HOOFDSTUK 1: INLEIDING
1. HET KIND IN DE SAMENLEVING
© Het kind op raadpleging: klinische benadering
® Vragen stellen over het kind: school, hobby’s, …
® Bijvoorbeeld: kind met T1D; hoe zal de school hierop reageren?
© De wereld van het kind: directe familie
® Biologische ouders; éénouder gezin, nieuw-samengestelde gezinnen
§ Belangrijke implicaties voor opvoeding en aanleren van bepaalde essentiële dingen
(potjestraining, …)
® Broers, zussen, stiefbroers, stiefzussen, halfbroers, halfzussen, …
® Bredere familie, vrienden, school, kinderopvang, …
§ Meenemen in het kijken naar het kind
2. PUBLIEKE ZORG VOOR KINDEREN IN VLAANDEREN
© Voor kinderen zorgen à verantwoordelijkheid van de MS
© Preventiezorg:
® Kind en gezin: eerste opvolging
§ Eerste testen (gehoor, ogen, …), vaccinaties, ontwikkeling
§ Doorverwijzing naar kinderartsen wanneer er afwijkingen of vertraging is
§ = preventieve geneeskunde; goed uitgebouwd in BE
® CLB: schoolgaande kinderen
§ Groei, gewicht, gedragsproblemen, ogen, …
§ Verderzetting van de preventieve gezondheidszorg: lage drempel om door te verwijzen naar
de therapeutische gezondheidszorg
® Belangrijk: opmerken van verwaarlozing en mishandeling (!!)
© Bescherming van kinderen: publieke gezondheidszorg maar is vrijwillige zorg
® Vertrouwenscentra - expertisecentra: melding van kindermishandeling hier = plicht!
§ Anonieme doorverwijzing
® Expertisecentra: mishandeling, verwaarlozing, seksueel misbruik
§ Multidisciplinair team: vrijwillige, niet-justitiële hulp en dienstverlening
§ Taak: vertrouwenscentra, sensibilisering, advies verlenen, coachen en coördineren,
hulpverlening opstarten indien nodig
® Comité bijzondere jeugdzorg
® Jeugdrechtbank
3. MEDICOLEGALE ASPECTEN
© In kindergeneeskunde: belangrijke gevolgen voor relatie arts-patiënt
® Er is een of meerdere ouders bij betrokken!
® Wie zal de beslissingen nemen?
§ Kleine kinderen: ouders
§ Oudere kinderen: ?
1
,© Wet patiëntenrechten: tov minderjarigen (2002)
® 3 P’s: protection, provision, participation
© Algemeen: tot 18-jarige leeftijd à ouders hebben beslissingsrecht
® Maar: participatie is belangrijk: uitleg op basis van de leeftijd
§ Aandoening uitleggen, behandeling uitleggen, keuze voor bepaalde behandeling uitleggen,
nevenwerkingen uitleggen, …
® Rechten kunnen worden uitgeoefend door een minderjarige patiënt die hiertoe in staat is
§ Belangrijke rol van de arts: maturiteit van de patiënt inschatten en laten deelnemen aan
bepaalde beslissingsprocessen
§ Op basis van het gevoel van de arts; hier is geen standaardinstrument voor (checklist, ..)
§ Situatie-afhankelijk!
® Ouders: moeten in principe altijd akkoord zijn
§ Stilzwijgende toestemming wordt geaccepteerd
§ Als één van beide ouders niet akkoord is met consultatie/onderzoek/ingreep/… à
jeugdrechter
© Urgenties: afwijkingen zijn toegelaten
® Bijvoorbeeld: urgente bloedtransfusie nodig maar ouders weigeren om religieuze redenen = de arts
mag ingrijpen en bloed toedienen
4. KINDERMISHANDELING EN VERWAARLOZING
4.1 RISICO-INSCHATTING
© Welke kinderen lopen een groter risico op kindermishandeling?
® Ongeplande ZWS; ongewenste kinderen
® Prematuriteit, aangeboren afwijkingen, mentale achterstand, …
® Gedragsstoonissen, leerstoornissen, ADHD, ASS, psychiatrishe ziekten
® Chronisch zieke kinderen
© Welke ouders lopen een groter risico op het vertonen van problematisch gedrag tov de kinderen?
® Jonge of alleenstaande ouders
® Laagopgeleide ouders
® Ouders met onrealistische verwachtingen tov het kind
® Weinig kennis over de ontwikkeling van het kind
® Negatieve perceptie van normaal kindergedrag
® Eigen VG van mishandeling of verwaarlozing
® Drug- en/of alcoholgebruik
® Psychiatrische aandoeningen (bv: depressie, lage impulscontrole, ..)
© Welke omgevingsfactoren leiden tot een groter risico voor de kinderen?
® Niet-verwante adolescenten of mannelijke personen in het huishouden
§ Bv: stiefvader, stiefbroer
® Huiselijk geweld, partnergeweld
® Wreedheid tegen dieren
® Acute of chronische famiale stressoren (bv echtscheiding, armoede, ziekte, werkloosheid, ..)
® Armoede en sociale isolatie
2
,4.2 RODE VLAGGEN EN AANDACHTSPUNTEN
© Mishandelde kinderen die terugkeren naar de omgeving zonder interventie
® Herhalingsrisico >1/3!
© Clinici en zorgverleners à nood aan een opleiding die de rode vlaggen expliciet aanleert!
4.2.1 HEMATOMEN EN ECCHYMOSEN
© Voornamelijk kijken naar locatie, vorm, aantal hematomen!
® Bijkomend: leeftijd van de letsels
® Relatie met de anamnese!
§ Bijvoorbeeld: een kind dat leert fietsen met
hematomen op armen, knie, scheenbenen, … à logisch
§ Niet logisch: binnenkant van de dij, hals, …
© Hematomen = meest frequente manifestatie van mishandeling
© Accidenteel: logische plaatsen volgens het verhaal (leren lopen, fietsen, kruipen, gestruikeld, ..)
© Triangle of safety: hoge kans op associatie met mishandeling bij letsels in deze regio
© Belangrijk:
® Niet-mobiele baby’s: mogen GEEN blauwe plekken hebben!
® Kruipende/wandelende kinderen: kunnen blauwe plekken hebben
§ Correleren met het verhaal!
© Specifieke patronen: vingerafdrukken, afdrukken van voorwerpen (gespen, snoeren, touwen, …) à
waarneembare afdruk!
© Hematomen in het aangezicht (!!)
® Soms een handafdruk waarneembaar: slap mark
® Knijpen in de wangen: afdruk zichtbaar; kan gevolgd worden met eigen vingers
® Het oor: vastnemen en knijpen; eventueel twist (controleer bilateraal)
§ Kan subtiel voorkomen
© Bloedingsziekten!
® Bij aanwezigheid van veel hematomen à is er een stollingspathologie?
® Controle van de stolling kan aangewezen zijn
® Klinisch beeld: zeer laagdrempelig optreden van kleine puntbloedingen
§ Bv: aanleg van de cuff voor een BP-meting, heftig braken, …
® Wanneer geen behandeling: geen blauwe plekken op nek, oren, kuit, …
§ Aanwezigheid van hematomen op deze plaats; zelfs met bloedingsziekte = RED FLAG!
3
, ® Screening: systematisch
§ TEN-4-FACES-p
4.2.2 BRANDWONDEN
© Idem als hematomen: correleren anamnese met klinische bevindingen (locatie, grootte, begrenzing, …
© Accidenteel versus toegebracht
© Afleidbaar van het verhaal
® Directe presentatie: vaak accidenteel
® Latere presentatie met verwaarloosde wonde: toegebracht?
Mishandeling Ongeval
Handpalmen, voetzolen Voorzijde van het lichaam
Perineum, genitaliën, billen Locatie ~ verhaal
Scherpe begrenzing, vaak symmetrisch Onscherp, onregelmatig
Verhaal klopt niet Meestal asymmetrisch
Talrijke laesies Éénmalig trauma
Verwaarloosde wonde(s) Adequate verzorging of directe presentatie
© Immersie: klassiek patroon
® Onderdompelen van het kind in veel te warm water
® Zebrastrepenpatroon: bepaalde delen van de huid komen in contact met het water; andere delen
niet!
® Donuthole
® Billen soms gespaard als ze tegen de bodem van het bad geduwd worden
® Water van 60°: 5 seconden is voldoende voor ernstige brandwonden
§ Correleren met verhaal!
4.2.3 FRACTUREN
© Fracturen = frequente presentatie van kinderen op spoedgevallen!
© Ontstaansmechanisme en soort letsel hangen samen
® Impact: dwarse breuk (bv ergens afgesprongen)
® Torsie en tractie: mishandeling!
© Red-flag fracturen:
® Oogkassen, ribben, proximale vinger, schouderblad,
sternum, clavicula, wervels
4
1. HET KIND IN DE SAMENLEVING
© Het kind op raadpleging: klinische benadering
® Vragen stellen over het kind: school, hobby’s, …
® Bijvoorbeeld: kind met T1D; hoe zal de school hierop reageren?
© De wereld van het kind: directe familie
® Biologische ouders; éénouder gezin, nieuw-samengestelde gezinnen
§ Belangrijke implicaties voor opvoeding en aanleren van bepaalde essentiële dingen
(potjestraining, …)
® Broers, zussen, stiefbroers, stiefzussen, halfbroers, halfzussen, …
® Bredere familie, vrienden, school, kinderopvang, …
§ Meenemen in het kijken naar het kind
2. PUBLIEKE ZORG VOOR KINDEREN IN VLAANDEREN
© Voor kinderen zorgen à verantwoordelijkheid van de MS
© Preventiezorg:
® Kind en gezin: eerste opvolging
§ Eerste testen (gehoor, ogen, …), vaccinaties, ontwikkeling
§ Doorverwijzing naar kinderartsen wanneer er afwijkingen of vertraging is
§ = preventieve geneeskunde; goed uitgebouwd in BE
® CLB: schoolgaande kinderen
§ Groei, gewicht, gedragsproblemen, ogen, …
§ Verderzetting van de preventieve gezondheidszorg: lage drempel om door te verwijzen naar
de therapeutische gezondheidszorg
® Belangrijk: opmerken van verwaarlozing en mishandeling (!!)
© Bescherming van kinderen: publieke gezondheidszorg maar is vrijwillige zorg
® Vertrouwenscentra - expertisecentra: melding van kindermishandeling hier = plicht!
§ Anonieme doorverwijzing
® Expertisecentra: mishandeling, verwaarlozing, seksueel misbruik
§ Multidisciplinair team: vrijwillige, niet-justitiële hulp en dienstverlening
§ Taak: vertrouwenscentra, sensibilisering, advies verlenen, coachen en coördineren,
hulpverlening opstarten indien nodig
® Comité bijzondere jeugdzorg
® Jeugdrechtbank
3. MEDICOLEGALE ASPECTEN
© In kindergeneeskunde: belangrijke gevolgen voor relatie arts-patiënt
® Er is een of meerdere ouders bij betrokken!
® Wie zal de beslissingen nemen?
§ Kleine kinderen: ouders
§ Oudere kinderen: ?
1
,© Wet patiëntenrechten: tov minderjarigen (2002)
® 3 P’s: protection, provision, participation
© Algemeen: tot 18-jarige leeftijd à ouders hebben beslissingsrecht
® Maar: participatie is belangrijk: uitleg op basis van de leeftijd
§ Aandoening uitleggen, behandeling uitleggen, keuze voor bepaalde behandeling uitleggen,
nevenwerkingen uitleggen, …
® Rechten kunnen worden uitgeoefend door een minderjarige patiënt die hiertoe in staat is
§ Belangrijke rol van de arts: maturiteit van de patiënt inschatten en laten deelnemen aan
bepaalde beslissingsprocessen
§ Op basis van het gevoel van de arts; hier is geen standaardinstrument voor (checklist, ..)
§ Situatie-afhankelijk!
® Ouders: moeten in principe altijd akkoord zijn
§ Stilzwijgende toestemming wordt geaccepteerd
§ Als één van beide ouders niet akkoord is met consultatie/onderzoek/ingreep/… à
jeugdrechter
© Urgenties: afwijkingen zijn toegelaten
® Bijvoorbeeld: urgente bloedtransfusie nodig maar ouders weigeren om religieuze redenen = de arts
mag ingrijpen en bloed toedienen
4. KINDERMISHANDELING EN VERWAARLOZING
4.1 RISICO-INSCHATTING
© Welke kinderen lopen een groter risico op kindermishandeling?
® Ongeplande ZWS; ongewenste kinderen
® Prematuriteit, aangeboren afwijkingen, mentale achterstand, …
® Gedragsstoonissen, leerstoornissen, ADHD, ASS, psychiatrishe ziekten
® Chronisch zieke kinderen
© Welke ouders lopen een groter risico op het vertonen van problematisch gedrag tov de kinderen?
® Jonge of alleenstaande ouders
® Laagopgeleide ouders
® Ouders met onrealistische verwachtingen tov het kind
® Weinig kennis over de ontwikkeling van het kind
® Negatieve perceptie van normaal kindergedrag
® Eigen VG van mishandeling of verwaarlozing
® Drug- en/of alcoholgebruik
® Psychiatrische aandoeningen (bv: depressie, lage impulscontrole, ..)
© Welke omgevingsfactoren leiden tot een groter risico voor de kinderen?
® Niet-verwante adolescenten of mannelijke personen in het huishouden
§ Bv: stiefvader, stiefbroer
® Huiselijk geweld, partnergeweld
® Wreedheid tegen dieren
® Acute of chronische famiale stressoren (bv echtscheiding, armoede, ziekte, werkloosheid, ..)
® Armoede en sociale isolatie
2
,4.2 RODE VLAGGEN EN AANDACHTSPUNTEN
© Mishandelde kinderen die terugkeren naar de omgeving zonder interventie
® Herhalingsrisico >1/3!
© Clinici en zorgverleners à nood aan een opleiding die de rode vlaggen expliciet aanleert!
4.2.1 HEMATOMEN EN ECCHYMOSEN
© Voornamelijk kijken naar locatie, vorm, aantal hematomen!
® Bijkomend: leeftijd van de letsels
® Relatie met de anamnese!
§ Bijvoorbeeld: een kind dat leert fietsen met
hematomen op armen, knie, scheenbenen, … à logisch
§ Niet logisch: binnenkant van de dij, hals, …
© Hematomen = meest frequente manifestatie van mishandeling
© Accidenteel: logische plaatsen volgens het verhaal (leren lopen, fietsen, kruipen, gestruikeld, ..)
© Triangle of safety: hoge kans op associatie met mishandeling bij letsels in deze regio
© Belangrijk:
® Niet-mobiele baby’s: mogen GEEN blauwe plekken hebben!
® Kruipende/wandelende kinderen: kunnen blauwe plekken hebben
§ Correleren met het verhaal!
© Specifieke patronen: vingerafdrukken, afdrukken van voorwerpen (gespen, snoeren, touwen, …) à
waarneembare afdruk!
© Hematomen in het aangezicht (!!)
® Soms een handafdruk waarneembaar: slap mark
® Knijpen in de wangen: afdruk zichtbaar; kan gevolgd worden met eigen vingers
® Het oor: vastnemen en knijpen; eventueel twist (controleer bilateraal)
§ Kan subtiel voorkomen
© Bloedingsziekten!
® Bij aanwezigheid van veel hematomen à is er een stollingspathologie?
® Controle van de stolling kan aangewezen zijn
® Klinisch beeld: zeer laagdrempelig optreden van kleine puntbloedingen
§ Bv: aanleg van de cuff voor een BP-meting, heftig braken, …
® Wanneer geen behandeling: geen blauwe plekken op nek, oren, kuit, …
§ Aanwezigheid van hematomen op deze plaats; zelfs met bloedingsziekte = RED FLAG!
3
, ® Screening: systematisch
§ TEN-4-FACES-p
4.2.2 BRANDWONDEN
© Idem als hematomen: correleren anamnese met klinische bevindingen (locatie, grootte, begrenzing, …
© Accidenteel versus toegebracht
© Afleidbaar van het verhaal
® Directe presentatie: vaak accidenteel
® Latere presentatie met verwaarloosde wonde: toegebracht?
Mishandeling Ongeval
Handpalmen, voetzolen Voorzijde van het lichaam
Perineum, genitaliën, billen Locatie ~ verhaal
Scherpe begrenzing, vaak symmetrisch Onscherp, onregelmatig
Verhaal klopt niet Meestal asymmetrisch
Talrijke laesies Éénmalig trauma
Verwaarloosde wonde(s) Adequate verzorging of directe presentatie
© Immersie: klassiek patroon
® Onderdompelen van het kind in veel te warm water
® Zebrastrepenpatroon: bepaalde delen van de huid komen in contact met het water; andere delen
niet!
® Donuthole
® Billen soms gespaard als ze tegen de bodem van het bad geduwd worden
® Water van 60°: 5 seconden is voldoende voor ernstige brandwonden
§ Correleren met verhaal!
4.2.3 FRACTUREN
© Fracturen = frequente presentatie van kinderen op spoedgevallen!
© Ontstaansmechanisme en soort letsel hangen samen
® Impact: dwarse breuk (bv ergens afgesprongen)
® Torsie en tractie: mishandeling!
© Red-flag fracturen:
® Oogkassen, ribben, proximale vinger, schouderblad,
sternum, clavicula, wervels
4
