wantrouwen
Onderzoek KU-Leuven: Visie van de burger op justitie – Enquete:
‘Burger wantrouwt justitie’
86% van de ondervraagde vinden dat juridisch taalgebruik onduidelijk is en 2/3 van de magistraten gaat daarmee
akkoord
Christiaan Denoyelle → wil juristen daar op de hoogte van brengen
Onderzoek Justitiebarometer 2024 (ontstaan na de Dutroux-affaire):
Mate van vertrouwen in justitie is gedaald
Door de jaren heen vinden de mensen dat de werking van justitie achteruitgaat of er niet op vooruitgaat 65% vindt dat
juridische taal onduidelijk is → gestegen → en terug gedaald → consequent probleem
Ook juristen erkennen deze problemen
,3. Historische voorbeelden van kritiek:
Luc Huyse (1996):
“Juristen moeten opnieuw naar school om te leren praten”
• Spelling veranderde toen
→ pannekoek naar pannenkoek
• Nog steeds een zeer accurate en to the point uitspraak
Walter van Gerven (2000): Emotionele intelligentie en psychologisch inzicht moeten we nog toevoegen aan onze
opleiding Rechten → meer nodig dan juridische vakkennis → We schrijven te formalistisch → technisch schrijven we
misschien correct maar dat is nog geen goede juridische tekst
Hof van Cassatie (2004): ‘Verwacht niet van rechtszoekende dat ze vertrouwen hebben in justitie als ze de draagwijdte
van onze arresten niet kunnen begrijpen’
4. Fouten door onduidelijke taalgebruik:
Grondwettelijk Hof (2004): door een fout met het woord ‘onverminderd’ in een elektriciteitsdecreet moest het hele decreet
aangepast worden → kost veel geld, tijd en vermindert de rechtszekerheid
5. Initiatieven voor verbeteringen:
Campagnes zoals “Heerlijk Helder”
( Jan Houtkiet → stubru oprichter, met Koen Geens) en de Kruid-brochure (Hoge Raad voor de Justitie - Christiaan Denoyellle)
moedigen duidelijke taal aan in juridische documenten → en zeggen dat het kan en mag!
Ig-nobelprijs literatuur (2022) voor onderzoek naar moeilijk juridisch taalgebruik toont de ernst én humor van dit probleem
aan
Conclusie:
Zowel Academisch en Juridisch Nederlands vereist een bewuste aandacht voor taalgebruik.
Begrijpelijke communicatie is essentieel voor succes in het onderwijs én het vertrouwen in justitie
Academische taalbeheersing: een noodzaak!
Juridische taalbeheersing: een noodzaak!
, HC 2: H3.1 Norm
Wat is goed Nederlands?
Taal varieert
⇒ Je kan niet zeggen wat goed Nederlands is want taal evolueert
Mensen noemen het taalverloedering maar misschien verandert de taal gewoon
Taal varieert, is niet het zelfde taal als 35/40 jaar geleden.
• Spelling, grammatica (veranderd heel traag) en woordenschat is veranderd, taal evolueert door de tijd heen.
• Niet elke taal gebied spreekt het zelfde variant (dialecten).
• Dialecten waren eerst en standaard taal kwam er daarna. (dialect is geen slecht nederlands maar een variant).
dialecten lijken op elkaar, sociolecten ⇒ ( taal van de jeugd, juristen) sociale klassen, sociale groepen.
Diachroon
= taalverandering door de tijd heen → je ziet een grote verandering in betekenis en emotie
• Woordenschat
• Uitspraak
• Grammatica
Bv: in de middeleeuwen was ‘wijf’ de gebruikelijke term om echtgenote aan te duiden, nu is het een scheldwoord.
Synchroon
= wat juist kijkt naar één moment in de tijd.
• Dialecten
• Regiolecten
• Sociolecten
Diachroon Synchroon
• Woordenschat • Dialecten
• Uitspraak • Regiolecten
• Grammatica • Sociolecten
Dialecten vormen de basis waaruit de standaardtaal is ontstaan
• Regiolecten = Grote groepen dialecten zoals (bv. het Antwerps)
• Sociolecten = Taalvarianten van bepaalde sociale groepen (bv. Jongerentaal, vaktaal)
Gestandaardiseerde variant: (1ste standaardtalen → latijn) (boekdrukkunst ontstaan)
• Codificatie = kan je opzoeken
• Normbepalend = die variant dat de taalgebruikers als juist zien
• Publieke domein = taal die we in het publieke domein spreken
Onbewust maatschappelijk + bewust politiek gestuurd
Differentiatie → NL en Vlamingen spreken bijde A.N.
